Materiał siewny i odmiany w IPR – pszenica

4. KIERUNKI HODOWLI I DOBÓR ODMIAN PSZENICY W INTEGROWANEJ PRODUKCJI Rola hodowli w integrowanej ochronie pszenicy W integrowanej uprawie stawiać trzeba na odmiany pszenicy wszechstronnie przebadane, zarówno pod względem wartości gospodarczej jak przystosowania do naszego klimatu. Takie warunki spełniają odmiany wpisane do Krajowego rejestru, które dodatkowo badane są jeszcze w systemie badań porejestrowych (PDO). Po wejściu Polski do UE w obrocie pojawił się materiał siewny odmian ze Wspólnotowego Katalogu Odmian (CCA). Tylko część z tych odmian ma wyniki wartości gospodarczej z naszego kraju. W przypadku pozostałych odmian istnieje duże ryzyko nietrafnego wyboru odmiany, zwłaszcza w zakresie zimotrwałości i odporności na choroby. W integrowanej uprawie pszenicy w pierwszej kolejności wskazane jest korzystanie z szeroko przebadanych odmian z Krajowego rejestru - dobór odmian o zwiększonej odporności/ tolerancji na co najmniej jednego sprawcę chorób. Warunkiem wykorzystania postępu genetycznego, który wnoszą nowe odmiany jest stosowanie kwalifikowanego materiału siewnego. W Polsce jest ono ciągle niewystarczające, mimo podejmowania wielu działań promocyjnych. Stosowanie kwalifikowanego materiału siewnego jest jednym z ważnych elementów agrotechniki. Taki materiał siewny podlega urzędowej kontroli wytwarzania i ocenie. Do obrotu trafiają więc nasiona o ściśle określonych parametrach jakościowych i odpowiednio przygotowane (pozbawione zanieczyszczeń, prawidłowo zaprawione skuteczną zaprawą oraz właściwie zapakowane, zaopatrzone w etykietę nasienną i prawidłowo przechowywane). Nasiona kwalifikowane zapewniają tożsamość odmianową, tj. przejawianie się charakterystycznych dla danej odmiany cech, zarówno morfologicznych, jak i użytkowych, w tym np. odporności na specyficzne patogeny. Kwalifikowany materiał siewny gwarantuje także odpowiednią zdolność i energię kiełkowania, co sprzyja szybkim i wyrównanym wschodom. Dobór odmian Zgodnie z przedmiotową metodyką integrowanej produkcji pszenicy w systemie IP można również prowadzić uprawę odmian pszenicy orkisz. Pszenica ozima Corocznie do Krajowego rejestru (KR) wpisywanych jest kilkanaście nowych odmian pszenicy ozimej, które wnoszą istotny postęp w zakresie plenności oraz innych cech rolniczo- użytkowych. Obecnie zarejestrowanych jest 137 odmian pszenicy ozimej. W tej liczbie jedną zaliczono do grupy technologicznej elitarne chlebowe (E), 55 – jakościowe chlebowe (A), 65 – chlebowe (B) i 12 – pastewne lub inne (C). Ponadto, zarejestrowane są również cztery odmiany regionalne (rejestrowane dla zachowania bioróżnorodności, bez wymogu badania wartości gospodarczej, przystosowane do lokalnych warunków). Udział odmian zagranicznych pszenicy ozimej w KR jest dość duży i obecnie wynosi 63%. Tylko cztery spośród wszystkich zarejestrowanych odmian (Mewa, Ostroga i dwie odmiany regionalne) cechują się ościstym kłosem, co czyni je bardziej przydatnymi do uprawy na terenach przyleśnych, gdyż w mniejszym stopniu są uszkadzane przez zwierzynę. Odmiany KWS Universum i Tulecka wyróżniają się białą barwą ziarna. W Krajowym rejestrze znajdują się też dwie odmiany mieszańcowe (Hybery i nowo zarejestrowana Hyvega – obydwie z hodowli zagranicznej). Uprawa odmian mieszańcowych pozwala wykorzystać efekt heterozji i tym samym poprawić plenność. Odmiany mieszańcowe często cechują się także bujniejszym wigorem roślin i szybszym rozwojem. Jednak w przypadku pszenicy, która jest gatunkiem samopylnym, hodowla odmian mieszańcowych jest trudniejsza niż dla gatunków obcopylnych (np. żyto). Ponadto, efekt heterozji jest dużo mniejszy. Doświadczenia z pszenicą ozimą, zarówno rejestrowe, jak i porejestrowe (PDO) prowadzi się przy uprawie na dwóch zróżnicowanych poziomach agrotechniki. Wysoki poziom agrotechniki (a2) różni się od przeciętnego zwiększonym o 40 kg/ha nawożeniem azotowym, stosowaniem dolistnych preparatów wieloskładnikowych (łącznie z fungicydami), ochroną przed wyleganiem (1 zabieg) i chorobami (2 zabiegi). Prowadzenie doświadczeń na dwóch poziomach agrotechniki pozwala oceniać reakcję odmian przy dodatkowych nakładach na nawożenie i ochronę. Wyniki z poziomu przeciętnego mogą być natomiast wskazówką dla rolnictwa zrównoważonego, a częściowo także ekologicznego. Zarejestrowane odmiany pszenicy ozimej, podobnie jak innych zbóż i ważniejszych gatunków roślin rolniczych sprawdzane są corocznie w ramach PDO. Liczba doświadczeń PDO dla pszenicy ozimej jest znacząca i wynosi ponad 70 rocznie. W tabelach wynikowych przedstawiono ważniejsze cechy rolniczo-użytkowe 91 zarejestrowanych odmian pszenicy ozimej. Pozostałe odmiany nie były badane w ostatnich trzech latach. Duża liczba zarejestrowanych odmian pszenicy ozimej i ich znaczne zróżnicowanie pod względem cech rolniczo-użytkowych, a także morfologicznych pozwala na optymalne dopasowanie odmiany do konkretnych warunków klimatycznych i poziomu intensywności w danym gospodarstwie. Przy wyborze odmiany zwraca się uwagę na wiele cech i właściwości odmian, jednak największe znaczenie ma plenność. Cecha ta podlega