Monitoring w IPR – ziemniak

7.2.2. Metody monitorowania sprawców chorób w uprawie ziemniaka Wiedza o pierwotnych źródłach infekcji, czyli miejscach zimowania patogenów oraz o warunkach sprzyjających ich rozwojowi stanowi fundament ochrony roślin w integrowanej produkcji. Im dogodniejsze warunki rozwoju i rozprzestrzeniania patogenów, tym większe prawdopodobieństwo obniżki plonów spowodowane występowaniem chorób infekcyjnych. W odniesieniu do ziemniaka głównym źródłem infekcji jest materiał rozmnożeniowy, czyli porażone bulwy, a rozwój chorób infekcyjnych jest uzależniony w dużym stopniu od warunków termicznych i wilgotnościowych (tab. 13). Tabela 13. Najważniejsze źródła infekcji chorób oraz warunki sprzyjające rozwojowi ich sprawców Warunki sprzyjające rozwojowi sprawców chorób Choroba Źródła infekcji Temperatura Wilgotność Inne wilgotność względna temperatura Sucha powietrza powietrza >18ºC plamistość powyżej 80% czynniki (optymalna 26– liści porażone i częste opady sprzyjające Alternarioza 28ºC) sadzeniaki, przerywane osłabieniu roślin, resztki pożniwne, okresami suszy np. niedożywienie sąsiednie uprawy temperatura wilgotność roślin, porażenie Brunatna powietrza >18ºC względna wirusami plamistość (optymalna 24– powietrza liści 26ºC) poniżej 80% i opady wysokie temperatury powietrza, słabo gleba, resztki optymalna nawadniane piaszczyste gleby, Antraknoza pożniwne, temperatura dla gleby niski poziom ziemniaka porażone zarodnikowania nawożenia sadzeniaki i infekcji 22–28ºC azotowego w przechowalni rozwojowi choroby sprzyjają wysokie temperatury i wilgotność powietrza porażone bakterie Bakterioza optymalna niska wilgotność sadzeniaki, Clavibacter pierścieniowa temperatura dla powietrza resztki sepedonicus ziemniaka infekcji 21–24ºC i gleby pożniwne, należą do wolno samosiewy, namnażających sprzęt rolniczy, się, dlatego opakowania, wystąpieniu przechowalnie objawów na i wszystkie bulwach sprzyja powierzchnie, wydłużony okres które mają inkubacji (np. kontakt w trakcie z porażonym przechowywania materiałem bulw) roślinnym porażone sadzeniaki, częste opady gleby gliniaste chore rośliny na deszczu oraz następcza plantacji lub na temperatura 23– w sezonie lub uprawa Czarna nóżka plantacjach 25ºC okresowe ziemniaków po sąsiednich, zalewanie pola warzywach i po porażone bulwy wodą łubinie na stertach odpadowych bezwietrzna temperatura powyżej 15oC i wilgotność Liściozwój porażone bulwy, pogoda sprzyja powietrza 70–80% sprzyjające lotom ziemniaka mszyce rozprzestrzenianiu mszyc się mszyc zgnilizna może rozwijać się już porażone bulwy w glebie lub mateczne, obecność w przechowalni, inne rośliny temperatura 15– skroplonej wody infekcji sprzyjają Mokra zgnilizna z objawami 25ºC na powierzchni mechaniczne czarnej nóżki na bulw uszkodzenia plantacjach i porażenie bulw innymi patogenami optymalna wysoka temperatura wilgotność porażone umiarkowana do Parch srebrzysty powietrza sadzeniaki wysokiej (10–32ºC), w trakcie ale wystarcza przechowywania temperatura >3ºC porażone lekkie gleby sadzeniaki, piaszczyste, optymalna Susza w okresie Parch zwykły gleba, resztki o odczynie temperatura 30ºC wiązania bulw pożniwne, zasadowym (pH obornik 5,2–7) Rizoktonioza porażone porażenie kiełków wysoka opóźnienie zbioru ziemniaka sadzeniaki, następuje po wilgotność bulw po desykacji gleba, resztki wysadzeniu bulw względna pożniwne w chłodną, powietrza nieogrzaną glebę sprzyja występowaniu opilśni łodygowej i osadzaniu się sklerot na bulwach porażone bulwy, na glebach zbyt temperatura powyżej 15oC i wilgotność Smugowatość zainfekowane lekkich występuje powietrza 70–80% sprzyjające lotom ziemniaka