Monitoring w IPR – kukurydza

7.2.2. Metody monitorowania sprawców chorób w uprawie kukurydzy W integrowanej metodzie ochrony ważna jest zarówno znajomość pierwotnych źródeł infekcji, czyli miejsc, w których bytuje patogen, jak i szczegółowe warunki pogodowe, które sprzyjają rozwojowi sprawców chorób. Im bardziej dogodne warunki do rozwoju i rozprzestrzeniania się patogena, tym intensywność wystąpienia chorób jest większa i związane z tym straty plonu, które powodują. Aktualnie nie funkcjonuje na obszarze kraju system wspomagania decyzji w ochronie kukurydzy przed chorobami grzybowymi, stąd też decyzje o potrzebie wykonania zabiegu chemicznego należy podejmować w oparciu o własne obserwacje i doświadczenie gospodarującego. Zaleca się corocznie notować poziom nasilenia występowania sprawców chorób, co pozwala wstępnie przewidzieć ryzyko ich pojawu w kolejnym sezonie wegetacyjnym, zwłaszcza jeżeli kukurydza będzie uprawiana w monokulturze. Dokładne i częste obserwacje pól dostarczają wielu istotnych informacji niezbędnych w prowadzeniu uprawy. Stwierdza się w ten sposób występowanie różnych agrofagów, w tym patogenów i ich nasilenie. W tym aspekcie ważna jest znajomość historii pola, czyli czy i jakie choroby oraz w jakim nasileniu wcześniej były w tym rejonie obserwowane. Istotne jest, czy były to patogeny, które mogą przetrwać w glebie przez wiele lat. Decyzję o zastosowaniu ochrony chemicznej przeciwko chorobom należy podjąć na podstawie własnego monitoringu stanu fitosanitarnego plantacji i doświadczenia, gdyż dotychczas nie zostały opracowane progi ekonomicznej szkodliwości dla chorób tej rośliny. Dla potrzeb określania terminu pojawu, nasilenia występowania i szkodliwości sprawców chorób grzybowych kukurydzy, niezbędne są systematycznie wykonywane obserwacje uprawy od momentu wysiania ziarniaków (BBCH 00), aż do zbioru plonu zielonej masy lub ziarna (BBCH 83-99). W przypadku wystąpienia chorób wczesnowiosennych wpływających na kiełkowanie i wschody roślin może zaistnieć potrzeba odkopania ziarniaków w miejscach braku wschodów lub oceny systemu korzeniowego zamierających siewek, celem poznania przyczyny zamierania kukurydzy. W przypadku chorób pojawiających się od momentu rozwoju przez rośliny pierwszych liści (BBCH 11) zalecane jest, aby w ciągu całego okresu wegetacji kukurydzy przynajmniej dwa razy w miesiącu obserwować rozwój patogenów poprzez dokładne obserwowanie co najmniej 100 losowo branych roślin w czterech miejscach zasiewu na powierzchni do 10 ha. Na plantacjach o areale 10-50 ha, liczbę punktów obserwacyjnych należy zwiększyć co najmniej do 8-10, a na bardzo dużych polach (powyżej 100 ha) nie powinno ich być mniej niż 15-20. Do określenia nasilenia występowania większości chorób kukurydzy często obok wyliczenia procentu roślin opanowanych oblicza się także stopień zasiedlenia poszczególnych organów. W przypadku drobnej plamistości liści, żółtej plamistości liści oraz rdzy kukurydzy zwykle stosuje się pięciostopniową skalą porażenia, gdzie pierwszy stopień oznacza porażenie 0,1–5,0% powierzchni blaszki liściowej, natomiast stopień piąty powyżej 50% powierzchni liści. W odniesieniu do fuzariozy kolb stosuje się zwykle skalę pięciostopniową, gdzie stopień pierwszy oznacza porażenie bardzo małe (do 2% ziarniaków), a stopień piąty porażenie bardzo duże (51–100% porażonych ziarniaków). Do oceny nasilenia występowania zgnilizny korzeni i zgorzeli podstawy łodygi zwykle wykorzystuje się skalą 9-stopniową, w której stopień pierwszy oznacza brak objawów, stopień trzeci – zmiany chorobowe na pierwszym lub drugim węźle, a stopień dziewiąty to całkowity rozkład tkanek. Aktualnie nie ma opracowanych progów ekonomicznej szkodliwości dla chorób kukurydzy, stąd też decyzję o ich ograniczaniu należy podejmować w oparciu o wiedzę i własne doświadczenie.

