Monitoring w IPR – kapusta pekińska

4.2. CHOROBY Do najważniejszych chorób kapusty pekińskiej zalicza się: zgorzele siewek kapustnych, powodowane przez patogeny glebowe i przenoszone przez nasiona oraz czarna zgnilizna kapusty, mokra zgnilizna bakteryjna, kiła kapusty, czerń krzyżowych i mączniak prawdziwy krzyżowych. 4.2.1. CHOROBY GRZYBOWE 4.2.1.1. Zgorzel siewek kapustnych (grzyby z rodzaju Pythium, Fusarium, Phytophthora i Alternaria) Zespół patogenów występujących w glebie i kontaminowane nasiona stanowią duże zagrożenie w produkcji rozsady. Zapobieganie przed tymi agrofagami jest szczególnie ważnym elementem w utrzymaniu dobrej kondycji roślin i wysokiej zdrowotności po ich posadzeniu na miejsce stałe i zapobiega występowaniu epidemii różnych chorób infekcyjnych. Dlatego podłoże i substraty ogrodnicze przeznaczone do produkcji rozsady muszą być wolne od wszelkich patogenów bakteryjnych i grzybowych, a szczególnie grzyba wywołującego kiłę kapusty. Zgorzele siewek powodujące straty w okresie wschodów roślin najczęściej nasilają się w okresie niskiej temperatury i wysokiej wilgotność gleby. Ponadto zbyt głęboki wysiew nasion oraz nie stosowanie podstawowego zabiegu ochronnego, jakim jest przedsiewne zaprawianie nasion również istotnie wpływa na straty powodowane zgorzelą. Rozróżniamy zgorzel przedwschodową, czyli mającą miejsce w okresie produkcji rozsady, gdzie następuje zamieranie kiełków przed wschodami. Istnieje również zgorzel powschodowa, przejawiająca się zamieraniem siewek po wschodach. Często rośliny porażone w starszym wieku mogą przetrwać zakażenie, ale część podliścieniowa jest wówczas zdrewniała i lekko przewężona. Największe straty choroba wywołuje wówczas, gdy kiełkowanie nasion i wzrost siewek odbywa się bardzo powoli lub gdy siewki pikowane są zbyt głęboko do wilgotnego oraz przelanego wodą podłoża. Zbyt mała ilość światła i duże zagęszczenie roślin w okresie produkcji rozsady sprzyja nasileniu zgorzeli siewek. Profilaktyka i zwalczanie. Produkcja rozsady z materiału siewnego kategorii kwalifikowany lub standard lub wysiew takiego materiału w pole (przechowywać etykiety oraz dowody zakupu nasion, a w przypadku zakupu rozsady – dokumenty dostawcy i paszport roślin). Bardzo dobrą metodą produkcji rozsady jest wysiew nasion do wielodoniczek wypełnionych parowanym kompostem, wolnym od chorób. 4.2.1.2. Czerń krzyżowych (Alternarioza kapusty) (Alternaria brassicae, A.brassicola) Grzyb zimuje w resztkach pożniwnych roślin i w chwastach kapustowatych, które jako rośliny żywicielskie są jednym z ważniejszych źródeł rozprzestrzeniania się choroby. Patogeniczne grzyby z rodzaju Alternaria przenoszone są także na nasionach i mogą stanowić źródło pierwotnej infekcji kapusty (są także sprawcami zgorzeli siewek). W okresie wegetacji zarodniki konidialne grzyba przenoszone są przez wiatr i wodę. Do masowego zakażenia roślin dochodzi wówczas, gdy temperatura powietrza wynosi 20-27oC, a okres stałego zwilżenia rośliny - co najmniej 5 godzin lub wilgotność powietrza wynosi 95-100% i utrzymuje się stale przez 18-20 godzin. W uprawie kapusty pekińskiej choroba często pojawia się w drugiej połowie lata. Sprawcy choroby najczęściej atakują dolne, najstarsze liście kapusty. Pojawiają się na nich różnej wielkości, koncentryczne, ciemno zabarwione, otoczone żółtawą obwódką plamy. Powierzchnię tych przebarwień pokrywa warstwa aksamitnego, ciemnobrązowego nalotu zarodników konidialnych. Profilaktyka i zwalczanie. Nie lokalizować plantacji kapusty pekińskiej w sąsiedztwie rzepaku ozimego i jarego, ze względu na zagrożenie wystąpienia czerni krzyżowych. Produkcja rozsady z materiału siewnego kategorii kwalifikowany lub standard lub wysiew takiego materiału w pole (przechowywać etykiety oraz dowody zakupu nasion, a w przypadku zakupu rozsady – dokumenty dostawcy i paszport roślin). Lustracje plantacji co najmniej 1 raz w tygodniu, na obecność czerni krzyżowych. Profilaktyczne/interwencyjne zwalczanie czerni krzyżowych, tylko po stwierdzeniu wystąpienia ryzyka infekcji na podstawie analizy warunków pogodowych i/lub po wystąpieniu pierwszych objawów chorobowych. W okresie zagrożenia chorobą lub po stwierdzeniu pierwszych objawów chorobowych stosować fungicydy o różnych mechanizmach działania, zarejestrowanych do IP. Przynajmniej jeden z zabiegów w sezonie powinien być wykonany preparatem niechemicznym. 4.2.1.3. Szara pleśń (Botrytis cinerea) Sprawcą choroby jest grzyb o charakterze polifagicznym, czyli pasożytujący na znacznej liczbie różnych gatunków roślin. Powoduje on na kapuście pekińskiej w niektóre lata znaczne straty. Ujawnia się zwykle w okresie przedzbiorczym lub podczas przechowania. W warunkach polowych atakuje główki zbyt długo przetrzymywane na polu. Infekcje stymulują wszelkie uszkodzenia mechaniczne tkanek rośliny a także inne czynniki chorobotwórcze i owady. Objawy choroby są charakterystyczne, w postaci początkowo brązowych, wodnistych, różnej wielkości plam na liściach. W okresach chłodnej, wilgotnej pogody przebarwienia te pokrywają się obfitym szarofioletowym nalotem zarodników konidialnych grzyba. Optymalna temperatura rozwoju grzyba wynosi 18–20oC, natomiast do gnicia główek może dochodzi nawet w temperaturze 0oC. Zarodniki roznoszone są przez wiatr i wodę. Porażone rośliny ulegają wtórnie mokrej zgniliźnie bakteryjnej, której sprawca jest Pectobacterium carotovorum subsp. carotovorum. Profilaktyka i zwalczanie. Należy utrzymywać prawidłowe warunki agrotechniczne, zaś w przechowalniach powinna być optymalna temperatura i wilgotność powietrza. Produkcja rozsady z materiału siewnego kategorii kwalifikowany lub standard lub wysiew takiego materiału w pole (przechowywać etykiety oraz dowody zakupu nasion, a w przypadku zakupu rozsady – dokumenty dostawcy i paszport roślin). Lustracje plantacji na obecność szarej pleśni - co najmniej 1 raz w tygodniu. Profilaktyczne/interwencyjne zwalczanie szarej pleśni, tylko po stwierdzeniu wystąpienia ryzyka infekcji na podstawie analizy warunków pogodowych i/lub po wystąpieniu pierwszych objawów chorobowych. W okresie zagrożenia chorobą lub po stwierdzeniu pierwszych objawów chorobowych stosować fungicydy o różnych mechanizmach działania, zarejestrowanych do IP. Przynajmniej jeden z zabiegów w sezonie powinien być wykonany preparatem niechemicznym. 4.2.1.4. Mączniak rzekomy kapustnych (Peronospora parasitica) W ostatnich latach choroba stanowi poważne zagrożenie w jesiennym cyklu uprawy kapusty pekińskiej. Występuje powszechnie w rejonach uprawy warzyw kapustnych, zwłaszcza w okresach jesiennej uprawy kapusty pekińskiej, kalafiorów, brokułów, kapusty głowiastej i rzodkiewki. Choroba atakuje rośliny głównie w okresie przed zbiorem, na plantacjach o dużym zagęszczeniu roślin oraz położonych blisko zbiorników wodnych, na stanowiskach nieprzewiewnych, otoczonych krzewami, gdzie utrzymuje się wysoka wilgotność powietrza. Odmiany kapusty pekińskiej najczęściej uprawiane na zbiór jesienny i do przechowania wykazują podatność na mączniaka rzekomego. Dużym niebezpieczeństwem jest występowanie mączniaka w czasie produkcji rozsady. Infekcja liści w tym okresie odbywać się może przez okrywę woskową, która w wyniku uszkodzenia przebarwia się na czarno. Porażone przez mączniaka siewki w szybkim tempie ulęgają szybkiemu wyniszczeniu. U starszych roślin pierwsze objawy choroby w postaci oliwkowożółtych plam widoczne są na górnej stronie dolnych liści. W obrębie tych przebarwień, ale na dolnej stronie blaszki liściowej, w okresach wysokiej wilgotności, widoczny jest obfity białoszary nalot zarodników infekcyjnych-konidialnych. Porażone przez mączniaka liście opadają. Miejsca po liściach stanowią łatwą drogę infekcji dla bakterii wywołujących czarną zgniliznę kapusty. Porażona mączniakiem kapusta ma obniżoną wartość przechowalniczą. Profilaktyka i zwalczanie. Produkcja rozsady z materiału siewnego kategorii kwalifikowany lub standard lub wysiew takiego materiału w pole (przechowywać etykiety oraz dowody zakupu nasion, a w przypadku zakupu rozsady – dokumenty dostawcy i paszport roślin). Lustracje plantacji, co najmniej 1 raz w tygodniu, na obecność mączniaka rzekomego kapustnych. Nie należy deszczować roślin w okresach chłodniejszych i w okresie przedzbiorczym. Profilaktyczne/interwencyjne zwalczanie mączniaka rzekomego, tylko po stwierdzeniu wystąpienia ryzyka infekcji na podstawie analizy warunków pogodowych i/lub po wystąpieniu pierwszych objawów chorobowych. Ochrona przed alternariozą częściowo zabezpiecza rośliny przez mączniakiem rzekomym. Kapustę powinno uprawiać się na terenach otwartych, przewiewnych, przy zwiększonej rozstawie rzędów. 