nietrwale większe porażenie mszyc wirusem mszyce wirusem Y 15–20ºC, więcej powstawaniu porażone objawów na podwyższona choroby sprzyjają sadzeniaki, bulwach po wilgotność uszkodzenia Sucha zgnilizna gleba, porażone upalnym sezonie względna skórki bulw, bulw bulwy wegetacyjnym powietrza 50– podwyższona w przechowalni (większa zawartość 70 % koncentracja CO2 skrobi) w przechowalni sterty odpadowe, sąsiednie uprawy, temperatura wilgotność porażone powietrza od 3– względna Zaraza sadzeniaki, 29oC (optymalna powietrza gleby ciężkie ziemniaka samosiewy 16–21oC) powyżej 90% w uprawach następczych, gleba Kluczowym elementem ochrony roślin w integrowanej produkcji jest prawidłowe i możliwie wczesne zidentyfikowanie zaobserwowanych objawów chorobowych (tab. 14). Trafna diagnoza chorób warunkuje bowiem podjęcie skutecznych metod zaradczych. Tabela 14. Cechy diagnostyczne najważniejszych chorób ziemniaka Choroba Cechy diagnostyczne Drobne (2 do 5 mm) nekrozy ciemniejsze od nekroz wywołanych rozwojem suchej plamistości nieregularnie rozmieszczone na liściach. Koncentryczne Alternarioza Brunatna strefowanie jest niewyraźne lub nie występuje. Przy dużym nasileniu choroby plamistość brzegi liścia zwijają się do środka. Pierwsze objawy pojawiają się w okresie liści kwitnienia lub przed kwitnieniem. Powierzchnia nekroz powiększa się bardzo wolno, częściej jest to efektem zlewania się sąsiednich nekroz. Pierwsze objawy na starszych liściach dolnego piętra rośliny, początkowo drobne, ciemnobrunatne do czarnych, suche plamki nieregularnie rozrzucone na Sucha blaszce liściowej, o kształcie owalnym lub kanciastym w miarę rozwoju plamistość choroby osiągają średnicę od 5 do 15 mm i więcej. Przy silnym rozwoju choroby liści plamy zlewają się ze sobą. Tkanka w miejscu nekrozy jest sucha i łamliwa. Objawem charakterystycznym jest koncentryczne strefowanie nekrozy otoczonej żółtawą otoczką. Objawy choroby występują na wszystkich organach roślin ziemniaka. Szczególne znaczenie mają objawy na korzeniach, stolonach i podstawie łodyg. Kora na tych organach pęka, brunatnieje, ulega rozwarstwieniu. Na porażonym drewnie, często barwy jasnofioletowej występują liczne czarne mikrosklerocja Antraknoza grzyba, o średnicy 0,1–0,5 mm. Wynikiem rozwoju infekcji na bulwach są ziemniaka brązowe lub szare powierzchniowe plamy z mikrosklerocjami, słabo odgraniczone od zdrowej tkanki (w przeciwieństwie do plam parcha srebrzystego). Porażone bulwy trudno oddzielić od pokrytych sklerocjami stolonów. Objawy na roślinach w polu są niespecyficzne (zwijanie liści, zmiany chlorotyczne i nekrozy) i występują rzadko. Objawy na bulwach pojawiają się najczęściej w trakcie przechowywania, w wiązkach przewodzących: najpierw w okolicach przystolonowych, potem obejmują całe wiązki przewodzące, Bakterioza z których po naciśnięciu przekrojonej bulwy wydostaje się kremowa substancja pierścieniowa (bezwonny, serowaty śluz bakteryjny ze zmacerowanymi tkankami). Wiązki ziemniaka przewodzące stopniowo zmieniają kolor na żółty, a następnie brązowy. W zaawansowanym stadium choroby mogą pojawiać się objawy na zewnątrz bulwy (plamy wokół oczek, nieregularne, gwiazdkowate pęknięcia), często maskowane przez wtórną infekcję bakteriami powodującymi mokrą zgniliznę. Dolne liście ziemniaka żółkną; liście wierzchołkowe stają się jasnozielone lub żółkną, a blaszki liściowe zwijają się do środka i w dotyku są miękkie – bez turgoru. Proces chorobowy rozwija się od bulwy sadzeniakowej w górę rośliny i sięga do kilku centymetrów powyżej redliny. Podstawa łodygi przyjmuje barwę od jasnobrązowej do atramentowo-czarnej. Przy podwyższonej wilgotności Czarna