7.3.2. Metody monitorowania szkodników w uprawie kukurydzy W integrowanej ochronie roślin niezmiernie ważne jest monitorowanie pojawu gatunków szkodliwych (w tym ich poszczególnych stadiów rozwojowych) dla potrzeb ustalenia potrzeby i terminu ich zwalczania. Wyniki obserwacji powinny być zapisywane celem udokumentowania zasadności późniejszego stosowania chemicznej ochrony roślin. Obserwacja roślin kukurydzy na obecność szkodników jest kluczowa do wykrycia zagrożenia i odpowiedniego zareagowania na nie. Prowadzony monitoring powinien obejmować okres od momentu wybrania pola pod siew (analizy gleby na obecność szkodników) aż do końca wegetacji roślin, w tym w trakcie przechowywania plonu (szkodniki magazynowe). Monitoring występowania i liczebności gatunków szkodliwych powinien być prowadzony co najmniej raz w tygodniu, a w przypadku gatunków bardzo ważnych gospodarczo niekiedy 2–3 razy w tygodniu, w okresie występowania stadium szkodliwego lub stadium bezpośrednio je poprzedzającego. W tabeli 4 zaprezentowano najważniejsze metody pozwalające określić liczebność oraz szkodliwość wybranych szkodników. Tabela 4. Metody wykonania obserwacji dla potrzeb ustalenia terminów i konieczności zwalczania wybranych szkodników kukurydzy Termin Szkodnik Sposób wykonania obserwacji analizy przesiać glebę z dołków o wymiarach 25 x 25 cm i głębokości 30 cm. Na 1 ha uprawy kukurydzy przed siewem wykonać co najmniej 32 odkrywki glebowe w równych (BBCH 00) odstępach. Wraz z każdym kolejnym hektarem liczbę odkrywek należy zwiększać o 2 sztuki. Określić liczbę drutowców. na miedzy wokół plantacji kukurydzy umieścić pułapki Drutowce feromonowe m.in. typu Yatlorf z dyspenserem feromonowym przeznaczonym do odławiania Od siewu do konkretnego gatunku chrząszczy sprężykowatych. Na dojrzałości pełnej powierzchni 1 ha umieścić co najmniej 2 pułapki w ziarna odległości nie mniejszej niż 30 metrów jedna od (BBCH 00–89) drugiej. Przynajmniej raz w tygodniu policzyć odłowione chrząszcze. Pułapka pozwala określić poziom liczebności sprężykowatych na danym terenie. przesiać glebę z dołków o wymiarach 25 x 25 cm i głębokości 10 cm. Na 1 ha uprawy kukurydzy przed siewem wykonać co najmniej 32 odkrywki glebowe w równych Lenie (BBCH 00) odstępach. Wraz z każdym kolejnym hektarem liczbę odkrywek należy zwiększać o 2 sztuki. Określić liczbę larw leni. średnią liczbę mszyc na roślinie na plantacji o powierzchni 1 ha ustala się szacując liczbę wszystkich żywych osobników raz w tygodniu na 10 losowo od fazy 1 liścia wybieranych roślinach po przekątnej pola. Wraz z do końca okresu każdym kolejnym hektarem zwiększyć liczbę Mszyce wegetacji analizowanych roślin o co najmniej 2 sztuki. kukurydzy Stwierdzenie średnio 300 mszyc na roślinę wskazuje (BBCH 11–97) na konieczność wykonania zabiegu chemicznego. W celu wykrycia nalotu mszyc można stosować w uprawie żółte tablice lepowe w liczbie 1–2 sztuki na 1 ha. z resztek pożniwnych pobrać co najmniej 100 łodyg kukurydzy z zimującymi gąsienicami omacnicy od jesieni do prosowianki i umieścić je w izolatorze wiosny entomologicznym przetrzymywanym w warunkach (po zbiorze polowych. Od wiosny śledzić wyloty motyli z Omacnica plonu) poczwarek, zwracając uwagę na szczyt ich liczebności. prosowianka Po stwierdzeniu licznego wylotu motyli obserwacje przenieść na pole kukurydzy. Faza monitoring plantacji na obecność motyli prowadzić od wiechowania połowy czerwca. Pułapki feromonowe lub świetlne (BBCH 51–59) umieścić w okolicy zasiewu i kontrolować przynajmniej 1–2 razy w tygodniu. W przypadku pułapek feromonowych zaleca się użycie 1–2 sztuk na 1 ha. Pułapka świetlna dużej mocy wystarcza na całą miejscowość, natomiast o słabszym źródle światła powinna przypadać 1 sztuka na dane pole. Stwierdzenie pierwszych motyli (zwłaszcza samic) jest sygnałem, do rozpoczęcia biologicznego zwalczania, a masowe naloty