dużym wahaniom, zarówno w poszczególnych lokalizacjach, jak i latach badań. Stąd bardzo pożądaną cechą odmian jest stabilność plonowania. Spośród odmian z grupy A, w ostatnim trzyleciu najlepiej plonowały odmiany najnowsze, zarejestrowane w tym roku. Wymienić należy zwłaszcza mieszańcową Hyvega, a także: Callistus, Chevignon, RGT Technik i Pallas. Odmiany te różnią się dość znacznie pod względem zimotrwałości (oceny od 2 do 4o). Postęp hodowlany w plenności ma miejsce także w grupie odmian chlebowych. Najlepszą plennością cechują się odmiany: SY Cellist, Bulldozer, SU Tarroca, LG Mondial i KWS Donovan. Zimotrwałość tych odmian również jest zróżnicowana (oceny od 2,5 do 4,5o). Odmiany pastewne mają obecnie niewielkie znaczenie w uprawie. Większość z nich plennością ustępuje najlepszym odmianom chlebowym, ponadto mankamentem wielu z nich jest nienajlepsza zimotrwałość (tab. 1). Pszenica ozima uprawiana jest na ogół w technologii intensywnej, z zastosowaniem ochrony chemicznej. Jednak w integrowanej produkcji ważne jest stosowanie metod niechemicznych. Szczególnie istotne jest wykorzystanie genetycznej odporności odmian na choroby. Na pszenicy ozimej powszechnie występują septoriozy liści (83% doświadczeń), stosunkowo często obserwuje się także rdzę brunatną (60% doświadczeń) oraz mączniaka prawdziwego i brunatną plamistość liści (w około połowie doświadczeń). Rzadziej występuje septorioza plew i fuzarioza kłosów (prawie 30% doświadczeń), sporadycznie natomiast kompleks chorób podstawy źdźbła (12% doświadczeń). W ostatnich trzech latach w mniejszym nasileniu niż w latach poprzednich występowała rdza żółta (16% doświadczeń). W sezonie 2020/2021 w niektórych rejonach, zwłaszcza na wschodzie i północy kraju, wystąpiła pleśń śniegowa, którą w poprzednich sezonach obserwowano sporadycznie lub wcale. Przy wyborze odmiany największe znaczenie powinny mieć choroby, w których występują największe różnice odmianowe. Są to przede wszystkim rdza żółta (3,4o) i rdza brunatna (2,7o). Zarejestrowane odmiany pszenicy ozimej różnią się znaczenie także pod względem wysokości roślin (21 cm), odporności na wyleganie (2,3o) oraz daty kłoszenia (6 dni). Znajomość odporności odmian na choroby i wyleganie pozwala przyjąć optymalny program ochrony (tab. 2). Tabela 1. Pszenica ozima. Podstawowe wskaźniki wartości gospodarczej odmian (wg COBORU) Rok Grupa Plon ziarna Wysok Odpornoś Dojrzał wpisa Zimotr nia do wartośc ość ć na ość wałość Odmiana Krajo i roślin wyleganie pełna wego technol pozioma1 pozioma2 rejestr ogiczne u j [dt/ha] [skala 9o]*** [cm] [skala 9o]*** dni od 1.01 Ambicja 2020 A 91,6 99,4 3,5 95 8,1 203 Apostel 2018 A 90,3 99,3 3,5 95 7,4 201 Arkadia 2011 A 88,8 100,4 6 106 7,0 201 Asory 2022 A 93,1 103,1 3,5 95 6,3 202 Attribut 2021 A 94,1 104,2 2 98 8,6 202 Callistus 2022 A 98,2 107,3 2 96 7,9 202 Chevignon 2022 A 97,6 105,3 3,5 92 6,8 201 Comandor 2018 A 91,2 99,4 4,5 98 7,4 202 Delawar 2015 A 89,3 98,2 4 93 8,1 202 Euforia 2018 A 91,9 100,0 5,5 92 8,5 202 Formacja 2017 A 91,1 99,1 4,5 103 7,8 201 Hondia 2014 A 88,4 95,7 5,5 100 7,8 201 Hyvega 2022 A 99,4 107,2 3,5 102 6,6 201 F1 Impresja 2020 A 90,0 98,6 5 97 7,8 202 Intuicja 2022 A 90,5 99,4 5 103 7,6 201 Jannis 2021 A 93,5 101,9 3 101 7,4 202 Kariatyda 2020 A 91,5 99,9 4,5 100 7,4 201 KWS 2017 A 89,8 97,8 4,5 94 7,1 201 Spencer KWS 2020 A 90,8 99,3 3,5 102 7,2 203 Universum b/ LG Nida 2022 A 93,3 102,1 3,5 95 7,7 202 Linus 2011 A 93,2 102,7 4 92 7,5 201 Lokata 2019 A 85,6 95,5 5,5 99 6,6 202 Moschus 2019 A 89,0 97,0 3,5 101 7,8 202 Opoka 2019 A 94,3 102,2 4,5 107 7,3 202 Ostroga o/ 2008 A 85,6 94,0 6 100 6,7 203 Pallas 2022 A 94,7 103,8 4 100 7,9 201 Patras 2012 A 90,0 98,4 4 95 6,8 201 Reduta 2018 A 87,2 93,3 4,5 96 8,0 202 RGT Diplom 2021 A 94,0 103,6 4 96 7,8 202 RGT 2014 A 93,3 102,5 4 90 7,5 202 Kilimanjaro RGT 2017 A 89,6 98,8 4,5 97 7,7 202 Metronom RGT 2022 A 95,5 103,3 3 88 8,3 202 Technik SY Dubaj 2019 A 90,7 98,7 4,5 101 8,3 203 Vistula 2022 A 91,5 102,8 3 97 7,3 201 Admont 2019 B 89,5 99,5 4,5 94 8,4 202 Adrenalin 2022 B 94,3 104,8 3 95 7,5 202 Arevus 2021 B 94,9 104,4 4 97 8,2 203 Argument 2020 B 93,2 102,1 3,5 109 7,3 203 Artist 2013 B 94,0 102,7 4 96 7,4 201 Bataja 2019 B 87,9 97,1 4,5 102 7,4 201 Belissa 2014 B 88,2 97,5 5 92 8,1 201 Błyskawica 2018 B 91,4 101,1 4 93 7,5 201 Bonanza 2016 B 89,8 98,9 4 95 7,9 202 Bosporus 2019 B 92,1 101,1 4 100 7,5 203 Bright 2022 B 95,7 103,7 4 96 6,4 202 Bulldozer 2022 B 97,7 106,9 3,5 94 7,3 202 Circus 2021 B 95,7 105,3 3 100 8,3 202 Elektra 2022 B 96,3 104,7 3,5 101 7,8 202 Hybery F1 2016 B 95,2 103,0 3,5 103 7,7 202 Knut 2021 B 95,9 104,0 4 100 7,7 203 KWS 2019 B 96,7 107,0 3 96 7,6 202 Donovan KWS 2022 B 94,0 104,5 3,5 99 6,8 202 Patronum LG Cruzak 2022 B 95,1 106,2 3,5 97 7,6 202 LG Jutta 2016 B 87,2 95,3 5,5 91 7,5 203 LG Keramik 2019 B 95,7 104,7 4 94 7,9 201 LG Mondial 2022 B 97,5 106,9 3,5 96 8,5 202 Liberia 2022 B 95,3 103,8 4 93 7,6 201 Medalistka 2016 B 89,1 99,0 5,5 107 7,6 201 MHR 2020 B 92,1 100,0 3,5 95 7,1 201 Promienna Owacja 2017 B 92,3 98,9 4,5 105 7,3 201 Plejada 2018 B 92,8 100,3 5 101 7,8 202 Polarkap 