nóżka zaatakowana tkanka staje się miękka i sprawia wrażenie, jakby była nasiąknięta wodą. W miejscu infekcji dochodzi do rozwoju mokrego procesu gnilnego, a łodyga przełamuje się. Przy dużym nasileniu choroby rośliny stopniowo zamierają. Identyfikację choroby ułatwia wydzielany przez gnijące części rośliny nieprzyjemny zapach, podobny do zapachu gnijących ryb. Listki chorych roślin zwijają się łyżeczkowato brzegami do środka lub składają się wzdłuż nerwu głównego. Liście piętra górnego żółkną lub stają się Liściozwój jasnozielone, sztywne i przy zgniataniu charakterystycznie chrzęszczą. Chora ziemniaka roślina wolniej rośnie i ma często miotlasty pokrój. Rośliny wyrastające z porażonych bulw mają mniej pędów. Na spodniej stronie liścia występują fioletowej barwy przebarwienia wywołane gromadzeniem się antocyjanów. Na porażonych bulwach występują wilgotne ciemnobrunatne plamy, pod którymi miąższ ulega procesowi gnilnemu, skutkującemu rozmiękczeniem Mokra zgnilizna bulwy. Miąższ porażonych bulw początkowo nie zmienia barwy a następnie zabarwia się na różowo a potem czernieje. Jesienią, na powierzchni porażonych bulw obserwuje się nieregularne beżowo- brunatne plamy, rozprzestrzeniające się na całą bulwę. Rozwijający się w komórkach skórki grzyb niszczy ich zawartość i na wiosnę plamy przybierają Parch srebrzysty barwę srebrzystą. W warunkach wysokiej wilgotności na bulwach powstaje brunatnoczarny aksamitny nalot utworzony przez skupienia trzonków i zarodników konidialnych patogena. W porażonych miejscach na skórce tworzą się skorkowaciałe spękania początkowo jasnobrązowe, potem ciemniejące, które w zależności od Parch zwykły dominującego gatunku sprawcy mogą być płaskie, zagłębione lub wypukłe. W związku z tym wyróżnia się formę parcha zwykłego: płaską, wklęsłą i wypukłą. Rizoktonioza ziemniaka wywołuje różne objawy chorobowe: gnicie kiełków ziemniaka, próchnienie podstawy łodyg, opilśń łodygową, ospowatość bulw. Gnicie kiełków. Na powierzchni kiełka pojawiają się brunatne, lekko wgłębione plamki, które stopniowo się powiększają, tworząc nekrozy, otoczone ciemniejszą obwódką. Próchnienie podstaw łodyg. Na podstawie łodyg ziemniaka pojawiają się suche, brunatne plamy, różnych rozmiarów, które wyglądem przypominają pruchniejące drewno. Następnie dochodzi do żółknięcia i lekkiego więdnięcie roślin, zwijania brzegów liści wierzchołkowych czy tworzenia się tzw. bulwek Rizoktonioza powietrznych, w kątach bocznych dolnych pędów. ziemniaka Opilśń łodygowa tworzy się w okresach podwyższonej wilgotności powietrza, na przyziemnej części łodygi w postaci białoszarego nalotu, złożonego ze strzępek i zarodników grzyba. Jest to stadium płciowe (doskonałe) patogena. Opilśń łodygowa występuje zwykle 3–4 dni po obfitych deszczach. Przy suchej pogodzie może się ona wcale nie wytworzyć pomimo silnego porażenia części podziemnych roślin ziemniaka. Ospowatość bulw. Bulwy pokryte są ciemnymi sklerotami (stadium przetrwalnikowe grzyba), które tworzą się w okresie dojrzewania bulw i pozostają niezmienione aż do wiosny. W zależności od izolatu wirusa objawy mogą być łagodne lub silne w postaci mozaiki lub pofałdowania blaszek liściowych i deformacji liści, które Smugowatość przypominają liście malin. Na starszych liściach występuje brunatnienie nerwów ziemniaka i pojawiają się plamy między nerwami. Na ogonkach liściowych i łodygach występują brunatne smugi. Na powierzchni bulwy pojawiają się plamy barwy ciemnobrunatnej, które powiększają się w miarę rozwoju choroby. Miąższ w miejscu infekcji mięknie i zapada się. Skórka bulwy marszczy się, a na jej powierzchni tworzą się koncentryczne pierścienie