wskazują na konieczność wykonania zabiegów chemicznych w oparciu o analizę obecności jaj i wylęgających się gąsienic. obserwacje na obecność złóż jaj prowadzić przeglądając od połowy czerwca dwa razy w tygodniu co najmniej po 50 kolejnych roślin w rzędzie w 4 miejscach plantacji po przekątnej (razem 200 roślin). Faza Stwierdzenie pierwszych złóż jest sygnałem do wiechowania natychmiastowego wyłożenia biopreparatu. Obecność (BBCH 51–59) dużej liczby jaj wskazuje na konieczność wykonania w ciągu 4–10 dni zabiegu chemicznego zwalczania. Dobrym rozwiązaniem jest oznaczenie analizowanych roślin zawierających jaja szkodnika i każdorazowe obserwowanie ich rozwoju. aby wyliczyć procent roślin uszkodzonych przez gąsienice należy przeglądać na powierzchni 1 ha Dojrzałość minimum po 100 kolejnych roślin w rzędzie w 4 woskowa miejscach plantacji po przekątnej notując liczbę roślin ziarniaków z objawami żerowania szkodnika. Wraz z każdym (BBCH 85) kolejnym hektarem zwiększyć liczbę analizowanych roślin o 100 sztuk. przesiać glebę z dołków o wymiarach 25 x 25 cm i głębokości 30 cm. Na 1 ha uprawy kukurydzy przed siewem wykonać co najmniej 32 odkrywki glebowe w równych Pędraki (BBCH 00) odstępach. Wraz z każdym kolejnym hektarem liczbę odkrywek należy zwiększać o 2 sztuki. Określić liczbę pędraków. na powierzchni 1 ha przeglądać po 50 kolejnych roślin od mlecznej do i kolb w 4 miejscach plantacji po przekątnej pola pełnej dojrzałości Piętnówki (razem 200 roślin) w poszukiwaniu gąsienic. Wraz z ziarniaków każdym kolejnym hektarem zwiększyć liczbę (BBCH 73–85) analizowanych roślin o 50 sztuk. obserwacje na obecność jaj prowadzić pobierając po 5 roślin w 10 miejscach plantacji po przekątnej (razem 50 roślin). Analizę wykonywać dwa razy w tygodniu. Ploniarka faza 1–3 liści Jeśli stwierdzi się 5 lub więcej jaj na 10 roślin zabieg zbożówka (BBCH 11–13) ochrony roślin będzie uzasadniony. Za pomocą żółtych, białych lub fioletowych naczyń wypełnionych wodą z detergentem ustawianych w pasie brzeżnym w liczbie 1–2 sztuki na ha monitorować nalot muchówek. Podobny efekt daje użycie żółtych tablic lepowych w liczbie 1–2 sztuki na 1 ha. aby obliczyć procent roślin uszkodzonych należy przeglądać na powierzchni 1 ha co najmniej po 50 Faza 8–9 liści kolejnych roślin w rzędzie w czterech miejscach (BBCH 18–19) plantacji (razem 200 roślin). Z każdym kolejnym hektarem liczbę roślin zwiększać o 10 sztuk. przesiać glebę z dołków o wymiarach 100 x 100 cm i głębokości 30 cm. Na 1 ha uprawy kukurydzy przed siewem wykonać co najmniej 2 odkrywki glebowe. Wraz z (BBCH 00) każdym kolejnym hektarem liczbę odkrywek należy zwiększać o 2 o wymiarach 25 x 25 cm i głębokości 30 cm. Określić liczbę rolnic. do monitorowania nalotu motyli poszczególnych gatunków rolnic w pasach brzeżnych zasiewu Od 3–9 liści do umieszczać pułapki feromonowe. Na powierzchni 1 ha woskowej zainstalować minimum 2 pułapki feromonowe w dojrzałości ziarna odległości jedna od drugiej co najmniej 50 metrów i (BBCH 13–85) sprawdzać je co najmniej raz w tygodniu. Wyraźny Rolnice wzrost liczby motyli wskazuje na ryzyko licznego pojawu gąsienic. na powierzchni 1 ha przeglądać po 50 kolejnych roślin Od 3–9 liści do w 4 miejscach plantacji po przekątnej pola (razem 200 fazy 2–3 kolanek roślin) w poszukiwaniu gąsienic. Wraz z każdym (BBCH 13–19 kolejnym hektarem zwiększyć liczbę analizowanych do 32–33) roślin o 50 sztuk. Stwierdzenie 1–2 gąsienic na 1 m2 pola uzasadnia zabieg chemiczny. na powierzchni 1 ha przeglądać po 50 kolejnych roślin Od mlecznej do i kolb w 4 miejscach plantacji po przekątnej pola pełnej dojrzałości (razem 200 roślin) w poszukiwaniu gąsienic. Wraz z ziarna każdym kolejnym hektarem zwiększyć liczbę (BBCH 73–85) analizowanych roślin o 50 sztuk. na plantacjach prowadzonych w monokulturze, w celu określenia liczebności larw co tydzień pobierać po od 9 liści