2022 B 95,6 103,9 3,5 96 7,3 201 Revolver 2021 B 96,0 106,1 4 93 7,2 202 RGT Bilanz 2017 B 94,0 103,1 4,5 94 7,9 202 RGT 2020 B 96,2 104,9 4 100 7,7 202 Provision RGT Ritter 2020 B 96,0 103,8 2,5 92 8,6 202 RGT 2019 B 93,5 101,5 4 89 7,1 202 Specialist Riposta 2021 B 92,8 101,8 3 95 8,0 202 Rivero 2016 B 92,7 101,1 3,5 95 7,3 202 Rotax 2014 B 91,0 98,7 5 96 6,6 201 Sfera 2018 B 90,0 98,4 4 100 7,4 201 SU Banatus 2021 B 96,6 104,4 4,5 95 7,8 202 SU 2022 B 96,1 105,0 3,5 92 7,0 201 Geometry SU Mangold 2020 B 94,5 104,2 3,5 96 7,9 202 SU Tarroca 2020 B 97,6 106,3 2,5 93 7,9 202 SU Willem 2022 B 94,9 104,5 3 98 6,3 202 SY Cellist 2020 B 98,5 105,5 2,5 98 8,3 203 SY Orofino 2018 B 93,8 101,2 4 96 7,5 202 SY Yukon 2019 B 89,6 97,1 5 98 8,5 203 Symetria 2020 B 94,9 103,3 4 98 6,9 202 Titanus 2018 B 90,5 101,0 3 95 7,5 202 Tytanika 2017 B 84,9 92,4 5 93 7,4 202 Venecja 2019 B 95,5 104,1 4 96 7,3 202 Freja 2021 C 92,7 101,6 3 100 7,5 201 Frisky 2016 C 87,9 98,1 3 91 8,1 202 Godnik 2019 C 90,4 98,6 3,5 92 7,5 202 Lawina 2019 C 89,5 97,7 4,5 94 6,4 201 LG Egmont 2021 C 96,5 104,9 3 100 7,9 203 RGT Treffer 2018 C 91,6 100,9 4,5 96 7,4 202 Sikorka 2018 C 93,3 103,3 3 95 7,0 201 Tonnage 2019 C 93,7 102,9 3,5 95 6,9 202 Odmiany niebadane w latach 2020-2022: Astoria (grupa A), Arktis, Bamberka, Consus, Estivus, Franz, Kepler, KWS Dakotana, KWS Malibu, Leandrus, Legenda, Lindbergh, Ludwig, Naridana, Natula, Nordkap, Praktik, Skagen, Smuga, Tonacja, Tulecka, Turnia (grupa A), Bogatka, Fakir, Janosch, Jantarka, Kometa, KWS Livius, KWS Loft, Mewa, Mulan, Opcja, Pengar, Platin, Pokusa, Silenus, Smaragd, Tobak (grupa B), Gimantis, Markiza, Ohio, Rapsodia, RGT Treffer (grupa C) F1 – odmiana mieszańcowa; b/ – odmiana o białej barwie ziarna; o/ – odmiana o kłosie ościstym *A – jakościowe chlebowe, B – chlebowe, C – pastewne lub inne **a1 – przeciętny poziom agrotechniki, a2 – wysoki poziom agrotechniki ***skala 9o – większa wartość oznacza korzystniejszą ocenę Tabela 2. Pszenica ozima. Odporność na choroby i niektóre cechy ziarna odmian (wg COBORU) Bru Choro nat Lic Mącz Fuzari Wsk. by Rdza na Septorio Septo Masa zba Zawar niak Rdza oza sedy Odm podsta prawd brunat żółta pla zy rioza kłosó 1000 opa tość men. iana wy na mis liści* plew ziaren dan białka ziwy w SDS źdźbła tość ia liści [skala 9o]** [g] [skala 9o]** Ambicj a 7,5 7,7 8,0 8,0 7,4 7,0 8,0 7,6 44,9 8 5 9 Aposte l 7,2 7,6 7,6 8,7 7,6 6,9 7,6 7,4 45,2 8 5 8 Arkadi a 6,8 6,3 7,6 5,6 7,6 6,3 7,5 7,6 45,2 7 5 7 Asory 7,0 8,2 7,8 8,4 7,0 6,9 8,1 7,8 42,3 8 5 8 Attribu 7,2 7,6 7,5 8,4 7,9 7,2 8,0 8,3 42,0 8 6 8 t Callist us 6,8 7,7 6,9 8,4 7,5 7,0 8,0 7,3 41,7 8 5 8 Chevig non 7,4 7,5 7,4 8,3 7,5 6,9 7,6 7,5 40,8 8 6 8 Coman dor 7,5 7,7 8,0 8,5 7,6 6,9 7,8 7,9 40,3 9 5 7 Delaw ar 7,8 8,0 7,3 8,6 7,7 7,3 7,9 8,1 37,0 8 6 7 Eufori a 7,7 7,9 7,4 8,4 7,8 7,1 7,7 7,9 42,4 9 5 8 Forma cja 7,5 7,7 7,7 8,1 7,8 6,5 7,7 7,8 40,8 9 5 8 Hondi a 7,4 8,0 7,6 8,4 7,4 6,6 7,6 7,9 44,0 9 6 8 Hyveg a 7,4 7,7 8,0 8,3 8,0 7,3 8,0 7,7 42,7 6 5 7 F1 Impres ja 7,9 7,9 7,8 8,5 7,6 7,3 7,7 7,9 43,4 7 6 7 Intuicj a 6,5 7,4 8,4 8,4 7,5 6,8 7,9 7,5 40,6 8 6 8 Jannis 6,4 7,6 7,8 8,3 7,5 7,1 7,8 7,8 43,9 6 6 8 Kariat yda 7,5 7,8 7,3 9,0 7,6 6,8 7,4 7,6 42,6 8 5 8 KWS Spence 7,4 7,8 7,7 8,7 7,7 7,0 7,5 7,7 43,7 9 5 8 r KWS Univer 7,1 7,9 8,1 9,0 7,7 7,5 7,8 8,1 42,3 7 5 8 sum b/ LG Nida 7,3 7,0 8,0 8,3 7,7 7,2 8,0 7,5 43,8 7 6 8 Linus 7,7 7,5 7,1 8,4 7,7 6,6 7,4 7,8 41,5 6 5 6 Lokata 7,2 7,5 7,2 8,5 7,8 7,0 8,0 8,1 41,3 8 5 8 Mosch us 7,5 7,9 7,3 9,0 7,8 7,3 7,9 7,7 43,2 9 6 9 Opoka 7,6 7,6 6,4 6,2 7,6 6,7 7,9 7,7 44,8 8 5 8 Ostrog a o/ 7,5 7,1 8,0 7,7 7,9 6,9 7,6 8,0 46,5 6 6 8 Pallas 7,4 7,9 6,7 7,8 7,5 6,8 7,7 7,8 45,9 8 7 9 Patras 7,4 8,0 7,3 8,5 7,4 6,7 7,2 7,6 47,8 8 5 8 Reduta 7,8 7,1 7,2 8,3 7,9 6,7 7,3 8,0 40,8 8 5 8 RGT Diplo 7,3 7,8 8,0 8,4 7,6 7,2 7,8 7,4 40,3 7 5 8 m RGT Kilima 7,4 7,5 7,9 8,3 7,7 7,1 7,8 7,8 42,8 9 6 9 njaro RGT Metro 7,6 7,5 7,1 8,2 7,8 7,3 7,7 7,8 43,8 9 5 8 nom RGT Techni 7,4 7,9 8,0 8,3 7,5 7,2 8,0 7,9 42,7 8 7 8 k SY Dubaj 7,9 8,0 7,9 8,8 8,0 7,2 7,9 8,0 44,7 9 5 9 Vistula 6,9 7,6 6,7 8,2 7,5 6,7 7,9 7,5 45,2 8 6 8 Admo nt 8,0 7,6 5,8 8,1 7,9 6,9 7,5 7,7 39,3 6 4 8 Adren alin 7,4 7,6 7,2 8,3 7,7 6,9 7,1 7,7 48,0 6 6 8 Arevus 6,3 8,1 7,9 8,4 8,0 7,5 7,8 7,7 46,7 8 5 7 Argum ent 7,5 7,4 8,0 8,7 7,8 7,5 8,2 8,2 43,5 6 4 9 Artist 7,3 7,7 7,1 8,0 7,6 6,6 7,7 7,7 43,8 9 5 8 Bataja 7,1 7,7 7,1 8,9 7,6 6,4 7,2 7,9 42,4 7 4 8 Belissa 7,3 7,1 7,4 7,3 7,7 7,0 7,5 7,6 43,1 8 6 6 Błyska wica 7,4 6,7 8,3 8,4 7,4 6,6 7,3 7,8 44,0 4 4 7 Bonan za 7,5 8,3 7,5 8,5 7,9 6,8 7,7 7,8 40,2 6 4 7 Bospor us 7,5 7,9 6,8 9,0 7,9 7,4 8,1 7,9 40,2 7 4 7 Bright 7,4 8,0 7,6 8,3 7,7 7,0 7,8 8,0 41,6 7 6 7 Bulldo zer 7,4 7,8 7,9 7,8 7,6 7,0 7,8 7,7 38,8 9 5 7 Circus 7,0 6,8 6,6 8,4 8,1 7,2 7,5 7,0 43,6 7 5 8 Elektra 7,4 8,1 8,1 7,1 8,1 7,1 7,4 7,3 39,7 8 5 7 Hyber y 7,6 7,3 7,4 8,5 8,0 7,0 7,7 7,7 41,4 6 4 7 F1 Knut 7,3 8,1 8,4 8,4 8,0 7,7 7,8 7,9 41,7 8 5 7 KWS Donov 7,7 7,1 6,3 8,8 7,5 7,2 7,8 7,8 42,0 7 4 7 an KWS Patron 7,2 8,0 7,9 8,4 7,8 6,9 7,9 7,6 43,6 8 5 8 um LG Cruzak 7,4 7,1 8,0 7,0 8,0 7,0 7,9 7,7 47,1 