oraz pojawiają się wykwity (poduszeczki) grzybni. Sucha zgnilizna W zależności od tego, jaki gatunek Fusarium jest sprawcą choroby, przyjmują bulw barwę od białej poprzez kremową do różowej. Na przekroju bulwy miąższ w miejscu rozwoju choroby jest barwy jasnej do brunatnej. Jeżeli proces gnilny opanuje całą bulwę to wysycha ona, marszczy się i ulega mumifikacji. Zniszczone bulwy są bardzo lekkie i swoim wyglądem przypominają wysuszoną śliwkę. Objawy choroby występują na liściach, łodygach i bulwach. Na liściach początkowo występują niewielkie, nieregularne, nekrotyczne plamki, barwy jasnozielonej lub brązowej, które później brunatnieją. Często odgraniczone są od zdrowej tkanki obwódką barwy jasnozielonej lub żółtej. We wczesnych godzinach porannych lub przy chłodnej, wilgotnej pogodzie, na spodniej stronie liścia dookoła plamy nekrotycznej tworzy się biały, aksamitny nalot złożony z trzonków i zarodników konidialnych. Przy długo utrzymujących się korzystnych warunkach atmosferycznych nalot ten może także tworzyć się Zaraza ziemniaka na górnej stronie liścia. Na łodygach objawy często rozpoczynają się w miejscu wyrastania ogonka liściowego z łodygi lub na jej wierzchołku. Początkowo są to brązowe, później brunatne plamy, które rozwijają się wzdłuż łodygi. Jeśli obejmą cały jej obwód dochodzi do przełamania łodygi. Przy wilgotnej pogodzie zarodnikowanie występuje na całej powierzchni nekrozy. Na bulwach tworzą się lekko zagłębione, szarosine plamy, o różnej wielkości. Miąższ w miejscu plam nie jest wyraźnie oddzielony od zdrowej tkanki i ma barwę brunatnordzawą.

7.2.3. Zaleca się monitorowanie, minimum raz w tygodniu, występowania chorób (zaraza ziemniaka, alternarioza ziemniaka, rizoktonioza ziemniaka, czarna nóżka i inne), w okresie od wschodów do uschnięcia łęcin. Niechemiczne metody ograniczania sprawców chorób W integrowanej produkcji ziemniaka do ograniczenia negatywnego wpływu patogenów na jakość i wielkość plonu wykorzystywane są przede wszystkim metody hodowlana i agrotechniczna. Metoda hodowlana Uprawa odmian charakteryzujących się większą odpornością na patogeny i dobrym przystosowaniem do lokalnych warunków glebowo-klimatycznych stanowi podstawową zasadę ochrony roślin w integrowanej produkcji. Nie powoduje ujemnego wpływu na środowisko i przyczynia się do ograniczenia rozwoju objawów chorobowych. Z uwagi na wielokierunkowość użytkowania ziemniaka lista cech jakościowych będących przedmiotem hodowli nowych odmian musi być obszerna. Oznacza to potrzebę uwzględnienia w pracach hodowlanych dużej zmienności genetycznej populacji wyjściowych. Zgodnie z zasadą, wg której źródeł odporności poszukuje się zazwyczaj u form dzikich w rejonie, z którego pochodzi hodowana roślina, w hodowli ziemniaka wykorzystuje się między innymi Solanum demissum, dziki gatunek ziemniaka pochodzący z Meksyku i Gwatemali. Realizowane obecnie programy hodowlane ziemniaka ukierunkowane są przede wszystkim na uzyskanie odmian jadalnych o krótkim okresie wegetacji, odmian przydatnych do konfekcjonowania oraz odmian charakteryzujących się odpornością na patogeny warunkującą możliwość uprawy ekologicznej a w odniesieniu do odmian skrobiowych wysokim plonem skrobi oraz odpornością na wirusy, mątwika ziemniaczanego i patotypy raka ziemniaka. Dla producenta rolnego zastosowanie odmian o podwyższonej odporności oznacza możliwość ograniczenia intensywności ochrony chemicznej i prowadzi do obniżenia kosztów produkcji płodów rolnych. Metoda agrotechniczna Płodozmian Dopuszczalny udział ziemniaka w zmianowaniu polecanym w integrowanej produkcji nie może być większy od 25% (stosowanie co najmniej 