do fazy minimum 10 korzeni z otaczającą je glebą w pięciu wiechowania miejscach plantacji po przekątnej (razem 50 roślin). (BBCH 19–59) Pomocne będzie zanurzanie korzeni wraz z glebą w wodzie z dodatkiem soli kuchennej, co spowoduje wypływanie larw ku powierzchni wody. Stonka w celu obliczenia procentu roślin uszkodzonych przez kukurydziana larwy na powierzchni 1 ha kukurydzy uprawianej w Faza 3-kolanka monokulturze pobrać losowo po 10 korzeni w 10 do fazy miejscach zasiewu po przekątnej (razem 100 roślin) wiechowania poszukując objawów żerowania szkodnika. Ocenę (BBCH 33–51) uszkodzenia sytemu korzeniowego wykonać za pomocą 6-stopniowej skali IOWA, gdzie stopień 1 – oznacza brak uszkodzeń, a stopień 6 – całkowite zniszczenie korzeni. Analizę zaleca się wykonać dwa razy w ciągu kolejnych 2 tygodni z uwagi na ewentualne szybkie wytwarzanie przez rośliny korzeni dodatkowych. w celu określenia liczebności chrząszczy na 1 ha uprawy zainstalować minimum 2 pułapki feromonowe w odległości jedna od drugiej co najmniej 50 metrów. Pułapki sprawdzać 2 razy w tygodniu, począwszy od lipca do października. Wraz z każdym kolejnym Od fazy 4- hektarem zwiększyć liczbę pułapek o 2 sztuki. kolanka do końca Wyraźny wzrost liczby odławianych chrząszczy jest wegetacji sygnałem do wykonania zabiegu chemicznego (BBCH 34–97) zwalczania. Od sierpnia dodatkowo zaleca się użyć pułapki pokarmowe zwabiające osobniki obojga płci. Obecność chrząszczy można wykryć także za pomocą jasnozielonych tablic lepowych montowanych na roślinach w liczbie 1–2 sztuki na 1 ha. w celu wykrycia liczebności i szkodliwości naziemnych gatunków szkodników na powierzchni 1 ha należy przynajmniej raz w tygodniu przeglądać po 100 kolejnych roślin w rzędzie w czterech miejscach od siewu do Pozostałe plantacji (po przekątnej). Z każdym kolejnym zbioru plonu gatunki hektarem liczbę roślin zwiększać o 50 sztuk. Pomocne (BBCH 00–99) będą także żółte tablice lepowe o nieselektywnym oddziaływaniu, a także niebieskie służące do wykrywania wciornastków do monitoringu. Stosuje się je w liczbie 1–2 sztuki na 1 ha. Z chwilą wykrycia szkodników o dużym znaczeniu gospodarczym, decyzja o wykonaniu zabiegu chemicznego przeciwko nim powinna zostać podjęta na podstawie progów ekonomicznej szkodliwości. Próg szkodliwości to takie nasilenie szkodnika, przy którym wartość spodziewanej straty w plonie jest wyższa od łącznych kosztów zabiegów. Progi ekonomicznej szkodliwości agrofagów są jednym z najważniejszych, a zarazem najtrudniejszych do określenia aspektów chemicznej ochrony roślin. Wartości progu szkodliwości nie można traktować jednoznacznie. W zależności od fazy rozwoju rośliny, warunków klimatycznych czy występowania wrogów naturalnych, wartość progu może ulec zmianie. Progi ekonomicznej szkodliwości służą jedynie jako pomoc przy podejmowaniu decyzji, ale nie mogą być jedynym kryterium branym pod uwagę, gdyż równie ważne jest wieloletnie doświadczenie plantatora kukurydzy i jego wiedza praktyczna. Aktualnie obowiązujące progi ekonomicznej szkodliwości stosuje się do sześciu szkodników pojawiających się w uprawach kukurydzy, a które zaprezentowano w tabeli 5. Tabela 5. Progi ekonomicznej szkodliwości szkodników kukurydzy Szkodnik Termin obserwacji Próg szkodliwości Drutowce przed siewem (BBCH 00) 2–8 larw na 1 m2 Lenie po wschodach (od BBCH 10) 10 larw na 1 m2 Mszyce od wiechowania (BBCH 51) 300 mszyc na 1 roślinie 6–8 złóż jaj na 100 roślinach lub gdy w poprzednim roku było uszkodzone 15% Omacnica faza wiechowania (BBCH 51– roślin kukurydzy uprawianej na ziarno lub prosowianka 59) 30–40% uszkodzonych roślin uprawianych na kiszonkę i CCM Ploniarka od wschodów do 4 liści (BBCH uszkodzenie 15% roślin w roku zbożówka 10–14) poprzednim wschody (BBCH 10–14) 1 gąsienica na 2 m2 pola Rolnice stadium 5–6 liści (BBCH 15– 1–2 gąsienice po III wylince na 1 m2 16) uprawy