7 4 8 LG Jutta 7,6 8,4 8,0 8,3 7,9 7,4 7,6 7,6 38,3 6 4 7 LG Keramik 7,2 7,4 6,9 8,9 7,6 7,4 7,7 7,4 41,1 7 4 9 LG Mondi 7,4 7,5 8,1 8,1 8,0 7,6 7,6 7,9 43,9 8 5 7 al Liberia 6,9 7,8 7,6 8,3 7,3 6,5 7,6 7,5 44,2 8 5 8 Medalist ka 7,4 7,1 7,4 8,4 7,5 6,6 7,7 7,6 44,5 8 4 8 MHR Promie 7,0 7,6 7,4 9,0 7,1 6,9 7,8 7,6 41,6 5 4 8 nna Owacj a 7,4 7,8 7,9 8,3 7,8 7,1 7,8 7,8 42,0 7 4 7 Plejad a 7,5 8,1 8,0 8,1 7,8 7,2 8,1 8,1 44,1 8 4 7 Polark ap 6,4 8,2 7,2 8,3 7,8 7,4 8,0 7,5 44,8 7 7 8 Revolv er 7,0 7,9 8,4 8,2 8,1 7,7 7,8 8,1 40,2 8 5 9 RGT Bilanz 7,6 7,8 7,2 8,5 7,7 7,0 7,7 7,9 42,8 9 4 9 RGT Provisi 7,3 7,7 7,1 9,0 7,6 7,0 8,1 7,7 41,6 5 4 7 on RGT Ritter 7,3 7,0 7,8 9,0 7,7 7,6 7,9 7,7 45,7 7 4 7 RGT Specia 7,5 8,1 7,6 9,0 7,4 6,9 8,2 8,2 39,6 7 4 8 list Ripost a 7,5 8,1 7,8 8,4 7,7 7,5 7,8 8,0 44,7 8 6 7 Rivero 7,4 8,0 8,0 8,1 7,9 7,3 7,7 7,5 39,4 8 4 8 Rotax 7,2 7,4 7,7 8,3 7,7 7,2 7,6 7,8 39,4 7 4 7 Sfera 7,6 7,9 7,5 8,4 7,6 7,1 7,5 7,5 41,2 8 4 7 SU Banatu 7,7 7,6 7,8 9,0 8,1 7,7 8,0 7,4 42,8 6 4 6 s SU Geome 6,4 8,1 7,9 8,3 7,7 7,1 7,5 8,1 41,4 8 6 9 try SU Mango 7,6 7,6 7,4 8,9 7,8 7,3 8,0 8,0 40,3 7 4 7 ld SU Tarroc 7,2 7,1 6,9 9,0 7,6 7,1 7,9 7,8 47,9 4 4 5 a SU Wille 7,4 8,2 7,3 8,3 7,7 7,0 7,7 7,6 47,3 7 6 8 m SY Cellist 7,6 7,9 8,0 9,0 8,3 7,8 8,2 7,6 42,9 7 4 8 SY Orofin 7,4 8,1 7,7 8,5 7,5 7,1 7,6 7,6 42,5 6 4 8 o SY Yukon 7,7 8,1 8,0 9,0 7,9 7,2 7,7 8,1 43,2 9 4 9 Symetr ia 7,1 8,0 7,9 9,0 7,8 7,5 7,7 7,3 39,9 9 6 8 Titanu s 7,8 7,4 6,8 8,0 7,6 6,9 7,6 7,5 43,5 7 4 9 Tytani ka 7,3 7,4 7,5 8,4 7,7 6,9 7,6 7,3 36,6 7 4 7 Venecj a 7,6 7,9 6,8 7,8 7,4 6,6 7,8 7,4 43,9 8 4 9 Freja 6,3 7,2 7,6 8,4 7,9 7,0 7,8 7,6 42,3 5 4 Frisky 7,3 7,3 8,3 8,3 8,0 7,1 7,7 7,7 40,0 7 3 Godni k 7,2 7,5 8,2 9,0 7,8 7,3 7,9 7,7 38,6 7 3 Lawin a 7,3 8,1 7,7 8,9 7,7 7,0 7,7 7,6 39,1 7 3 LG Egmon 7,7 7,7 8,0 9,0 8,0 8,1 8,2 8,0 45,1 5 3 t RGT Treffer 7,5 7,7 6,9 8,4 7,4 6,7 7,6 7,8 39,4 8 3 Sikork a 7,2 6,9 7,3 8,3 7,7 6,8 7,8 7,2 40,9 8 3 Tonna ge 7,5 7,3 8,0 8,0 7,7 7,5 7,6 6,9 41,2 4 2 F1– odmiana mieszańcowa; b/ – odmiana o białej barwie ziarna; o/ – odmiana o kłosie ościstym * septoriozy liści – Septoria tritici i Stagonospora nodorum ** skala 9o – wyższa wartość oznacza korzystniejszą ocenę Pszenica jara Prace hodowlane nad pszenicą jarą koncentrują się na poprawie nie tylko ilości pozyskiwanego plonu ziarna, ale także jego jakości. W ostatnich latach rejestruje się głównie odmiany z grupy jakościowych odmian chlebowych (grupa A), co świadczy o wyraźnym ukierunkowaniu prac hodowlanych w stronę poprawy parametrów technologicznych uzyskiwanego ziarna. Krajowy rejestr pszenicy jarej liczy obecnie 46 odmian pszenicy zwyczajnej jarej. Wszystkie zarejestrowane kreacje przydatne są do wypieku chleba, a aż 41 spośród nich zalicza się do grupy jakościowej chlebowej (A), pozostałe 5 do grupy B. Obecnie nie ma żadnej zarejestrowanej odmiany z grupy elitarnych odmian chlebowych (E) oraz z grupy odmian pastewnych lub innych (C). Zdecydowana większość odmian pszenicy zwyczajnej jarej pochodzi z krajowych hodowli (70% wszystkich zarejestrowanych odmian), natomiast liczba odmian zagranicznych wynosi czternaście. W Krajowym rejestrze pszenicy jarej znajdują się także dwie krajowe odmiany pszenicy orkisz (Kuiavia i Wirtas). W tabeli 3 przedstawiono wyniki odmian, które w latach 2020–2022 przeszły co najmniej dwuletni cykl badań. Kolejność odmian w tabeli uszeregowano alfabetycznie w poszczególnych grupach technologicznych. Wartość gospodarcza odmian pszenicy, a także innych zbóż wyznaczana jest przez szereg cech i właściwości, z których wysokość i jakość plonowania roślin to jeden z ważniejszych, jak nie najważniejszy czynnik, pozwalający dokonać wyboru odpowiedniej odmiany. W 2022 roku pszenica jara plonowała o ok. 8,2 dt z ha lepiej w stosunku do roku 2021. Średni plon ziarna na przeciętnym poziomoe agrotechniki (a1) dla odmian wzorcowych tego gatunku wynosił 69,3 dt z ha, natomiast na wysokim poziomie agrotechniki był o 5,4 dt z ha większy. W wieloleciu 2020– 2012 najlepiej plonowała odmiana z grupy B – KWS Rantum. Wysoki plon uzyskały także jakościowe odmiany chlebowe (A) – KWS Dorium, WPB Pebbles oraz KWS Carusum. Oprócz wielkości i jakości plonu, znaczenie przy wyborze odmiany mają też te cechy, w obrębie których różnice odmianowe są największe. Dotyczy to wysokości roślin, odporności na wyleganie i choroby oraz cech ziarna (masa 1000 ziaren, wyrównanie). Ponadto wiedza na temat odporności odmian na choroby, czy też wyleganie, pozwala przyjąć optymalny program ochrony. Pszenica jara jako gatunek odporny na wyleganie, przy niskim poziomie nawożenia azotowego, nie wymaga stosowania regulatorów wzrostu, natomiast przy wyższym nawożeniu azotem zabieg skracania źdźbła może być traktowany jako drugoplanowy. Największą odpornością na wyleganie, wśród wszystkich zarejestrowanych odmian pszenicy zwyczajnej jarej, cechuje się jakościowa odmiana chlebowa Etolia. Natomiast do odmian o dużej podatności na wyleganie należą Mantra, WPB Pebbles i Florentyna. Odmiany pszenicy jarej cechują się zróżnicowaną odpornością na choroby. W ostatnich latach