3-letniej przerwy w uprawie ziemniaka w płodozmianie). Przekroczenie tego limitu prowadzi do nagromadzenia w glebie materiału infekcyjnego co istotnie przyczynia się do zwiększenia ryzyka wczesnego porażenia roślin przez patogeny. Szczególnie ważnym zagadnieniem przy układaniu płodozmianu jest wybór przedplonu. Dokonując wyboru przedplonu trzeba uwzględnić nie tylko wymagania agrotechniczne rośliny następczej, ale również aspekty ochrony roślin. Chodzi o to, żeby przedplon charakteryzował się krańcowo różną podatnością na porażenie przez patogeny zagrażające roślinie następczej. Najlepszymi przedplonami dla ziemniaka są rośliny bobowate, natomiast uprawa ziemniaka po rzepaku i warzywach jest mniej korzystna z uwagi na zwiększone ryzyko wystąpienia zgnilizny twardzikowej (Sclerotinia sclerotiorum). Układając płodozmian z udziałem ziemniaka trzeba pamiętać o gorczycy, która stymulując rozwój pożytecznych organizmów glebowych wpływa na ograniczenie porażenia ziemniaka przez R. solani i C. coccodes sprawców rizoktoniozy ziemniaka i antraknozy. Zagrożenie porażenia ziemniaka przez patogeny zależy również od jakości gleby. Gleby lekkie, o dużej pojemności powietrza stwarzają korzystne warunki dla grzybów z rodzaju Alternaria ‒ sprawców alternariozy ziemniaka a gleby ciężkie, zlewne dla sprawców rizoktoniozy czy zarazy ziemniaka. Termin sadzenia, sadzenie, obsypywanie i formowanie redlin, zwalczanie chwastów Ryzyko porażenia ziemniaka przez patogeny jest ściśle związane z terminem sadzenia. Zbyt wczesny termin zwiększa prawdopodobieństwo porażenia ziemniaka przez R. solani sprawcę rizoktoniozy. Opóźnienie sadzenia zwiększa zagrożenie wystąpienia zarazy ziemniaka. Zbyt głębokie sadzenie opóźnia wschody i rozwój roślin, natomiast zbyt płytkie powoduje zazielenienie bulw oraz sprzyja porażaniu ich przez sprawców różnych chorób (zaraza ziemniaka, rizoktonioza, alternarioza). Na glebach lekkich bulwy sadzone są głębiej co pozwala uniknąć zazielenienia bulw oraz ogranicza ich porażenie przez sprawców zarazy ziemniaka i alternariozy. Na glebach ciężkich płytsze sadzenie redukuje wpływ powolnego ogrzewania gleby, przez co zmniejsza ryzyko porażenia bulw przez sprawcę ryzoktoniozy. Kolejnym czynnikiem ograniczającym porażenie ziemniaka przez patogeny jest zwalczanie chwastów. Ich obecność sprzyja podwyższeniu wilgotności powietrza w łanie i zwiększa ryzyko wystąpienia zarazy ziemniaka i ryzoktoniozy. Chwasty mogą także być gospodarzami pośrednimi chorób ziemniaka. Do tej grupy zaliczają się m.in. następujące gatunki: Solanum nigrum (psianka czarna), Chenopodium album (komosa biała), Capsella bursa-pastoris (tasznik pospolity), Datura stramonium (bieluń dziędzierzawa), Heliotropium europeum (heliotrop europejski). Z tego powodu zwalczanie chwastów ukierunkowane na eliminację tych źródeł materiału infekcyjnego, powinno być realizowane nie tylko w sezonie uprawy ziemniaka, ale także w sezonie poprzedzającym wejście ziemniaka na pole oraz w sezonie następnym. Więcej informacji o agrotechnicznych metodach ograniczania sprawców chorób ziemniaka zamieszczono w tabeli 15. Tabela 15. Agrotechniczne metody ograniczania sprawców chorób ziemniaka Choroba Metody Brunatna Przestrzeganie 4-letniej przerwy w uprawie ziemniaka na tym samym Alternarioza plamistość liści polu. Stosowanie zdrowych sadzeniaków. Pobudzanie bulw przed sadzeniem. Dostosowanie nawożenia do potrzeb odmiany. Wysokie Sucha obsypywanie roślin. Niszczenie resztek pożniwnych. Przechowywanie plamistość liści bulw w profesjonalnych przechowalniach. Eliminowanie pierwotnych źródeł infekcji poprzez przestrzeganie 3–4 letnich przerw