4.2.2. CHOROBY BAKTERYJNE I INNE CHOROBY INFEKCYJNE Do najgroźniejszych należą: czarna zgnilizna kapustnych, wywoływana przez bakterie z rodzaju Xanthomonas oraz bakteryjne gnicie róż kalafiora, brokułu, główek kapusty – wywołane przez bakterie z rodzajów Pseudomonas i Erwinia. Istnieje duży problem z ochroną kapusty pekińskiej przed bakteriozami z uwagi na brak środków o dużej skuteczności bakteriobójczej. 4.2.2.1. Czarna zgnilizna kapusty (Xanthomonas campestris pv. campestris) Rośliny są najczęściej porażane (od 2 dekady lipca) podczas wysokiej temperatury i wilgotności powietrza. Choroba w ostatnich latach występuje w dużym nasileniu. Początkowo na brzegach liści występują żółknące plamy w kształcie litery V, a widoczne na ich tle czerniejące nerwy, wzdłuż głównego nerwu liści aż do głąba, są typową cechą diagnostyczną choroby. Wiązki naczyniowe czernieją stopniowo w całej roślinie, powodując czernienie, a następnie szybkie gnicie liści. Choroba może rozwijać się w okresie przechowywania, dyskwalifikując całą partię kapusty do handlu. Sprawca choroby zimuje w glebie w resztkach pożniwnych. Pierwszym źródłem tej bakteriozy mogą być porażone nasiona. Patogen zasiedla wiele gatunków chwastów kapustowatych (m.in. dziką rzodkiew, gorczycę czarną), które mogą być także źródłem infekcji. W okresie wegetacji bakterie wnikają biernie wraz z wodą w miejscu uszkodzeń roślin oraz przez aparaty wodne (hydatody), znajdujące się na obrzeżach liści. Latem, przy dużej ilości opadów lub obfitym nawadnianiu przy temperaturze 25-30oC, objawy choroby pojawiają się już po 10-12 dniach od zakażenia. Profilaktyka i zwalczanie. Bezwzględnie należy przestrzegać 4-letniego zmianowania. Wysiewać nasiona kategorii kwalifikowany lub standard, do substratów torfowych wolnych od patogenów chorobotwórczych. Unikać częstego deszczowania roślin w okresach wysokiej temperatury, głównie w nocy. 4.2.2.2. Mokra zgnilizna bakteryjna (bakterie z rodzaju Pseudomonas i Pectobacterium) Bakterie należące do rodzajów Pseudomonas i Pectobacterium są polifagami, dlatego też mokra zgnilizna bakteryjna jest pospolitą chorobą wszystkich gatunków warzyw. Na kapuście pekińskiej choroba występuje zarówno w okresie wegetacji oraz w czasie długotrwałego przechowania. Objawy choroby pojawiają się początkowo w postaci małych, wodnistych plamek u nasady liści, szybko powiększających się i obejmujących swym zasięgiem cały zaatakowany organ. Gnijące rośliny mają nieprzyjemny zapach. Choroba występuje najczęściej w okresach długotrwałej wilgotnej pogody, z temperaturą 25-30oC. Infekcja bakteriami następuje zwykle w miejscach uszkodzeń mechanicznych tkanki oraz spowodowanych przez inne choroby i szkodniki. Profilaktyka i zwalczanie. Bezwzględnie należy przestrzegać 4 letniego zmianowania. Produkcja rozsady z materiału siewnego kategorii kwalifikowany lub standard lub wysiew takiego materiału w pole (przechowywać etykiety oraz dowody zakupu nasion, a w przypadku zakupu rozsady – dokumenty dostawcy i paszport roślin). Unikać częstego deszczowania roślin w okresach wysokiej temperatury, głównie w nocy. Stosować dopuszczone do IP środki ochrony roślin. Usuwać rośliny z objawami chorobowymi. Do krótkotrwałego przechowywania lub transportu należy przeznaczać możliwie suche i nie uszkodzone mechanicznie rośliny. Należy w tym okresie utrzymywać temperaturę około 4oC. Do długotrwałego przechowywania przeznaczać nie przerośnięte i nie przejrzałe główki kapusty, z dobrą okrywą woskową na powierzchni liści. 4.2.2.3. Kiła kapusty (Plasmodiophora brassicae) Sprawca choroby atakuje system korzeniowy, co powoduje, że porażone komórki korzeni nie funkcjonują prawidłowo. W konsekwencji pasożytowania tego agrofaga następuje zaburzenie przewodzenia składników pokarmowych i wody, co prowadzi do więdnięcia roślin. W przypadku dużego nasilenia choroby dochodzi do zamierania roślin. Rośliny kapusty zaatakowane w późniejszej fazie wzrostu mają zdolność tworzenia korzeni przybyszowych, co pozwala roślinie na jej przetrwanie i wydanie plonu handlowego. Porażony system korzeniowy staje się głównym źródłem infekcji gleby. Najczęściej źródłem infekcji jest zakażona gleba na rozsadnikach lub zakażone podłoże i substrat torfowy. Rozwojowi choroby sprzyja zakwaszona gleba, wysoka wilgotność oraz temperatura (optimum 22-25oC). W temperaturze poniżej 15oC infekcja korzeni przebiega bardzo powoli lub do niej nie dochodzi. W Polsce choroba występuje na wszystkich typach gleb, a szczególnie na glebach kwaśnych, pseudobielicowych. Zagrożone kiłą są także gleby torfowe (torfy niskie) oraz torfy wysokie skąd pozyskiwany jest surowiec do produkcji substratów torfowych. Integrowana metoda ochrony kapusty pekińskiej przed kiłą kapusty:

4.2.3. CHOROBY NIEINFEKCYJNE 4.2.3.1. Brzegowe zamieranie liści tworzących główkę (Tipburn) Choroba występuje dość powszechnie na kapuście głowiastej, w tym głównie na odmianach późnych, przeznaczonych do kwaszenia. W okresie tworzenia główek na obrzeżach najmłodszych liści następuje zbrunatnienie i zasychanie tkanek. Przy dużej wilgotności powietrza martwe tkanki rośliny stają się miejscem występowania mokrej zgnilizny bakteryjnej lub szarej pleśni. W okresie intensywnego wzrostu główek może także następować wewnętrzne zbrunatnienie tuż przy głąbie. W okresach wilgotnej pogody zamierające tkanki chorych liści stanowią miejsce dla rozwoju szarej pleśni i gnicia róż. Podstawową przyczyną wewnętrznego zbrunatnienia główek kapusty oraz brunatnienie obrzeży młodych liści jest deficyt wapnia w najmłodszych częściach rośliny. Występowaniu choroby sprzyjają także stresowe warunki wzrostu w okresie wegetacji - głównie susza, przenawożenie azotem, potasem oraz obornikiem. Niektóre odmiany kapusty wykazują podatność na tę chorobę. Należą do nich głównie odmiany średnio- późne i późne, tworzące duże główki. W praktyce objawy tej choroby mogą być utożsamiane z czarną zgnilizną bakteryjną. Profilaktyka i zwalczanie. W okresach wysokiej temperatury nawadniać plantacje rytmicznie tak, aby nie dopuścić do nadmiernego podwyższenia wilgotności gleby i powietrza. Powoduje to, bowiem bujny wzrost roślin, a przez to osłabia je i czyni podatnymi na choroby. Należy uprawiać odmiany o mniejszej podatności na chorobę. Rośliny nawozić doglebowo lub dolistnie saletrą wapniową w stężeniu 0,5-1% lub opryskiwać środkiem do dokarmiania dolistnego. 4.2.3.2. Cętkowana plamistość kapusty (nekrotyczna plamistość kapusty) Cętkowana plamistość jest chorobą nieinfekcyjną, pojawiającą się na przejrzewających główkach kapusty pekińskiej. Objawy choroby występują w postaci delikatnych, jasnobrązowych punkcików, średnicy około 2 mm, czasami otoczonych żółtawą obwódką. Niekiedy przebarwienia mogą przybierać większe rozmiary, dochodzące do 1 cm i łączyć się ze sobą, powodując zamieranie części roślin. Choroba jest najczęściej widoczna podczas długotrwałego przechowania główek kapusty w chłodni w nieodpowiedniej temperaturze. Rozwojowi choroby sprzyja uprawa kapusty w okresach cieplejszych, sprzyjających bujnemu wzrostowi roślin przy niedoborze składników pokarmowych, a także przechowywanie kapusty pekińskiej w niższych temperaturach od zalecanej. Profilaktyka i zwalczanie. Trzeba uprawiać odmiany tolerancyjne, do długotrwałego przechowania przeznaczać główki nieprzejrzałe. Kapustę należy przechowywać we właściwej temperaturze.