najczęściej obserwowaną chorobą tego gatunku były septoriozy liści i rdza brunatna. Dość powszechnie wystąpił również mączniak prawdziwy. Rzadziej obserwowano fuzariozę kłosów i septoriozę plew. Do odmian o największej odporności na septoriozy liści należą odmiana z grupy B – Alibi oraz jakościowe odmiany chlebowe (A) – Atrakcja, Aura i Werwa. Natomiast najmniejszą odpornością na septoriozy liści cechuje się KWS Rantum. Z kolei na rdzę brunatną najbardziej odporne są Alibi i KWS Rantum, natomiast najniższą notę uzyskały odmiany Rusałka i WPB Pebbles. Za sukces należy uznać poprawę odporności na rdzę żółtą. Choroba ta pojawia się tylko w niektórych latach, jednak na odmianach podatnych przyczynia się do znacznej obniżki plonu. Odmianami o największej wrażliwości na patogena powodującego tą chorobę są Rusałka, Werwa oraz Merkawa. Szeroki zestaw odmian daje producentowi możliwość doboru najbardziej odpowiedniej do uprawy w konkretnych warunkach przyrodniczo-rolniczych. W tej kwestii ważne mogą okazać się specyficzne cechy morfologiczne odmian (np. ościstość kłosów). Obecnie w KR znajdują się trzy odmiany ościste: Ostka Smolicka (A), Zadra (B) oraz zarejestrowana w 2021 roku odmiana WPB Pebbles (A). Odmiany o takiej morfologii nadają się szczególnie do uprawy na polach położonych w bliskim sąsiedztwie terenów leśnych, gdzie występuje ryzyko szkód powodowanych przez zwierzynę. Jak się okazuje, jest to coraz większy problem wielu rolników. Obsiew pola od strony lasu pszenicą ościstą to dobra alternatywa. Tabela 3. Ważniejsze cechy rolniczo-użytkowe odmian pszenicy zwyczajnej jarej (wg COBORU) Dojrzał Chorob Mączni **Plon Zawart Wsk. Wysok ość Rdza Septori Septori Fuzario Rok **Plon Masa Liczba Wyleg y ak Rdza ziarna ość sedyme ość pełna brunatn ozy oza za Odmiany rejestra ziarna a1 1000 opadania anie podst. prawdz zółta a2 białka n. SDS roślin (liczba a liści plew kłosów cji [dt/ha] ziaren [g] źdźbła iwy [dt/ha] [cm] dni od 1.01) [skala 9o] *** [skala 9o] *** Jakościowe chlebowe (grupa A) Akcja 2020 61,8 69,7 41,9 9 8 7 84 209 7,5 7,4 8,0 7,5 8,3 7,0 7,1 7,0 Akvitan 2022 64,5 71,5 44,8 5 8 9 84 209 8,0 7,8 7,5 7,6 8,4 7,0 6,8 7,3 Anakonda 2020 62,3 70,7 42,1 8 8 8 81 210 7,0 7,4 7,7 7,6 8,1 6,9 7,1 6,8 Aplauz 2022 64,9 72,7 39,2 8 8 9 87 210 7,2 7,9 8,1 7,5 8,4 7,1 7,2 7,4 Atrakcja 2018 63,8 72,5 35,3 8 6 8 88 210 6,8 7,6 7,9 7,8 8,3 7,3 7,4 7,4 Aura 2020 65,1 73,3 42,3 8 7 8 86 210 7,3 7,9 8,1 7,6 8,0 7,3 7,5 7,7 Eskadra 2019 60,1 68,7 40,7 9 7 8 82 210 7,3 7,7 7,2 7,6 8,3 7,0 7,2 7,4 Etolia 2021 63,3 70,8 39,8 7 7 8 79 209 8,2 8,1 7,9 7,7 8,2 7,1 6,9 7,4 Fama 2020 62,1 69,7 42,9 9 8 8 80 210 7,5 7,5 8,0 7,4 8,1 7,0 7,1 7,5 Florentyna 2022 65,4 72,1 39,2 7 7 9 94 209 6,6 8,4 8,0 7,8 8,4 7,2 7,4 6,9 Goplana 2015 64,0 71,6 41,0 8 7 7 85 210 6,9 7,8 8,1 7,3 8,2 7,1 7,3 7,3 Gratka 2019 61,2 69,5 42,0 9 7 8 81 210 6,7 7,5 7,7 7,5 8,2 6,9 6,8 7,0 Itaka 2021 64,7 72,0 39,9 7 7 9 90 209 7,3 7,8 8,3 7,7 8,5 6,9 7,4 7,1 Jarlanka 2017 61,5 69,6 42,0 8 8 8 81 210 7,2 7,8 7,8 7,4 8,2 7,0 7,1 7,2 KWS Carusum 2022 66,7 74,3 41,3 8 9 9 88 209 7,0 7,9 8,2 7,9 8,4 6,9 7,2 7,3 KWS Dorium 2021 67,9 75,5 44,5 7 7 7 87 210 8,1 7,5 8,4 7,8 8,1 7,1 7,4 6,9 Mandaryna 2014 64,7 72,4 34,6 8 5 9 89 209 7,6 7,7 7,8 7,8 8,2 6,9 7,5 7,5 Mantra 2021 63,5 71,6 41,2 8 6 8 84 210 6,5 7,7 8,0 7,6 8,5 7,0 7,3 7,2 Merkawa 2019 65,9 73,3 39,2 8 7 8 81 209 7,0 7,6 7,9 7,4 7,9 7,0 7,1 7,1 MHR 2018 62,9 70,7 41,8 8 8 8 84 210 8,0 7,9 7,7 7,8 8,4 7,2 7,3 7,3 Jutrzenka Rusałka 2016 63,5 72,2 39,7 8 7 8 86 209 7,2 7,7 7,2 7,0 7,6 7,1 7,0 7,4 SU Ahab 2020 63,2 70,8 42,4 8 8 9 82 209 8,0 7,4 7,6 7,6 8,1 7,1 7,2 7,0 Tybalt 2005 61,5 69,8 41,6 8 7 8 80 210 7,1 7,7 7,7 7,5 8,2 7,0 7,1 7,1 Varius 2016 62,7 70,9 37,4 8 7 8 81 209 7,7 7,5 7,9 7,2 8,1 7,2 7,4 7,3 Werwa 2021 63,4 70,6 41,1 7 8 8 81 210 7,7 7,8 7,4 7,6 7,7 7,3 7,3 7,5 WPB Francis 2021 64,5 73,1 40,0 6 7 9 84 209 7,1 7,6 7,8 7,4 8,0 6,9 7,4 7,5 WPB Pebbles 2021 67,7 76,2 40,6 7 6 9 87 209 6,6 7,8 8,1 7,0 8,4 7,0 7,7 6,9 * WPB Troy 2020 65,5 73,0 40,2 9 7 9 84 209 7,6 7,7 7,8 7,7 8,4 7,0 7,3 6,8 Chlebowe (grupa B) Alibi 2019 65,5 73,6 46,3 6 7 7 90 211 7,1 8,1 7,6 8,1 8,1 7,4 7,5 7,5 Harenda 2014 64,9 71,9 39,4 7 6 9 85 210 7,8 7,9 8,0 7,9 8,2 7,2 7,4 7,4 KWS Rantum 2022 68,8 76,4 37,5 7 7 8 85 208 7,7 7,9 8,0 8,1 8,4 6,7 7,4 7,4 Syntia 2021 63,6 71,5 41,2 6 6 8 80 210 7,6 7,6 7,2 7,7 8,3 7,0 7,4 6,9 *odmiana o kłosie ościstym, **plon ziarna: a1 – przeciętny poziom agrotechniki (bez ochrony), a2 – wysoki poziom agrotechniki (zwiększone o 40 kg/ha nawożenie azotem, dolistne preparaty wieloskładnikowe, ochrona przed wyleganiem i chorobami), ***skala 9o-stopniowa – większa wartość oznacza korzystniejszą ocenę (większą odporność na choroby i mniejsze wyleganie)