w uprawie ziemniaka na tym samym polu. Unikanie Antraknoza ziemniaka wilgotnych stanowisk. Prawidłowe nawadnianie i nawożenie. Wcześniejszy zbiór. Stosowanie zdrowego, kwalifikowanego materiału sadzeniakowego. Unikanie krojenia bulw przed sadzeniem. Prawidłowe zmianowanie, Bakterioza usuwanie samosiewów ziemniaka i innych roślin z rodziny pierścieniowa ziemniaka psiankowatych. Podczas zbioru unikanie mechanicznego uszkodzenia bulw. Dezynfekowanie sprzętu i przechowalni. Używanie zdrowego, kwalifikowanego materiału sadzeniakowego, prawidłowe zmianowanie, uprawa na glebach o uregulowanych stosunkach wodnych, pobudzanie lub podkiełkowywanie bulw. Dostosowanie nawożenia do potrzeb odmiany. Przestrzeganie Czarna nóżka optymalnych terminów sadzenia. Prowadzenie selekcji negatywnej. Zbieranie bulw przy sprzyjającej pogodzie, gdy gleba jest sucha. Przechowywanie bulw w warunkach ograniczających rozwój mokrej zgnilizny bulw (dobra wentylacja). Stosowanie zdrowych sadzeniaków. Pobudzanie bulw przed sadzeniem. Sadzenie we wczesnych terminach. Prowadzenie selekcji Liściozwój ziemniaka negatywnej, niszczenie chwastów i samosiewów. Przestrzenne izolowanie upraw ziemniaka. Dostosowane nawożenia do potrzeb odmiany. Używanie zdrowego, kwalifikowanego materiału sadzeniakowego. Sadzenie w glebę dobrze zdrenowaną i nie przenawożoną azotem. Zbieranie bulw przy sprzyjającej pogodzie, gdy gleba jest sucha, Mokra zgnilizna unikanie kaleczenia bulw w czasie zbioru i transportu, usuwanie chorych bulw, przygotowanie bulw do przechowywania (dwa tygodnie w temperaturze 15°C) i przechowywanie w temperaturze do 4°C. Stosowanie zdrowych sadzeniaków. Wykonywanie zbioru tuż po Parch srebrzysty dojrzeniu bulw. Przed złożeniem do przechowalni obniżenie poziomu wilgotności i wysuszenie bulw. Używanie zdrowego materiału sadzeniakowego, przestrzeganie 3–4 letnich przerw w uprawie ziemniaka na tym samym polu. Parch zwykły Uwzględnienie w płodozmianie gorczycy, łubinu i wyki. Nawadnianie plantacji w okresie tuberyzacji, unikanie zbyt wysokich dawek wapna, obniżanie pH gleby poprzez stosowanie nawozów fizjologicznie kwaśnych. Stosowanie zdrowych sadzeniaków. Przestrzeganie 4-letnich przerw w uprawie ziemniaka na tym samym polu. Uprawa na glebach o uregulowanych stosunkach wodnych, podkiełkowywanie bulw. Rizoktonioza ziemniaka Płytkie sadzenie do gleby starannie uprawionej. Właściwe nawożenie, zwłaszcza potasem, który podnosi odporność odmian i zmniejsza ryzyko wystąpienia choroby. Selekcja negatywna porażonych roślin. Zbiór bulw do 2 tygodni po desykacji. Używanie zdrowych sadzeniaków, pobudzanie, podkiełkowywanie bulw, sadzenie w wczesnych terminach, prowadzenie selekcji Smugowatość ziemniaka negatywnej, niszczenie chwastów i samosiewów, przestrzeganie izolacji przestrzennej, dostosowanie nawożenia do potrzeb odmiany. Zbieranie bulw przy bezdeszczowej pogodzie, gdy temperatura powietrza jest wyższa od 8°C. Unikanie uszkodzeń mechanicznych bulw przy zbiorze, w trakcie transportu i przerobu. Usuwanie bulw Sucha zgnilizna bulw porażonych lub uszkodzonych. Przygotowanie bulw do przechowywania ukierunkowane na odparowanie nadmiaru wilgoci oraz zabliźnienie ran. Przechowywanie bulw w temperaturze 4–6°C. Przestrzeganie 4-letnich przerw w uprawie ziemniaka na tym samym polu. Uprawianie odmian o większej odporności. Pobudzanie, podkiełkowywanie bulw. Dostosowane nawożenia do potrzeb odmiany. Zaraza ziemniaka Wysokie obsypywanie roślin, unikanie bliskiego sąsiedztwa ziemniaka i pomidora. Zbieranie bulw w czasie bezdeszczowej pogody, niszczenie resztek pożniwnych, przechowywanie bulw w profesjonalnych przechowalniach.