IV. OCHRONA PRZED ORGANIZMAMI SZKODLIWYMI Organizmy szkodliwe, czyli agrofagi (choroby, szkodniki, chwasty) występują zawsze, nawet na polach znajdujących się w bardzo dobrej kulturze i starannie przygotowanych do siewu lub sadzenia, dlatego ochrona przed nimi jest istotnym elementem integrowanej uprawy warzyw. Bez skutecznego zapobiegania zagrożeniom powodowanym przez agrofagi trudno uzyskać wysoki plon dobrej jakości, zachowując jednocześnie opłacalność produkcji. W integrowanej produkcji roślin należy dążyć do maksymalnego zmniejszenia potencjalnego zagrożenia agrofagami stosując głównie metody agrotechniczne, biologiczne, mechaniczne, a jeżeli jest to niezbędne chemiczne. Profilaktyka pełni bardzo ważną rolę w przeciwdziałaniu wszystkim organizmom szkodliwym. Stwarzanie roślinom uprawnym optymalnych warunków wzrostu przez właściwe zmianowanie, staranną uprawę, nawożenie, nawadnianie ma ogromne znaczenie w eliminowaniu ujemnych skutków powodowanych przez agrofagi. Mechaniczna uprawa gleby pełni znaczącą rolę w zwalczaniu niektórych szkodników oraz zmniejsza liczbę żywotnych nasion chwastów. Wszystkie czynności uprawowe poprzedzające siew powinny być wykonywane starannie, z uwzględnieniem aktualnego stanu pola i we właściwym terminie. Należy dobierać właściwe terminy siewu i sadzenia, odpowiednią rozstawę rzędów i zagęszczenie roślin, aby stosowanie środków chemicznych mogło być ograniczone do minimum. Z plantacji należy usuwać i niszczyć rośliny z objawami porażenia przez patogeny i szkodniki oraz zaburzeń fizjologicznych w stopniu uniemożliwiającym dalszy wzrost roślin (deformacje, objawy gnicia, zaawansowane nekrozy liści). Środki ochrony roślin należy stosować zgodnie z podanymi w etykiecie zaleceniami oraz w taki sposób, aby nie dopuścić do zagrożenia zdrowia człowieka, zwierząt lub środowiska. Do ochrony przed chwastami, chorobami i szkodnikami mogą być używane tylko środki zarejestrowane i dopuszczone do obrotu handlowego i stosowania w Polsce. Mogą to być tylko te środki, które w etykietach dołączonych do opakowania mają wyraźnie zaznaczone, że są zalecane do ochrony określonych gatunków warzyw. Istniejące różnice między krajami Unii Europejskiej w zakresie rejestracji poszczególnych środków ochrony rośli sprawiają, że przy wyborze środków, nie wolno kierować się zaleceniami z innych krajów. Wszystkie zabiegi ochrony roślin należy starać się wykonywać w warunkach optymalnych dla działania środków i w taki sposób, aby w maksymalnym stopniu wykorzystać ich biologiczną aktywność, przy jednoczesnej minimalizacji dawek. Lepszą skuteczność i oszczędniejsze zużycie niektórych środków można uzyskać przez dodatek do cieczy użytkowej adiuwantów (środków wspomagających). Jedną z metod ograniczenia zużycia środków ochrony roślin może być ich precyzyjne stosowanie dokładnie tylko w tych miejscach, gdzie określony organizm szkodliwy występuje. Zwalczając niektóre agrofagi, nie zawsze jest konieczne opryskiwanie środkiem ochrony roślin całej plantacji lecz czasem, w oparciu o dokładne rozpoznanie, wystarczy wykonać zabieg na obrzeżach lub wybranych fragmentach pola. W takim przypadku opryskiwanie można ograniczyć tylko do miejsc występowania chwastów. Agrofagi nie muszą występować corocznie i na każdej plantacji, dlatego nie wszystkie gatunki wymagają jednakowego zwalczania. Stąd do podstawowych zasad integrowanej ochrony roślin należy stosowanie środków ochrony roślin nie według z góry określonego programu, lecz na podstawie dobrego i aktualnego rozpoznania nasilenia występowania, identyfikacji agrofagów i uwzględnianie progów szkodliwości. Coraz większe znaczenie ma też właściwe korzystanie z sygnalizacji pojawiania się szkodników, chorób i prognozowania występowania chwastów. Nie wszystkie środki ochrony roślin zalecane do stosowania w określonym gatunku powinny być wykorzystywane w integrowanej produkcji roślin. Stosować należy jedynie te środki, które mają najkrótszy okres karencji i wywierają najmniejszy negatywny wpływ na organizmy pożyteczne. W integrowanej produkcji warzyw ze względów ekologicznych i ekonomicznych, należy ograniczać liczbę zabiegów do niezbędnego minimum i stosować środki ochrony w najniższych dawkach, lecz zapewniających wystarczającą skuteczność. W pierwszej kolejności należy stosować środki biologiczne oparte na bakteriach, grzybach lub wirusach i wyciągach roślinnych oraz inne środki pochodzenia naturalnego. Przynajmniej jeden zabieg w sezonie powinien być wykonany preparatem nie chemicznym. Obligatoryjne jest przemienne stosowanie środki ochrony roślin o odmiennych mechanizmach działania (jeśli jest taka możliwość) aby zapobiegać powstawaniu odporności patogenów na substancje czynne tych środków. Ze względu na ochronę środowiska i konieczność zachowania różnorodności biologicznej należy unikać corocznego stosowania tych samych substancji czynnych na danym polu, gdyż może to prowadzić do pojawienia się biotypów uodpornionych. Nie wolno mieszać różnych środków ochrony roślin ze sobą oraz z płynnymi nawozami dolistnymi, jeżeli nie jest to wyraźnie zaznaczone w etykietach dołączonych do opakowań poszczególnych środków. Środki ochrony roślin różnią się między sobą długością działania i utrzymywania się w środowisku. Należy to uwzględniać przy planowaniu upraw następczych lub w przypadku przesiewów, gdy plantacja z jakichkolwiek powodów (np. zniszczenie przez choroby czy szkodniki) będzie wymagała wcześniejszej likwidacji. Działanie środków ochrony roślin na organizmy szkodliwe i rośliny uprawne zależy nie tylko od składu gatunkowego patogenów i roślin, lecz także od fazy wzrostu roślin, warunków glebowych i klimatycznych. W związku z tym należy zawsze stosować tylko środki dopuszczone do stosowania dla danej rośliny uprawnej i przeznaczone do zwalczania określonego agrofaga, przestrzegać zalecanych dawek i sposobu stosowania podanego w etykiecie dołączonej do opakowania każdego środka. Niektóre środki można stosować zapobiegawczo (np. grzybobójcze) lub interwencyjnie (środki do zwalczania szkodników). Przed zastosowaniem środka ochrony roślin należy zwrócić uwagę na zakres temperatur, w której preparaty optymalnie działają np. niektóre środki owadobójcze mogą działać gorzej, lub powodować uszkodzenia opryskiwanych roślin. Przed zastosowaniem środka producent zobowiązany jest zapoznać się z etykietą instrukcją stosowania. Poleca się opryskiwać plantacje podczas bezdeszczowej i bezwietrznej pogody, gdy temperatura powietrza wynosi 10-20°C. Jeżeli temperatura jest wyższa, to zabiegi trzeba przeprowadzać wczesnym rankiem (gdy rośliny są w pełnym turgorze), lub w godzinach popołudniowych. Zabiegi na plantacjach najlepiej wykonywać opryskiwaczami zapewniającymi dokładne pokrycie opryskiwanej powierzchni kroplami cieczy użytkowej zaopatrzonymi w niskociśnieniowe, szczelinowe rozpylacze płaskostrumieniowe. Jako zasadę należy przyjąć, że rozpylaczy wirowych nie powinno stosować się na standardowych belkach polowych, ze względu na brak możliwości uzyskania równomiernego rozkładu