5.2. Siew Pszenica ozima Pszenica ozima należy do roślin dnia długiego. Oznacza to, że fazę generatywną rozpoczyna po przyjęciu określonej liczby godzin świetlnych. Z długością dnia ściśle związany jest termin siewu. Długość dnia ma podstawowy wpływ na morfogenezę, a więc różnicowanie, inicjację, segmentację i wałeczkowanie stożka wzrostu; decyduje o krzewistości ogólnej, a więc liczbie kłosów na jednostce powierzchni, liczbie kłosków w kłosie, a tym samym i plonie ziarna z kłosa i z rośliny. Opóźnienie terminu siewu powoduje wskutek obniżającej się temperatury spowolnienie tempa wschodów oraz ukazywania się kolejnych liści. Rośliny z siewów późnych (koniec października) nie osiągają fazy krzewienia, zatem okres wschody- krzewienie tych roślin wydłuża się do wiosny, kiedy długość dnia jest większa o ponad 3 godziny. W tych warunkach dochodzi do gwałtownego skracania się długości fazy krzewienia i redukcji liczby wytworzonych pędów na roślinie, prowadzące do mniejszej obsady kłosów na powierzchni gleby (tab. 4). Opóźnienie terminu siewu powoduje również, że rośliny osiągają fazę strzelania w źdźbło przy dniu długim, powodującym skrócenie okresu od strzelania w źdźbło do kłoszenia, w którym to okresie ostatecznie formują się płodne kwiatki w kłosie. Zmniejszenie plonu ziarna z jednostki powierzchni wraz z opóźnieniem terminu siewu jest wynikiem słabszego krzewienia i mniejszej obsady kłosów, mniejszego plonu ziarna z rośliny i z kłosa oraz mniejszej liczby ziaren z rośliny (tab. 5). Obok zmian wartości cech struktury plonu opóźnienie terminu siewu powoduje niekorzystne zmiany w budowie łanu. Przede wszystkim następuje ogólne skrócenie pędów głównych i bocznych, ograniczenie udziału w łanie roślin rozkrzewionych na korzyść jednopędowych, oraz zwiększenie się udziału roślin średnich i niskich kosztem wysokich. Rośliny niskie rosnące w łanie pszenicy wytwarzają mniejszą liczbę kłosków w kłosie, mniejszą liczbę ziarna w kłosie, mają krótszy kłos w konsekwencji czego ich plon w porównaniu do roślin wysokich jest dużo mniejszy. Tabela 4. Czas trwania (w dniach) długości okresów międzyfazowych pszenicy ozimej w zależności od terminu siewu Międzyfazy Termin siewu optymalny opóźniony późny liczba dni liczba dni liczba dni Siew – wschody 11 13 16 Wschody – krzewienie 14 30 46 Krzewienie – strzelanie w źdźbło 163–166 166–172 137–140 Strzelanie w źdźbło – kłoszenie 23–26 25–28 23–29 Kłoszenie – dojrzałość mleczna 22–23 20–21 21–22 Dojrzałość mleczna – dojrzałość woskowa 19–20 19–20 18–24 Dojrzałość woskowa – dojrzałość pełna 15–20 17–21 19 Długość okresu wegetacji 307 299 287 Tabela 5. Wpływ terminu siewu pszenicy ozimej na cechy struktury plonu Termin Liczba Plon ziarna Plon ziarna Liczba Liczba Rozkrzewienie siewu kłosów z rośliny z kłosa ziaren z ziaren z produkcyjne rośliny kłosa Optymalny 813 3,33 1,70 73,5 34,4 2,2 Opóźniony 667 2,73 1,60 61,7 36,0 1,7 Późny 613 2,16 1,38 50,8 32,3 1,6 Niektóre odmiany (Rapsodia, Euforia, Plejada, Tonacja, Comandor, Bosporus, Tytanika, Hondia, Arkadia, Memory, Ostroga, Sailor, Jantarka, Smuga) są bardziej tolerancyjne na opóźnienie siewu nawet do 14 dni w stosunku do wysiewu w terminie optymalnym. Optymalne terminy siewu pszenicy dla poszczególnych części Polski:  północno-wschodnia i wschodnia – od 15 do 25 września;  centralna i południowo-wschodnia – od 20 do 30 września;  północno-zachodnia i zachodnia – od 20 września do 5 października;  Dolny Śląsk – od 25 września a 10 października. Przy gęstych siewach krzewienie produkcyjne jest znikome. Powszechnym błędem jest stosowanie zbyt gęstych siewów zbóż. Stwarzają one przede wszystkim niebezpieczeństwo wylegania i zwiększonej podatności na choroby. Ponadto duże zagęszczenia kłosów na jednostce powierzchni, uzyskane dzięki zwiększeniu liczby roślin, prowadzi nieuchronnie do dużych spadków plonu z kłosa, skutkiem tego plon z jednostki powierzchni zaczyna się zmniejszać. Wysiewając zboża w optymalnym terminie ilość wysiewu należy uzależnić od warunków glebowych. Przy uprawie pszenicy należy wyłącznie wysiewać kwalifikowany i zaprawiony materiał siewny. Jedynie w takim wypadku jest możliwość uzyskania wysokich, dobrej jakości plonów ziarna. Materiał siewny powinien odznaczać się dobrym wyrównaniem, czystością nie mniejszą niż 98%, zdolnością kiełkowania nie mniejszą niż 90%, masą 1000 ziaren – 40–45 g i wilgotnością poniżej 15%. Ziarno siewne powinno być koniecznie zaprawione. Zabieg ten ogranicza występowanie wielu chorób, a niektóre z nich (np. głownię pylącą lub śnieć cuchnącą) można zwalczać tylko tym sposobem. Niektóre zaprawy ograniczają również rozwój chorób grzybowych powodujących zgorzel siewek (np. Fusarium) oraz działają dodatkowo przeciwko chorobom liści do początku fazy strzelania w źdźbło. Przy uprawie pszenicy na cele jakościowe, gdzie stosuje się większą dawkę nawożenia azotowego, większą zawartość białka można osiągnąć w łanach sianych rzadziej. Wysiew 4,5– 3,5 mln ziaren na ha wydaje się być optymalnym. Jednak należy uzależnić go od stanowiska i warunków glebowych. Zalecaną ilość wysiewu można stosować na glebach kompleksów pszennego bardzo dobrego, pszennego dobrego, w stanowisku po strączkowych, okopowych czy rzepaku, w innym wypadku należy zwiększyć ilość wysiewu o około 5–10%. Pszenicę ozimą sieje się na głębokość 3–4 cm. Ilość wysiewu w kg/ha wyliczyć należy wg wzoru: n x MTZ Ilość wysiewu w kg = ----------- × 100, W gdzie: n – gęstość wysiewu w szt/m2, MTZ – masa 1000 ziaren (około 40–48 g), W – wartość użytkowa nasion (zdolność kiełkowania × czystość). Określenie optymalnej gęstość siewu zależy od czynników zarówno siedliskowych, jak i agrotechnicznych (tab. 6, 7). W słabszych warunkach glebowych (gorsza żyzność, luźniejszy skład granulometryczny gleby, kwaśny odczyn) powinno się siać zboża gęściej niż na lepszych glebach. Jest to spowodowane gorszym rozkrzewieniem roślin rosnących na glebach o mniejszej zasobności w składniki pokarmowe i wodę. Z kolei na glebach żyznych duża obsada roślin sprzyja wyleganiu roślin. Nadmierne zagęszczenie łanu i słabe jego przewietrzanie sprzyjają nasileniu się porażenia zbóż przez choroby, które wraz z wyleganiem przyczyniają się do znacznych strat plonu ziarna zbóż. W stanowiskach po zbożach, które zalicza się do złych przedplonów, racjonalne jest zwiększenie ilości wysiewu, przede wszystkim ze względu na przenoszenie chorób podsuszkowych ujemnie wpływających na liczbę kłosów w łanie. Zboża konkurują z chwastami o światło, składniki pokarmowe i wodę, dlatego w celu ograniczenia rozwoju chwastów przez zmniejszenie ich przestrzeni życiowej na polach silnie zachwaszczonych, zaleca się stosowanie większej gęstości siewu. W rejonach o nasilonym występowaniu chorób zbóż zaleca się zmniejszenie normy wysiewu, gdyż nadmierne zwarcie łanu skutkuje pogorszeniem jego przewiewności i sprzyja wyleganiu. Tabela 6. Normy wysiewu pszenicy w różnych warunkach glebowych w kg/ha Kompleks glebowy Pszenica Pszenny bardzo dobry, pszenny dobry 190–215 Żytni bardzo dobry, zbożowo-pastewny mocny 195–220 Żytni dobry, pszenny wadliwy 205–228 Żytni słaby, zbożowo-pastewny słaby – Żytni bardzo słaby – Tabela 7. Zakres zwiększania (+%) lub zmniejszania (–%) normy wysiewu pszenicy ozimej w zależności od różnych warunków i czynników Warunki siedliskowe i agrotechniczne Pszenica Kwaśny odczyn gleby + (4–6%) Opóźniony termin siewu + (2–3%) Duże zachwaszczenie pola + (4–6%) Mało staranna uprawa roli + (3–5%) Odmiany silnie krzewiące się – (3–5%) Odmiany słabo krzewiące się + (4–6%) Duże nasilenie chorób w rejonie – 4–6%) Rejon o klimacie sprzyjającym wyleganiu roślin – (2–3%) Odmiany pszenicy z powodu niejednakowej tolerancji na wzajemne zacienianie się roślin, zdolności do krzewienia i różnej odporności na wyleganie, różnią się wymaganiami co do normy wysiewu. W tabeli 8 podano optymalną ilość wysiewu dla niektórych odmian pszenicy ozimej wysiewanej w terminie optymalnym, na bardzo dobrej glebie, po dobrym przedplonie, w warunkach bardzo dobrej uprawy roli i pogody sprzyjającej prawidłowemu rozwojowi. Tabela 8. Optymalne ilości wysiewu dla odmian pszenicy ozimej (bardzo dobre warunki wzrostu, optymalny termin siewu). Ilość wysiewu Odmiana (ziaren kiełkujących m2) 250 Euforia, Plejada 280 Sfera, Opcja, Poezja 300 Wilejka, Desamo, Formacja, Tulecka, Torpeda 310 Sikorka 320 Hondia, Tytanika, Comandor, Desporus, Astoria, Owacja 330 Memory 340 Aleksander, Legenda 350 Arkadia, Natula, 360 Sailor 380 Turnia, Jantarka, Kometa, Ludwig, Mewa 400 Wydma, Zawisza Pszenica jara Wysoka wartość materiału siewnego decyduje o pełnych i wyrównanych wschodach, prawidłowym wzroście i rozwoju roślin. Nasiona przeznaczone do siewu powinny charakteryzować się:  czystością nie mniejszą niż 98%;  wysoką masą 1000 ziaren (powyżej 40 g);  dobrą zdrowotnością;  zdolnością kiełkowania nie mniejszą niż 95%. Najwłaściwsze jest zaopatrzenie się w nasiona kwalifikowane jednolite pod względem pochodzenia i odmiany. W produkcji zaleca się nabywać nasiona w stopniu co najmniej w stopniu C/2.W celu ochrony roślin przed chorobami występującymi w pierwszych fazach rozwoju należy zaprawiać nasiona preparatami, które zwalczają głownie, zgorzel siewek, mączniaka oraz septoriozę. Pszenica jara wymaga wczesnego terminu siewu. Powinien to być koniec marca lub pierwsza dekada kwietnia. Opóźnienie wysiewu powoduje wyraźne zmniejszenie plonu ziarna, ale podwyższenie zawartości białka w ziarnie (jednak w mniejszym stopniu niż zmniejszenie plonu ziarna). Opóźnienie siewu wywiera większy ujemny wpływ na plonowanie pszenicy na glebach słabszych niż na glebach lepszych. Większa żyzność gleby wpływa bowiem dodatnio na rozkrzewienie roślin, łagodząc w pewnym stopniu ujemny wpływ na tę cechę opóźnienia siewu. Wczesny termin siewu w połączeniu z dobrymi warunkami glebowymi sprzyja wytwarzaniu większej masy wegetatywnej zbóż, co powoduje zagrożenie wylegania roślin. W takim przypadku ważny jest dobór odmiany odpornej na wyleganie. Konieczności przestrzegania wczesnego terminu siewu, szczególnie na glebach lżejszych, sprzyja szybsze tempo przesychania takich gleb po zimie i możliwość wcześniejszej ich uprawy. W miarę opóźniania terminu siewu korzystniejszy wpływ na plonowanie zbóż wywiera zwiększenie dawki azotu. Silniej zaznacza się to w gorszych warunkach glebowych. Azot jest czynnikiem pobudzającym rośliny do lepszego krzewienia się, natomiast opóźnienie siewu przez skrócenie fazy krzewienia roślin wpływa na to odwrotnie. Dlatego wzrastający poziom nawożenia azotem (do pewnej granicy) zmniejsza ujemny wpływ opóźnienia terminu siewu na liczbę