7.3.2. Metody monitorowania szkodników w uprawie ziemniaka Podstawowym elementem prawidłowo wyznaczonego terminu zwalczania jest monitoring wystąpienia oraz liczebności szkodników. Monitoring prowadzi się przede wszystkim w oparciu o lustracje wzrokowe czy - w przypadku szkodników glebowych – przesiewanie gleby. Przydatne są również inne metody, takie jak czerpakowanie czy tablice lepowe i żółte naczynia w przypadku mszyc. Podstawową metodą lustracji plantacji jest lustracja wzrokowa (obchód pieszo). W zależności od kształtu pola, powinna ona obejmować brzeg oraz dwie przekątne plantacji. W zależności od gatunku agrofaga, należy sprawdzić średnią liczbę szkodników na 1 m2 lub na 100 losowo wybranych roślinach. Obserwacje takie trzeba przeprowadzić w kilku miejscach plantacji. Pomocną metodą jest czerpakowanie. To łatwy i szybki sposób wstępnej oceny składu gatunkowego oraz liczebności owadów znajdujących się na danej plantacji. Ten sposób monitoringu, przy prawidłowym zastosowaniu, pozwala w stosunkowo krótkim czasie uzyskać wstępne informacje nie tylko o szkodnikach, ale również o innych owadach, w tym pożytecznych znajdujących się na plantacji. Należy jednak pamiętać, iż metoda ta nie jest precyzyjna i w razie wykrytego zagrożenia powinno się przeprowadzić bardziej szczegółowe lustracje plantacji. Dla potrzeb wstępnej lustracji należy wykonać 25 uderzeń czerpakiem entomologicznym od brzegu plantacji, wchodząc w jej głąb. Czerpakowanie należy zawsze przeprowadzić w miejscu najbardziej narażonym na naloty szkodników, na przykład od strony ubiegłorocznej lokalizacji danej uprawy. Obserwacje nad występowaniem szkodników glebowych polegają na przesianiu gleby z kilku miejsc z wykopanych dołków o wymiarach 25 × 25 cm oraz głębokości 30 cm. Dla oceny gleby pod kątem występowania nicieni należy dostarczyć próbki gleby do analizy laboratoryjnej. Monitoring należy prowadzić zarówno w celu określenia momentu nalotu i liczebności owadów szkodliwych na plantację, jak również po zabiegu w celu sprawdzenia skuteczności zwalczania. W przypadku niezadowalającej skuteczności, wystąpienia odporności lub przedłużających się nalotów owadów szkodliwych takie postępowanie daje możliwość szybkiej reakcji i w miarę możliwości powtórzenia zabiegu. Ze względu na wiele czynników determinujących występowanie szkodników monitoring należy prowadzić na każdej plantacji. Prowadzenie prawidłowych lustracji wymaga wiedzy na temat morfologii (wyglądu) oraz biologii (np. termin występowania) szkodników. Niezależnie od stosowanej metody monitoringu wyniki obserwacji powinny być zapisywane. Terminy obserwacji i progi szkodliwości dla poszczególnych szkodników przedstawiono w tabeli 16. Tabela 16. Terminy obserwacji i progi ekonomicznej szkodliwości szkodników ziemniaka Szkodnik Termin obserwacji Próg szkodliwości 11 larw na 1 m2, w uprawach Drutowce przed sadzeniem specjalistycznych (frytki, chipsy, bulwy paczkowane) – 6 larw na 1 m2 wektory chorób wirusowych: 5–10 mszyc na 100 liści – plantacje nasienne, Mszyce po wschodach roślin 10–20 mszyc na 100 liści – plantacje produkcyjne szkodnik bezpośredni: 500 mszyc na 100 liści Pędraki przed sadzeniem 4–5 pędraków na 1 m2 Rolnice przed sadzeniem 6 gąsienic na 1 m2 Stonka ziemniaczana po wschodach roślin 15 larw na 1 roślinie