cieczy. Wynika to ze stożkowego kształtu strumienia rozpylonej cieczy oraz wąskiego kąta rozpylania. Ilość cieczy użytkowej, na jeden hektar, do zabiegu przy użyciu opryskiwaczy należy przygotowywać wg. zaleceń zamieszczonych w etykietach środków ochrony roślin. Na prawidłowość wykonania zabiegu wpływa również szybkość poruszania się opryskiwacza, którą powinno się uzależnić od prędkości wiatru podczas aplikacji. Jeżeli używa się opryskiwaczy bez pomocniczego strumienia powietrza, szybkość jego poruszania się nie można przekraczać 4-5 km/godz., przy prędkości wiatru większej niż 2 m/s; natomiast podczas sprzyjającej pogody (wiatr do 2 m/s) - 6-7 km/godz. Opryskiwacz z rękawem i pomocniczym strumieniem powietrza może poruszać się z szybkością 10-12 km/godz. Ciecz użytkową należy przygotować w ilości nie większej niż jest konieczna do zastosowania na określonym areale uprawy. Opróżnione opakowania należy przepłukać trzykrotnie wodą i popłuczyny wlać do zbiornika opryskiwacza. Zabiegi środkami ochrony roślin powinny przeprowadzać tylko osoby przeszkolone przez jednostki organizacyjne upoważnione przez wojewódzkiego inspektora ochrony roślin i nasiennictwa. W czasie przygotowywania środków i podczas wykonywania zabiegów trzeba przestrzegać przepisów BHP, używając odpowiedniego ubrania ochronnego. Opryskiwacz po zabiegu powinien być dokładnie umyty, najlepiej specjalnymi środkami przeznaczonymi do tego celu. Wykaz dopuszczonych w Polsce środków ochrony roślin jest publikowany w rejestrze środków ochrony roślin. Informacje o zakresie stosowania pestycydów w poszczególnych uprawach zamieszczane są w etykietach. Narzędziem pomocniczym przy wyborze pestycydów jest wyszukiwarka środków ochrony roślin. Aktualne informacje dotyczące stosowania środków ochrony roślin można znaleźć na stronach MRiRW pod adresem https://www.gov.pl/web/rolnictwo/ochrona-roslin. Lista środków ochrony roślin do integrowanej produkcji jest opracowywana przez Instytut Ogrodnictwa – PIB w Skierniewicach i publikowana w Programie Ochrony Roślin Warzywnych. Wykaz zalecanych do IP środków ochrony roślin jest również dostępny na Platformie Sygnalizacji Agrofagów pod adresem https://www.agrofagi.com.pl/143,wykaz- srodkow-ochrony-roslin-dla-integrowanej-produkcji.html. 4.1. CHWASTY Wrażliwość kapusty pekińskiej na zachwaszczenie zależy głównie od sposobu uprawy. Uprawiana z rozsady jest dość odporna na konkurencję ze strony chwastów, gdyż w stosunkowo krótkim czasie tworzy dużą masę zieloną i bardzo dobrze zakrywa powierzchnię gleby w międzyrzędziach. Ponadto rozsada sadzona jest w stosunkowo szerokiej rozstawie rzędów i w trakcie uprawy można łatwo wykonywać mechaniczne zabiegi pielęgnacyjne. Okres uprawy kapusty pekińskiej jest dość krótki, wynosi zwykle 2-3 miesiące, jednak przy silnym zachwaszczeniu, gdy chwasty rosną przez ponad 30 dni od sadzenia, może nastąpić znaczne obniżenie plonu i pogorszenie jakości główek. Małe zachwaszczenie w pierwszych 3-5 tygodniach po sadzeniu zwykle nie powoduje ujemnych skutków, ale po tym okresie trzeba utrzymywać pole wolne od chwastów aż do zakrycia międzyrzędzi. Po zakryciu międzyrzędzi przez rośliny kapusty, chwasty nie stanowią już większego zagrożenia. Środki ochrony roślin należy stosować zgodnie z podanymi w etykiecie zaleceniami oraz w taki sposób, aby nie dopuścić do zagrożenia zdrowia człowieka, zwierząt lub środowiska. Większym problemem są chwasty w kapuście pekińskiej uprawianej z bezpośredniego siewu do gruntu, gdyż okres od siewu do zakrycia międzyrzędzi przez liście rozwijającej się intensywnie kapusty jest dłuższy, a presja chwastów silniejsza. Wschody kapusty pekińskiej pojawiają się bardzo szybko, zwykle po 3-4 dniach od siewu. W dobrych warunkach pierwsze siewki kapusty mogą pojawiać się jeszcze przed wschodami chwastów. Dzięki temu możliwe jest mechaniczne zwalczanie chwastów lub ręczne pielenie tuż po zaznaczeniu się rzędów. Szybkie wykonanie pierwszego odchwaszczania zapobiega zagłuszeniu siewek kapusty przez chwasty i może mieć decydujący wpływ na wysokość plonów i ich jakość. Technologia uprawy kapusty pekińskiej z bezpośredniego siewu obejmuje rzędowy wysiew nasion siewnikami precyzyjnymi, w odpowiednie rozstawie rzędów, dostosowanej do możliwości mechanicznego odchwaszczania w gospodarstwie. Przyjmuje się, że po wschodach powinno być około 4-5 roślin kapusty pekińskiej na 1 metrze bieżącym rzędu. Odchwaszczanie ręczne lub mechaniczne należy, więc przeprowadzać bardzo ostrożnie, aby nie usunąć trudno widocznych w tym czasie siewek kapusty pekińskiej, tym bardziej, że siewki te są bardzo podobne do siewek chwastów z rodziny kapustowatych. Pozostawienie zbyt małej liczby roślin kapusty pekińskiej w rzędzie może spowodować pojawienie się chwastów w wolnych przestrzeniach i zwiększyć zagrożenie dla rośliny uprawnej. W uprawie z siewu wprost do gruntu zakrycie międzyrzędzi przez rośliny kapusty pekińskiej następuje po około 5-6 tygodniach od siewu, a w uprawie z rozsady doniczkowanej po 4 tygodniach od sadzenia. Krytyczny okres konkurencji, czyli czas, podczas którego kapusta pekińska powinna rosnąć na polu wolnym od chwastów, trudno jest precyzyjnie określić, ale można przyjąć, że trwa on do momentu zakrycia międzyrzędzi przez liście kapusty. Kapusta pekińska jest wrażliwa na niedobór światła, zacieniana przez chwasty wytwarza główki nie wyrównane i złej jakości. Nie zniszczone chwasty są szczególnie groźne w okresach suszy, gdy nie ma możliwości nawadniania. Wówczas można spodziewać się obniżki plonów W integrowanej ochronie warzyw przed chwastami należy brać pod uwagę m.in.: skład florystyczny zbiorowiska chwastów, stopień i szkodliwość zachwaszczenia, zmiany w dynamice pojawiania się chwastów i zagrożeń wywoływanych przez poszczególne gatunki. O reakcji kapusty pekińskiej na zachwaszczenie nie ma zbyt wielu informacji, dlatego też należy opierać się głównie na szkodliwości poszczególnych gatunków chwastów, uwzględniając sposób i termin uprawy. Kapusta pekińska może być uprawiana niemal przez cały okres wegetacyjny, chociaż roślina ta jest preferowana do uprawy na zbiór jesienny. Pojawianie się poszczególnych gatunków chwastów i ich udział ilościowy w strukturze zachwaszczenia, a także stopień zachwaszczenia tej rośliny, zależą w dużej mierze od tego w jaki sposób była prowadzona ochrona przed chwastami w przedplonach poprzedzających uprawę kapusty, a także od terminu uprawy. W kapuście wysiewanej lub sadzonej wiosną już od samego początku wegetacji mogą pojawiać się gatunki chwastów, dla których minimalna temperatura niezbędna do kiełkowania wynosi poniżej 5oC. Są to między innymi chwasty z rodziny kapustowatych (np. tasznik pospolity, gorczyca polna, rzodkiew świrzepa), komosa biała, gwiazdnica pospolita, fiołek polny, chwasty rumianowate, starzec zwyczajny, pokrzywa żegawka. W późniejszym terminie uprawy, np. w kapuście uprawianej na zbiór jesienny (sadzenie między 15 czerwca a 20 lipca), oprócz wymienionych gatunków pojawiają się żółtlica drobnokwiatowa, szarłat szorstki, rdesty, chwastnica jednostronna, czasami psianka czarna. Żółtlica drobnokwiatowa i chwastnica jednostronna w uprawie wiosennej nie stanowią większego problemu, z wyjątkiem lat o ciepłej i wczesnej wiośnie, szczególnie w przypadku nakrywania kapusty włókniną polipropylenową i innymi materiałami. Osłanianie folią lub włókniną zmienia dynamikę pojawiania się niektórych gatunków chwastów. Ciepłolubna żółtlica drobnokwiatowa pojawi się wówczas wcześniej, a pokrzywa żegawka wystąpi w mniejszej ilości. Ze względu na to, że w kapuście pekińskiej brak jest możliwości eliminowania chwastów herbicydami, plantacje tej rośliny należy lokalizować w