kłosów na jednostce powierzchni. Jednak przy dużym opóźnieniu terminu siewu (po 15 kwietnia) wysokie dawki azotu nie mogą być wykorzystane przez rośliny. Duża obniżka plonu ziarna przy znacznym opóźnieniu siewu wiąże się bowiem z mniejszym pobraniem azotu przez rośliny w krótszym okresie wegetacji. W miarę opóźniania terminu siewu efektywniejsze stają się większe gęstości siewu. Jest to spowodowane słabszym krzewieniem się roślin pod wpływem opóźnienia siewu i gorszym zwarciem łanu. Uzyskanie optymalnej liczby kłosów w łanie w przypadku opóźnienia siewu jest możliwe przez zwiększenie gęstości siewu. Bardziej efektywne jest to na glebach słabszych. Zwiększenie wysiewu ziarna nie wyrównuje w pełni ujemnego wpływu opóźnienia siewu na plony zbóż jarych, zwłaszcza przy dużym opóźnieniu, gdyż oprócz spadku liczby kłosów z przeciętnej rośliny, zmniejsza się także liczba ziaren w kłosie, a także nasila się wypadanie roślin. Przy wczesnym terminie siewu zboża jare spotykają się z silniejszą konkurencją chwastów w porównaniu ze stwierdzoną przy późnym wysiewie. Spowodowane jest to niższą temperaturą występującą na przełomie marca i kwietnia, która nie sprzyja szybkim wschodom pszenicy. W takich warunkach chwasty mogą wschodzić szybciej od pszenicy, co wymusza na tym etapie stosowanie herbicydu do zniszczenia chwastów. Wpływ gęstości siewu na plonowanie pszenicy jarej jest związany z konkurencją roślin o światło, wodę i składniki mineralne. Wysoki plon ziarna można uzyskać przy optymalnej gęstości siewu, która zależy głównie od jakości gleby i terminu siewu. W słabszych warunkach glebowych (kompleks żytni bardzo dobry i żytni dobry, luźniejszy skład granulometryczny gleby, kwaśniejszy odczyn) powinno się siać pszenicę gęściej niż na glebach lepszych (kompleksy pszenne). Jest to spowodowane gorszym rozkrzewieniem roślin rosnących na glebach o mniejszej zasobności w składniki pokarmowe i wodę. Duża gęstość siewu na glebach słabych (przepuszczalnych) może być nieefektywna w latach suchych wskutek niedostatecznego zaopatrzenia w wodę zwiększonej liczby roślin w łanie. W warunkach kwaśnego odczynu gleby uaktywnia się toksyczne oddziaływanie jonów glinu, manganu i wanadu na system korzeniowy zbóż. Im mniejszy system korzeniowy, tym słabsze krzewienie się roślin skutkujące niedostateczną liczbą kłosów w łanie i dlatego bardziej efektywne stają się zwiększone ilości wysiewu. Na glebach żyznych występuje silniejsze krzewienie roślin i bujniejszy ich wzrost w efekcie dobrego zaopatrzenia w składniki pokarmowe i wodę, co potęguje stopień wylegania w przypadku dużej obsady roślin. Nadmierne zagęszczenie łanu i słabe jego przewietrzenie sprzyjają nasileniu się porażenia zbóż przez choroby, które wraz z wyleganiem przyczyniają się do znacznych strat plonu ziarna. Uzasadnia to potrzebę rzadszego siewu pszenicy na lepszych glebach. W uprawie pszenicy w stanowisku po zbożach, które zalicza się do gorszych przedplonów, racjonalne jest zwiększenie ilości wysiewu. W uprawie zbóż w stanowisku po bobowatych podnoszących zasobność gleby w azot, który wzmaga rozkrzewienie roślin, zaleca się zmniejszenie normy wysiewu. Zboża konkurują z chwastami o światło, składniki pokarmowe i wodę, dlatego na polach silnie zachwaszczonych zaleca się stosowanie większej gęstości siewu, aby umożliwić przewagę zboża nad chwastami w łanie w celu ograniczenia rozwoju chwastów przez zmniejszenie ich przestrzeni życiowej. W rejonach o nasilonym występowaniu chorób zbóż zaleca się zmniejszenie normy wysiewu, gdyż nadmierne zwarcie łanu skutkuje pogorszeniem jego przewiewności i sprzyja wyleganiu. Takie warunki ujemnie wpływają na mikroklimat łanu zbóż, gdyż podnosi się wilgotność powietrza i temperatura w obrębie łanu, co sprzyja rozprzestrzenianiu się chorób, które mogą znacznie ograniczyć plon ziarna. Jeśli planujemy chemiczne zwalczanie chorób, to możemy wysiewać zboża trochę gęściej (tab. 9). Z uwagi na to, że każda partia materiału siewnego charakteryzuje się na ogół odmiennymi parametrami, a zwłaszcza masą 1000 ziarn oraz zdolnością kiełkowania, ilość wysiewu należy każdorazowo wyliczyć wg następującego wzoru: gęstość siewu (szt. ziarn/ha) × MTZ (g) Ilość wysiewu (kg/ha) = ----------------------------------------------------. Czystość (%) × zdolność kiełkowania (%) Zakres zwiększania lub zmniejszania gęstości siewu w warunkach niesprzyjających lub sprzyjających dobremu rozkrzewieniu roślin podano w tabeli 16. Zaleca się rozstawę rzędów 12–13 cm i głębokość siewu 3 cm. Ścieżki technologiczne należy zsynchronizować z szerokością roboczą opryskiwacza. Tabela 9. Zakres zwiększania (+%) lub zmniejszania (–%) normy wysiewu pszenicy jarej w zależności od różnych warunków i czynników Warunki siedliskowe i agrotechniczne Mniejsze ujemne Większe ujemne oddziaływanie czynnika oddziaływanie czynnika Kwaśny odczyn gleby + (3–4%) + (5–6%) Opóźniony termin siewu + (4–7%) + (8–12%) Mało staranna uprawa roli + (3–4%) + (5–6%) Duże zachwaszczenie pola + (3–4%) + (5–7%) Duże nasilenie chorób w rejonie – (3–4%) – (5–7%) Rejon o klimacie sprzyjającym wyleganiu – (1–2%) – (3–4%) roślin