Materiał siewny i odmiany w IPR – kukurydza

4. DOBÓR ODMIAN KUKURYDZY W INTEGROWANEJ PRODUKCJI Miarą postępu genetycznego w hodowli kukurydzy jest liczba odmian w Krajowym Rejestrze prowadzonym przez COBORU w Słupi Wielkiej. Odmiany te reprezentują zarówno różne typy użytkowe, rożne poziomy wczesności, jak również różne typy hodowlane. Zestaw odmian wpisywanych do KR i zalecanych do uprawy podlega dynamicznym zamianom, w związku z czym co roku należy weryfikować ich dostępność np. na stronie internetowej COBORU, czy też w corocznie wydawanych Listach Opisowych Odmian Roślin Rolniczych: https://coboru.gov.pl/pl/kr/kr_gat Nieocenioną wiedzę na temat odmian kukurydzy, w tym ich przydatności do uprawy w różnych regionach kraju można także znaleźć w wynikach PDO (Porejestrowe Doświadczalnictwo Odmianowe). Odmiany na ziarno i na kiszonkę wpisane do KR w zależności od długości wegetacji są przydzielane do trzech grup wczesności: wczesnej, średniowczesnej oraz średniopóźnej, co wyraża liczba FAO. Rejonizacja odmian kukurydzy pod kątem wczesności dojrzewania ma bardzo duże znaczenie, gdyż wysiew odmian zbyt późnych, w warunkach Polski Północnej, anawet w środkowym rejonie kraju, na ogół skutkuje niemożnością osiągnięcia wymaganych parametrów (plonów i wczesności), a niekiedy brakiem możliwości zbioru plonu. Większe restrykcje w tym zakresie dotyczą odmian do uprawy na ziarno niż na kiszonkę. Innym kryterium charakterystyki odmian kukurydzy jest typ hodowlany. Wśród zarejestrowanych odmian kukurydzy główne typy hodowlane stanowią mieszańce pojedyncze, czyli dwuliniowe (SC), składające się z dwóch linii (A×B) oraz mieszańce trójliniowe (TC), składające się z trzech linii tj. (AB) × C. Mieszańce podwójne, czyli czteroliniowe (DC), są produktem krzyżowania dwóch mieszańców pojedynczych (AB) × (CD). Kukurydza jest uprawiana przede wszystkim w celu uzyskania dwóch produktów użytkowych: ziarna albo plonu ogólnego suchej masy roślin z możliwie dużym udziałem kolb. Znaczenie obfitego plonu kolb zmniejsza się w przypadku odmian hodowanych w kierunku uzyskania dużej masy strawnej zawartej w wegetatywnej frakcji roślin. Modyfikacją paszowego wykorzystania ziarna jest kiszonka z ześrutowanych kolb kukurydzy (CCM). Innym zagadnieniem jest niepaszowe użytkowanie ziarna, np. do produkcji etanolu technicznego (wtedy wczesność dojrzewania może mieć mniejsze znaczenie) oraz użytkowanie masy organicznej roślin do celów energetycznych, na przykład poprzez bezpośrednie spalanie lub produkcję biogazu, wtedy udział plonu kolb nie ma aż tak istotnego znaczenia. Optymalną odmianę ziarnową powinny charakteryzować:  zdolność tworzenia dużych plonów ziarna w rejonach, gdzie taka produkcja jest możliwa,  odpowiednia wczesność, tj. możliwość rozwoju w niższych temperaturach oraz dojrzewanie i dosychanie ziarna w polu przy utrzymujących się zielonych liściach („stay green”) przed planowanym terminem zbioru,  generatywny typ roślin (niezbyt wysokie łodygi bez skłonności do krzewienia), o małej podatności na szkodniki i choroby (zwłaszcza na omacnicę prosowiankę i choroby fuzaryjne), dużą odporność na wyleganie,  w przypadku uprawy kukurydzy dla przemysłu młynarskiego, ziarno powinno być typu szklistego (flint), podczas przerobu kruszyć się na małe fragmenty, a dla produkcji skrobi i do fermentacji – typu mączystego, w większości zębokształtne (dent),  możliwie mała podatność na warunki stresowe, a zwłaszcza okresowe niedobory wody. U odmian kiszonkowych preferuje się:  duży plon ogólny suchej masy o korzystnej strukturze, tj. dużym udziale kolb i wysokiej koncentracji energii,  wczesność odpowiednią do zamierzonego terminu zbioru: w środkowej części kraju, przy przeciętnym przebiegu pogody dojrzałość kiszonkową odmian wczesnych już na początku września a nawet w końcu sierpnia, a odmian późniejszych, bardziej plennych, pod koniec września,  wysoką strawność wegetatywnych części roślin. Ta cecha jest przedmiotem dużego zainteresowania hodowców kukurydzy. Masa łodyg i liści o wyższej strawności jest efektywniej wykorzystywana przez bydło. Pod tym względem stwierdza się dość duże różnice odmianowe; niektóre hodowle już tworzą odmiany o podwyższonej strawności celulozowej frakcji roślin. U takich odmian duży udział kolb w strukturze plonu jest nieco mniej ważny.  odmiany o wyższej strawności łodyg i liści byłyby też bardziej przydatne do produkcji biogazu. Podstawowym kryterium przydatności odmian dla biogazowni będzie możliwie duży plon ogólny suchej masy. Ten warunek mogą spełniać odmiany stosunkowo późne, tworzące dużą masę wegetatywną, dobrze wykorzystujące cały sezon wegetacyjny. Jako uniwersalne kryteria doboru odmian do uprawy należy uwzględnić także reakcję na chłody i niekorzystne zjawiska w początkowej fazie wzrostu. Ważnymi cechami odmian do uprawy na ziarno i na kiszonkę jest również ich większa tolerancja na niektóre szkodniki np. omacnicę prosowiankę oraz choroby np. fuzariozę kolb oraz zgniliznę korzeni i zgorzel podstawy łodygi.