stanowiskach możliwie jak najmniej zachwaszczonych, zwłaszcza gatunkami z rodziny kapustowatych (dawniej krzyżowe), bowiem są one porażane przez te same choroby i szkodniki, które występują w uprawach kapusty pekińskiej. UWAGA! Prowadzenie właściwej ochrony przed chwastami wymaga znajomości gatunków chwastów i metod ich zwalczania. Obowiązkiem każdego producenta IP jest rozpoznawanie gatunków występujących na polu przeznaczonym pod uprawę kapusty pekińskiej i wpisywanie ich nazw do Notatnika Integrowanej Produkcji. Obserwacje należy prowadzić w roku poprzedzającym uprawę kapusty, a do właściwego rozpoznawania gatunków można wykorzystać zamieszczone poniżej opisy chwastów, Metodykę Integrowanej Ochrony Kapusty Pekińskiej, w której zamieszczone są zdjęcia chwastów w różnych fazach rozwojowych, a także atlasy chwastów, poradniki bądź specjalne aplikacje z licznymi zdjęciami gatunków chwastów. Metodyka dostępna jest na Platformie Sygnalizacji Agrofagów (https://www.agrofagi.com.pl/95,rosliny-warzywne) Dla ułatwienia ochrony w uprawach następczych, należy rozpoznawać gatunki chwastów w czasie uprawy kapusty i zapisywać ich nazwy w Notatniku. 4.1.1. Charakterystyka chwastów występujących w kapuście pekińskiej W integrowanej ochronie przed chwastami duże znaczenie ma właściwa profilaktyka i zabiegi mechaniczne, a w ochronie bezpośredniej ważna jest znajomość biologii chwastów, m.in. sposobu rozmnażania, terminu wschodów, trwałości itd., gdyż czynniki te w dużym stopniu determinują ich rozprzestrzenianie i szkodliwość. A. Chwasty dwuliścienne ♦ Dymnica pospolita. Roślina jednoroczna, jara (czasem ozima), o wysokości 8-30 cm. Rozmnaża się przez nasiona - 1 roślina wytwarza ok. 400 nasion, które zachowują żywotność w glebie do 11 lat. Wschodzi głównie wiosną, z warstwy gleby do 10 cm. ♦ Fiołek polny. Roślina jednoroczna jara lub ozima, o wysokości 5-20 (do 50) cm. Łodyga ulistniona, podnosząca się lub wzniesiona, często silnie rozgałęziona, słabo owłosiona. Rozmnaża się przez nasiona - 1 roślina wytwarza średnio 2500 nasion, które zachowują żywotność w glebie do 2 lat. Nasiona nie są trawione i mogą być roznoszone przez zwierzęta. Wschodzi przez cały okres wegetacji. Głębokość kiełkowania nasion 2-3 cm. Roślina niewymagająca, rośnie w wielu siedliskach, chwast segetalny. ♦ Gorczyca polna. Roślina jednoroczna, jara, o wysokości 30-60 cm. Łodyga pojedyncza lub górą rozgałęziona, ciemnozielona lub purpurowo nabiegła, wzniesiona, ulistniona, owłosiona pojedynczymi, szczecinkowatymi włoskami. Liście duże, szerokie, dolne lirowate, górne wydłużone, brzegiem ząbkowane, nagie. Rozmnaża się przez nasiona - 1 roślina wytwarza około 1200 nasion, które zachowują żywotność w glebie do 10 lat. Wschodzi od wiosny do jesieni, najczęściej z głębokości 2-4 cm (maksymalna głębokość kiełkowania wynosi 5-6 cm). Preferuje żyzne gleby gliniaste, bogate w wapń. ♦ Gwiazdnica pospolita. Roślina jednoroczna, jara, ozima lub dwuletnia, o wysokości 5- 40 cm, najczęściej tworzy łany. Posiada rozesłane łodygi, podnoszące się lub wzniesione, obłe, z pojedynczym szeregiem włosków, często silnie rozgałęzione. Rozmnaża się przez nasiona a także przez ukorzenianie się w międzywęźlach. Na jednej roślinie dojrzewa kilka/kilkanaście tysięcy nasion zachowujących zdolność kiełkowania przez 20 (do 50) lat. Kiełkuje cały rok, nawet zimą. Maksymalna głębokość kiełkowania nasion wynosi 5-6 cm. ♦ Iglica pospolita. Roślina jednoroczna, jara lub ozima, o wysokości 10-50 cm. Łodyga rozesłana, czasami wzniesiona, szorstko owłosiona, czerwonawa. Liście nieparzysto- pierzaste z listkami pierzasto-wcinanymi siedzącymi lub bardzo krótkoogonkowymi. Rozmnaża się przez nasiona – 1 roślina wytwarza około 200-600 nasion, które zachowują żywotność w glebie przez wiele lat. Okres wschodów przypada na jesień i wiosnę, Lubi gleby piaszczyste, zasobne w azot. ♦ Jasnota różowa. Roślina jednoroczna, jara lub ozima, o wysokości 10-30 cm. Łodyga czterokanciasta, wzniesiona, lub rozesłana, u dołu naga, u góry krótko owłosiona. Rozgałęzia się przy ziemi. Liście naprzeciwległe, nierówno, tępo karbowane, na dolnej stronie nagie, na górnej mają krótkie włoski. Rozmnaża się przez nasiona - 1 roślina wytwarza około 300 nasion (max. kilka tysięcy), które zachowują żywotność w glebie przez 8-9 lat. Kiełkuje od marca do jesieni, najczęściej z głębokości 2-4 cm (maksymalna głębokość kiełkowania 5-6 cm). ♦ Komosa biała. Roślina jednoroczna, jara, o wysokości 15-200 cm, mączysto owłosiona. Łodyga pojedyncza, gruba, wzniesiona, bruzdowana, w nasadzie ogonków liściowych często występuje purpurowa plama. Czasami rozgałęzia się. Liście ciemnozielone, matowe, mają podłużnie rombowy lub prawie lancetowaty kształt. Długość liścia 2-4 razy większa od szerokości. Rozmnaża się przez nasiona - 1 roślina wytwarza przeciętnie 3 tys. (do 20 tys.) nasion, które mogą zachować żywotność w glebie przez okres 40 lat. Kiełkuje przez cały okres wegetacji, najsilniej wiosną. Maksymalna głębokość kiełkowania nasion wynosi 5 cm. ♦ Maruna bezwonna. Roślina jednoroczna, jara lub ozima, w sprzyjających warunkach dwuletnia lub wieloletnia, o wysokości 20-80 cm. Łodyga wzniesiona lub podnosząca się, rozgałęziająca się u góry. Liście 2-3-krotnie pierzastosieczne o równowąskich, niemal nitkowatych, ostro zakończonych odcinkach, na spodniej stronie bruzdowane. Rozmnaża się przez nasiona - 1 roślina wytwarza około 10 tys. (lub więcej) nasion, które mogą zachować żywotność w glebie przez okres 6-10 lat. Okres wschodów przypada na jesień i wiosnę, w dużym zakresie temperatur 5-35˚C. Kiełkuje z głębokości do 3 cm. ♦ Pokrzywa żegawka. Roślina jednoroczna, jara, o wysokości 20-60 cm. Łodyga czworograniasta, pokryta krótkimi szczecinkami oraz dłuższymi włoskami parzącymi, zwykle rozgałęziona, prosto wzniesiona lub podnosząca się. Liście pokryte bezbarwnymi włoskami parzącymi. Gatunek azotolubny, rozmnaża się przez nasiona - 1 roślina wytwarza ok. 100- 1300 nasion, które zachowują żywotność w glebie przez kilka lat. Wschodzi w różnych porach roku, głównie wiosną, kwitnie od maja do października. Kiełkuje z głęb. do 2 cm. ♦ Przytulia czepna. Roślina jednoroczna jara lub ozima, wysokości 30-150 cm. Łodyga rozgałęziona, leżąca lub wspinająca się. Czepia się innych roślin za pomocą haczykowatych, sztywnych włosków. Jest ostro cztero-kanciasta, węzły ma zgrubiałe i owłosione. Liście wyrastają w okółkach w liczbie od 6-10 w jednym okółku. Listki są jedno-nerwowe, klinowato- lancetowate. Rozmnaża się przez nasiona - 1 roślina wytwarza ok. 350–600 nasion, które zachowują żywotność w glebie przez ok. 8 lat. Wschodzi wiosną i jesienią. ♦ Rdestówka powojowata. Roślina jednoroczna, jara, wijąca się, o wysokości 20 do 100 cm. Łodyga z wijącym się kanciastym żebrowaniem, szorstka w dotyku, długości ok. 1 m. Liście pojedyncze, skrętoległe, całobrzegie, większe na początku pędu, pod koniec coraz węższe, osadzone na stosunkowo krótkich ogonkach. Dojrzałe liście są jajowato-trójkątne u nasady sercowato-strzałkowate. Rozmnaża się przez nasiona - 1 roślina wytwarza ok 100- 300 nasion, które zachowują zdolność kiełkowania w glebie przez ok 6 miesięcy. Wschodzi głownie pod koniec wiosny i latem, czasem do jesieni, najlepiej z wierzchniej warstwy gleby. Maksymalna głębokość kiełkowania nasion wynosi 7-8 cm. ♦ Starzec zwyczajny. Roślina jednoroczna, jara, często zimująca, osiągająca wysokość od 10 do 45 cm. Przeważnie pajęczynowato owłosiona, czasami naga. Łodyga wzniesiona, górą rozgałęziająca się. Liście pierzasto-wcinane, o odcinkach malejących ku nasadzie, nierówno ząbkowane. Ich nasady uszkowato obejmują łodygę. Rozmnaża się przez nasiona - 1 roślina wytwarza ok. 4 tys. nasion, które mogą kiełkować od razu po opadnięciu na powierzchnie gleby. Wschodzi głównie wiosną, czasem do jesieni, z głębokości gleby ok. 1,5-2 cm. ♦ Szarłat szorstki. Roślina jednoroczna, jara, o wysokości od 10 do 90 cm. Nazwa pochodzi od krótkich szczecinek, którymi pokryta jest cała roślina. Łodyga jasnozielona, wzniesiona i stosunkowo gruba. Liście duże, długoogonkowe, ostro zakończone, jasnozielone. Rozmnaża się przez nasiona - 1 roślina wytwarza ok. 1-5 tys. nasion (lub więcej), które zachowują żywotność w glebie nawet do 40 lat. Wschodzi głównie wiosną i latem, przy temp. ok. 10˚C. Kiełkuje z głębokości gleby do 7 cm. ♦ Tasznik pospolity. Roślina jednoroczna, jara lub ozima, o wysokości 5–60 cm. Cechuje się dużą zmiennością budowy, w zależności od warunków środowiska. Łodyga wzniesiona, pojedyncza lub rozgałęziająca się, pokryta gwiazdkowatymi włoskami. Przy ziemi tworzy różyczkę liściową, w której liście najczęściej są rozetkowe, podługowate, zatokowo wcinane, pierzastosieczne, czasami ząbkowane, rzadko całobrzegie. Górne liście przeważnie ząbkowane i obejmują łodygę, a łodygowe są dużo mniejsze, siedzące i mają strzałkowatą nasadę. Rozmnaża się przez nasiona - 1 roślina wytwarza ok. 5 tys. nasion, które mogą zachować żywotność w glebie przez 16–35 lat. Wschodzi od wiosny do później jesieni, najlepiej z głębokości 1-3 cm. Maksymalna głębokość kiełkowania nasion 4-5 cm. ♦ Tobołki polne. Roślina jednoroczna, jara lub ozima, o wysokości 15-45 cm. Po zgnieceniu wydziela charakterystyczny zapach czosnku. Łodyga wzniesiona, naga, górą rozgałęziająca się, kanciasta i bruzdowana. Liście skrętoległe, dolne o odwrotnie jajowatym kształcie wyrastają na ogonkach, są zatokowo ząbkowane. Liście łodygowe bezogonkowe, strzałkowatymi nasadami obejmują łodygę. Wszystkie liście są jasnozielone. Rozmnaża się przez nasiona - 1 roślina wytwarza ok. 1000 nasion, które mogą zachować żywotność w glebie przez 30 lat. Siewki wschodzą od wiosny do jesieni, w sezonie wegetacyjnym roślina może wytworzyć nawet kilka pokoleń. Maksymalna głębokość kiełkowania nasion 4-5 cm. ♦ Żółtlica drobnokwiatowa. Roślina jednoroczna, jara, o krótkim okresie wegetacji (4-6 tygodni), azotolubna, osiągająca wysokość od 10 do 60 cm. Łodyga w górnej części dość mocno rozgałęziona, pędy słabo gruczołkowato owłosione. Liście naprzeciwległe, krótko- ogonkowe, zaostrzone na szczycie, na brzegach ząbkowane. Najniższe liście na łodydze mają romboidalny kształt, środkowe są jajowate, a na szczycie łodygi są lancetowato wydłużone. Rozmnaża się przez nasiona - 1 roślina wytwarza ok. 5-10 tys. nasion, które mogą kiełkować od razu po opadnięciu na powierzchnię gleby, a maksymalna głębokość kiełkowania nasion wynosi 1-2 cm. Zdolność kiełkowania zachowują przez ok. 2 lata. Wschodzi od wiosny do jesieni. W jednym sezonie wegetacyjnym może wydać 2–3 pokolenia. Tabela 3. Szkodliwość gatunków chwastów w uprawach kapusty pekińskiej Gatunek - nazwa polska i łacińska Szkodliwość 1. Chwasty dwuliścienne Bodziszek (Geranium spp.) + Dymnica pospolita (Fumaria officinalis L.) + Farbownik (krzywoszyj) polny (Anchusa arvensis (L.) M. Bieb.) ++ Fiołek polny (Viola arvensis Murr.) ++ Gorczyca polna (Sinapis arvensis L.) ++ Gwiazdnica pospolita (Stellaria media (L.) Vill.) +++ Iglica pospolita (Erodium cicutarium (L.) L’Hér.) ++ Jasnoty (Lamium spp.) ++ Komosa biała (Chenopodium album L.) +++ Maruna bezwonna (Tripleurospermum maritimum (L.) W. D. J. Koch) ++ Pokrzywa żegawka (Urtica urens L.) ++ Przetaczniki (Veronica spp.) + Przytulia czepna (Galium aparine L.) + Rdestówka powojowata (Fallopia convolvulus (L.) Á. Löve) +++ Rumian polny (Anthemis arvensis L.) ++ Starzec zwyczajny (Senecio vulgaris L.) ++ Szarłat szorstki (Amaranthus retroflexus L.) + Tasznik pospolity (Capsella bursa-pastoris (L.) Medik.) +++ Tobołki polne (Thlaspi arvense L.) ++ Żółtlica drobnokwiatowa (Galinsoga parviflora Cav.) +++ Samosiewy rzepaku (Brassica napus L.) ++ 2. Chwasty jednoliścienne Chwastnica jednostronna (Echinochloa crus-galli (L.) P. Beauv.) +++ Owies głuchy (Avena fatua L.) + Perz właściwy (Agropyron repens (L.) P. Beauv.) ++ Włośnice (Setaria ssp.) + +++ szkodliwość bardzo duża; ++ szkodliwość duża; + szkodliwość niska lub chwast o znaczeniu lokalnym B. Chwasty jednoliścienne ♦ Chwastnica jednostronna. Roślina ciepłolubna, jednoroczna, jara o wysokości od 30 do 100 cm. Łodyga podnosząca się, u dołu fiołkowo nabiegłe źdźbła. Liście szerokie, nieco pofalowane, blaszki liściowe o szorstkich brzegach, pochwy liściowe nieco spłaszczone i bez języczka. Rozmnaża się przez nasiona - 1 roślina wytwarza od 200 do 1 tys. ziarniaków, które mogą kiełkować z warstwy gleby nawet do 10 cm. Wschodzi na przełomie wiosny i lata. Maksymalna głębokość kiełkowania nasion wynosi 12-14 cm. ♦ Perz właściwy. Roślina wieloletnia, rozłogowa, o wysokości 20 do 150 cm. Tworzy źdźbła wzniesione lub podnoszące się, nagie i gładkie, z kolankami i międzywęźlami. Liście na łodydze skrętolegle, żywo zielone lub sinozielone, płaskie, równowąskie, o szerokości 4- 15 mm. Blaszka liściowa z wierzchu szorstka, z prześwitującymi nerwami, języczek liściowy krótki, delikatnie ząbkowany. Perz rozmnaża się głównie przez podziemne rozłogi, znajdujące się w wierzchniej warstwie gleby (ok. 20 cm), a także przez nasiona. Na jednym pędzie perzu jest średnio 25-40 nasion, które rozsiewają się w pobliżu rośliny macierzystej i kiełkują w następnym sezonie wczesną wiosną, z głębokości gleby do 5 cm. Nasiona zachowują żywotność w glebie do 4 lat. Rozłogi - w ciągu sezonu z 1 pąka rozłogowego może wyrosnąć do 200 źdźbeł oraz rozłogi o łącznej długości do140 m, a średnica opanowanego przez taką roślinę terenu dochodzi do 3-4 m. ♦ Włośnica zielona. Roślina jednoroczna jara, osiągająca wysokość od 10 do 40 cm. Tworzy gęste kępy. Źdźbła są cienkie, podnoszące się, u nasady rozgałęzione, rozszerzające się w górnej części i szorstkie. Liście lancetowate, równowąskie, z niebieskim nalotem, z rzęskami przy pochwach. Górna część blaszki liściowej szorstka. Rozmnaża się przez nasiona - 1 roślina wytwarza od 3 do 7 tys. ziarniaków (włośnicy sinej od 200 do 1,5 tys.) Wschodzi późną wiosną i latem, z wierzchniej warstwy gleby, gdy temperatura osiągnie minimum 15oC. Uwaga: Wschody chwastów – w opisach podano okres, w którym rozpoczynają się wschody chwastów. Większość gatunków może wschodzić przez dłuższy okres czasu, niektóre przez cały sezon wegetacyjny, jednak z różną intensywnością. 4.1.2. Zapobieganie i zwalczanie chwastów metodami agrotechnicznymi W integrowanej ochronie roślin ujemne skutki powodowane przez chwasty można ograniczyć zabiegami profilaktycznymi i pielęgnacyjnymi. Zaleca się m.in.:  Unikać nawożenia źle przefermentowanym obornikiem, gdyż zawiera on duże ilości zdolnych do kiełkowania nasion chwastów. W uprawach kapusty z późnych terminów można przyorać obornik i inne nawozy organiczne (np. komposty) wczesną wiosną, szczególnie na glebach ciężkich, zlewnych i nadmiernie wilgotnych. Jednak po przyoraniu nawozów organicznych jesienią na plantacji kapusty pekińskiej zwykle jest mniej chwastów.  Uprawiać kapustę w stanowiskach możliwie jak najmniej zachwaszczonych, zwłaszcza chwastami wieloletnimi i gatunkami z rodziny kapustowatych (dawniej krzyżowe). Dotyczy to szczególnie kapusty uprawianej z siewu oraz sadzonej wcześnie i nakrywanej agrowłókniną lub folią. Przed sadzeniem kapusty w tak wczesnym terminie jest bardzo mało czasu od rozmarznięcia gleby do terminu sadzenia, aby udało się istotnie ograniczyć zachwaszczenie zabiegami mechanicznymi.  Do produkcji rozsady używać podłoży wolnych od nasion chwastów (np. po parowaniu lub odkażaniu zarejestrowanymi środkami). Najlepiej jednak stosować gotowe substraty torfowe, które nie zawierają chwastów lub korzystać z rozsady produkowanej przez specjalistyczne firmy, gwarantujące odpowiednią jakość rozsady. W kilka dni po sadzeniu należy sprawdzić stan przyjęcia się roślin i uzupełnić „wypady”, gdyż na niezajętych przez rośliny miejscach będą wyrastały chwasty.  Okres od wiosennego rozmarznięcia gleby do sadzenia rozsady, zwłaszcza w terminie późniejszym, należy wykorzystać na mechaniczne niszczenie chwastów, wykonywane w miarę potrzeby. W tym czasie możliwe jest też zastosowanie jednego z herbicydów.  Pielenie ręczne i zabiegi mechaniczne w międzyrzędziach wykonywać płytko, na głębokość 1-3 cm, tylko w miarę potrzeby. Częste wzruszanie międzyrzędzi prowadzi do przesuszenia i pogorszenia struktury gleby, a wykonywane zbyt głęboko jest energochłonne i może uszkadzać system korzeniowy kapusty. Jeżeli pole nie jest zachwaszczone (np. na skutek wcześniejszego zastosowania herbicydów) i powierzchnia gleby nie jest zaskorupiona, lepiej unikać wzruszania międzyrzędzi.  Do mechanicznego zwalczania chwastów można wykorzystać pielniki z nożami kątowymi i gęsiostópkami najlepiej w połączeniu z międzyrzędowymi wałkami strunowymi. Można też stosować inne narzędzia, np. pielniki szczotkowe, międzyrzędowe glebogryzarki wolnoobrotowe, których części robocze pracują w odległości nie mniejszej niż 5 cm od roślin kapusty. Obecnie w Polsce dostępne są już pielniki palcowe, wyposażone w dodatkowe elementy takie jak gęsiostópki czy noże kątowe, które pozwalają na niszczenie chwastów w międzyrzędziach i w rządach roślin. Takie narzędzia są szczególnie polecane w uprawach kapusty pekińskiej.  Do eliminacji zachwaszczenia w uprawie kapusty pekińskiej z rozsady wystarcza zwykle jedna uprawka mechaniczna, uzupełniona ręcznym pieleniem. W uprawie kapusty pekińskiej z siewu do zniszczenia chwastów często trzeba wykonać dwa zabiegi mechaniczne, uzupełnione pieleniem ręcznym.  Ostatnią uprawkę międzyrzędową wykonywać najpóźniej przed zakryciem międzyrzędzi liśćmi kapusty. Gdy chwastów w tym czasie nie ma lub jest ich niewiele, lepiej z uprawki zrezygnować, przyspieszy ona, bowiem kiełkowanie i wschody chwastów, które przerosną ponad kapustę już po zakryciu międzyrzędzi.  W kapuście uprawianej po przedplonach pozostawiających pole w dobrej kulturze i w warunkach sprzyjających szybkiemu wzrostowi roślin, zabiegi mechaniczne mogą być niekiedy zbędne. Aby to było możliwe należy pamiętać o stosowaniu właściwego płodozmianu, uwzględniającego rośliny strukturotwórcze i zwiększające ilość substancji organicznych w glebie, zwłaszcza rośliny bobowate.  W kapuście uprawianej na wczesny zbiór, nakrywanej agrowłókniną lub folią perforowaną, odchwaszczanie należy wykonać w trakcie okresu nakrywania, z uwagi na intensywny wzrost chwastów pod osłonami i brak herbicydów. Należy odsłonić zagony z jednego boku, usunąć chwasty i ponownie przykryć kapustę. Pielenie takie wykonuje się zwykle po około 4-5 tygodniach od sadzenia rozsady.  Powierzchnię gleby przed sadzeniem rozsady kapusty można ściółkować materiałami nieprzepuszczającymi światła. Do tego celu szczególnie polecane jest osłanianie gleby czarną włókniną ściółkującą, która zapobiega wschodom chwastów, a jednocześnie przepuszcza wodę opadową lub z deszczowania. Może też być użyta czarna folia biodegradowalna, której stosowanie jest uzasadnione z punktu widzenia ochrony środowiska. Ściółka nie chroni całkowicie kapusty przed chwastami, gdyż powierzchnia pola nie jest zakryta w całości. Między pasami włókniny rosną chwasty, które trzeba zwalczać mechanicznie lub ręcznie. W nacięciach folii, czy włókniny, obok posadzonej rozsady wyrastają różne, dość głęboko korzeniące się chwasty, o wiązkowym systemie korzeniowym (np. komosa biała). Przerastają one ponad posadzoną rozsadę i oplatają korzeniami system korzeniowy kapusty. Trzeba je usuwać bardzo ostrożnie, najlepiej przez wycinanie tuż u podstawy, aby nie podrywać systemu korzeniowego kapusty.  Do ręcznego pielenia i mechanicznego zwalczania chwastów w uprawach kapusty pekińskiej bez płaskiego przykrywania agrowłókniną, można przystępować tuż po ich pojawieniu się, zazwyczaj nie później niż po 3 tygodniach od sadzenia. Najlepiej pielić wkrótce po deszczu lub nawadnianiu i po przeschnięciu gleby umożliwiającym wejście na pole.  Po zakryciu powierzchni pola przez liście kapusty, chwasty wyrastające ponad rośliny uprawne powinny być usuwane ręcznie tak, aby nie dopuścić do ich zakwitnięcia i wydania nasion. Kwitnące chwasty zwabiają szkodniki zasiedlające kapustę.  Możliwe jest termiczne zwalczanie chwastów specjalnymi wypalaczami spalającymi gaz z butli (propan). Zabieg taki można wykonać po wschodach chwastów, na całej powierzchni pola, bezpośrednio przed sadzeniem kapusty, albo zwalczać chwasty w międzyrzędziach stosując wypalacze z osłonami.  Kapusta pekińska w terminie letnim i jesiennym może być uprawiana po różnych przed- plonach wcześnie schodzących z pola, często odchwaszczanych różnymi herbicydami dość długo zalegającymi w glebie i wywierającymi ujemny wpływ na rośliny następcze. Dlatego też przy ocenie zagrożeń dla planowanej uprawy kapusty pekińskiej należy uwzględniać stosowane wcześniej herbicydy, zapoznając się z ich etykietą. Uwaga! W celu zapobiegania wydaniu nasion przez chwasty, a także przenoszeniu nasion chwastów lub ich organów wegetatywnych z terenów sąsiednich na plantację kapusty pekińskiej, należy obowiązkowo wykaszać należące do tego samego gospodarstwa, nieuprawiane tereny wokół plantacji (np. miedze, rowy, drogi), co najmniej 2 razy w roku (koniec maja/początek czerwca oraz koniec lipca/ początek sierpnia). 4.1.3. Niechemiczne sposoby regulowania poziomu zachwaszczenia W integrowanej produkcji kapusty zalecane jest regulowanie poziomu zachwaszczenia sposobami niechemicznymi, szczególnie, że niewiele jest zarejestrowanych herbicydów do odchwaszczania tej rośliny w trakcie uprawy. Kapusty pekińskiej nie wolno odchwaszczać herbicydami zalecanymi wyłącznie w uprawach kapusty głowiastej. Jedynie wiosną, przed rozpoczęciem uprawy lub jesienią poprzedniego roku, rosnące chwasty można niszczyć herbicydami. Dotyczy to głównie zwalczania gatunków wieloletnich, chociaż chwasty roczne są również bardzo skutecznie niszczone przez te środki. W czasie opryskiwania herbicydami dolistnymi możliwie jak największa liczba chwastów powinna być na powierzchni gleby. Do niszczenia perzu właściwego i innych chwastów jednoliściennych przed uprawą kapusty pekińskiej można też wykorzystać graminicydy zalecane do stosowania w tym okresie. Lista środków ochrony roślin do integrowanej produkcji jest opracowywana przez Instytut Ogrodnictwa – PIB w Skierniewicach i publikowana w Programie Ochrony Roślin Warzywnych. Wykaz zalecanych do IP środków ochrony roślin jest również dostępny na Platformie Sygnalizacji Agrofagów pod adresem https://www.agrofagi.com.pl/143,wykaz- srodkow-ochrony-roslin-dla-integrowanej-produkcji.html. 4.2. CHOROBY Do najważniejszych chorób kapusty pekińskiej zalicza się: zgorzele siewek kapustnych, powodowane przez patogeny glebowe i przenoszone przez nasiona oraz czarna zgnilizna kapusty, mokra zgnilizna bakteryjna, kiła kapusty, czerń krzyżowych i mączniak prawdziwy krzyżowych. 4.2.1. CHOROBY GRZYBOWE 4.2.1.1. Zgorzel siewek kapustnych (grzyby z rodzaju Pythium, Fusarium, Phytophthora i Alternaria) Zespół patogenów występujących w glebie i kontaminowane nasiona stanowią duże zagrożenie w produkcji rozsady. Zapobieganie przed tymi agrofagami jest szczególnie ważnym elementem w utrzymaniu dobrej kondycji roślin i wysokiej zdrowotności po ich posadzeniu na miejsce stałe i zapobiega występowaniu epidemii różnych chorób infekcyjnych. Dlatego podłoże i substraty ogrodnicze przeznaczone do produkcji rozsady muszą być wolne od wszelkich patogenów bakteryjnych i grzybowych, a szczególnie grzyba wywołującego kiłę kapusty. Zgorzele siewek powodujące straty w okresie wschodów roślin najczęściej nasilają się w okresie niskiej temperatury i wysokiej wilgotność gleby. Ponadto zbyt głęboki wysiew nasion oraz nie stosowanie podstawowego zabiegu ochronnego, jakim jest przedsiewne zaprawianie nasion również istotnie wpływa na straty powodowane zgorzelą. Rozróżniamy zgorzel przedwschodową, czyli mającą miejsce w okresie produkcji rozsady, gdzie następuje zamieranie kiełków przed wschodami. Istnieje również zgorzel powschodowa, przejawiająca się zamieraniem siewek po wschodach. Często rośliny porażone w starszym wieku mogą przetrwać zakażenie, ale część podliścieniowa jest wówczas zdrewniała i lekko przewężona. Największe straty choroba wywołuje wówczas, gdy kiełkowanie nasion i wzrost siewek odbywa się bardzo powoli lub gdy siewki pikowane są zbyt głęboko do wilgotnego oraz przelanego wodą podłoża. Zbyt mała ilość światła i duże zagęszczenie roślin w okresie produkcji rozsady sprzyja nasileniu zgorzeli siewek. Profilaktyka i zwalczanie. Produkcja rozsady z materiału siewnego kategorii kwalifikowany lub standard lub wysiew takiego materiału w pole (przechowywać etykiety oraz dowody zakupu nasion, a w przypadku zakupu rozsady – dokumenty dostawcy i paszport roślin). Bardzo dobrą metodą produkcji rozsady jest wysiew nasion do wielodoniczek wypełnionych parowanym kompostem, wolnym od chorób. 4.2.1.2. Czerń krzyżowych (Alternarioza kapusty) (Alternaria brassicae, A.brassicola) Grzyb zimuje w resztkach pożniwnych roślin i w chwastach kapustowatych, które jako rośliny żywicielskie są jednym z ważniejszych źródeł rozprzestrzeniania się choroby. Patogeniczne grzyby z rodzaju Alternaria przenoszone są także na nasionach i mogą stanowić źródło pierwotnej infekcji kapusty (są także sprawcami zgorzeli siewek). W okresie wegetacji zarodniki konidialne grzyba przenoszone są przez wiatr i wodę. Do masowego zakażenia roślin dochodzi wówczas, gdy temperatura powietrza wynosi 20-27oC, a okres stałego zwilżenia rośliny - co najmniej 5 godzin lub wilgotność powietrza wynosi 95-100% i utrzymuje się stale przez 18-20 godzin. W uprawie kapusty pekińskiej choroba często pojawia się w drugiej połowie lata. Sprawcy choroby najczęściej atakują dolne, najstarsze liście kapusty. Pojawiają się na nich różnej wielkości, koncentryczne, ciemno zabarwione, otoczone żółtawą obwódką plamy. Powierzchnię tych przebarwień pokrywa warstwa aksamitnego, ciemnobrązowego nalotu zarodników konidialnych. Profilaktyka i zwalczanie. Nie lokalizować plantacji kapusty pekińskiej w sąsiedztwie rzepaku ozimego i jarego, ze względu na zagrożenie wystąpienia czerni krzyżowych. Produkcja rozsady z materiału siewnego kategorii kwalifikowany lub standard lub wysiew takiego materiału w pole (przechowywać etykiety oraz dowody zakupu nasion, a w przypadku zakupu rozsady – dokumenty dostawcy i paszport roślin). Lustracje plantacji co najmniej 1 raz w tygodniu, na obecność czerni krzyżowych. Profilaktyczne/interwencyjne zwalczanie czerni krzyżowych, tylko po stwierdzeniu wystąpienia ryzyka infekcji na podstawie analizy warunków pogodowych i/lub po wystąpieniu pierwszych objawów chorobowych. W okresie zagrożenia chorobą lub po stwierdzeniu pierwszych objawów chorobowych stosować fungicydy o różnych mechanizmach działania, zarejestrowanych do IP. Przynajmniej jeden z zabiegów w sezonie powinien być wykonany preparatem niechemicznym. 4.2.1.3. Szara pleśń (Botrytis cinerea) Sprawcą choroby jest grzyb o charakterze polifagicznym, czyli pasożytujący na znacznej liczbie różnych gatunków roślin. Powoduje on na kapuście pekińskiej w niektóre lata znaczne straty. Ujawnia się zwykle w okresie przedzbiorczym lub podczas przechowania. W warunkach polowych atakuje główki zbyt długo przetrzymywane na polu. Infekcje stymulują wszelkie uszkodzenia mechaniczne tkanek rośliny a także inne czynniki chorobotwórcze i owady. Objawy choroby są charakterystyczne, w postaci początkowo brązowych, wodnistych, różnej wielkości plam na liściach. W okresach chłodnej, wilgotnej pogody przebarwienia te pokrywają się obfitym szarofioletowym nalotem zarodników konidialnych grzyba. Optymalna temperatura rozwoju grzyba wynosi 18–20oC, natomiast do gnicia główek może dochodzi nawet w temperaturze 0oC. Zarodniki roznoszone są przez wiatr i wodę. Porażone rośliny ulegają wtórnie mokrej zgniliźnie bakteryjnej, której sprawca jest Pectobacterium carotovorum subsp. carotovorum. Profilaktyka i zwalczanie. Należy utrzymywać prawidłowe warunki agrotechniczne, zaś w przechowalniach powinna być optymalna temperatura i wilgotność powietrza. Produkcja rozsady z materiału siewnego kategorii kwalifikowany lub standard lub wysiew takiego materiału w pole (przechowywać etykiety oraz dowody zakupu nasion, a w przypadku zakupu rozsady – dokumenty dostawcy i paszport roślin). Lustracje plantacji na obecność szarej pleśni - co najmniej 1 raz w tygodniu. Profilaktyczne/interwencyjne zwalczanie szarej pleśni, tylko po stwierdzeniu wystąpienia ryzyka infekcji na podstawie analizy warunków pogodowych i/lub po wystąpieniu pierwszych objawów chorobowych. W okresie zagrożenia chorobą lub po stwierdzeniu pierwszych objawów chorobowych stosować fungicydy o różnych mechanizmach działania, zarejestrowanych do IP. Przynajmniej jeden z zabiegów w sezonie powinien być wykonany preparatem niechemicznym. 4.2.1.4. Mączniak rzekomy kapustnych (Peronospora parasitica) W ostatnich latach choroba stanowi poważne zagrożenie w jesiennym cyklu uprawy kapusty pekińskiej. Występuje powszechnie w rejonach uprawy warzyw kapustnych, zwłaszcza w okresach jesiennej uprawy kapusty pekińskiej, kalafiorów, brokułów, kapusty głowiastej i rzodkiewki. Choroba atakuje rośliny głównie w okresie przed zbiorem, na plantacjach o dużym zagęszczeniu roślin oraz położonych blisko zbiorników wodnych, na stanowiskach nieprzewiewnych, otoczonych krzewami, gdzie utrzymuje się wysoka wilgotność powietrza. Odmiany kapusty pekińskiej najczęściej uprawiane na zbiór jesienny i do przechowania wykazują podatność na mączniaka rzekomego. Dużym niebezpieczeństwem jest występowanie mączniaka w czasie produkcji rozsady. Infekcja liści w tym okresie odbywać się może przez okrywę woskową, która w wyniku uszkodzenia przebarwia się na czarno. Porażone przez mączniaka siewki w szybkim tempie ulęgają szybkiemu wyniszczeniu. U starszych roślin pierwsze objawy choroby w postaci oliwkowożółtych plam widoczne są na górnej stronie dolnych liści. W obrębie tych przebarwień, ale na dolnej stronie blaszki liściowej, w okresach wysokiej wilgotności, widoczny jest obfity białoszary nalot zarodników infekcyjnych-konidialnych. Porażone przez mączniaka liście opadają. Miejsca po liściach stanowią łatwą drogę infekcji dla bakterii wywołujących czarną zgniliznę kapusty. Porażona mączniakiem kapusta ma obniżoną wartość przechowalniczą. Profilaktyka i zwalczanie. Produkcja rozsady z materiału siewnego kategorii kwalifikowany lub standard lub wysiew takiego materiału w pole (przechowywać etykiety oraz dowody zakupu nasion, a w przypadku zakupu rozsady – dokumenty dostawcy i paszport roślin). Lustracje plantacji, co najmniej 1 raz w tygodniu, na obecność mączniaka rzekomego kapustnych. Nie należy deszczować roślin w okresach chłodniejszych i w okresie przedzbiorczym. Profilaktyczne/interwencyjne zwalczanie mączniaka rzekomego, tylko po stwierdzeniu wystąpienia ryzyka infekcji na podstawie analizy warunków pogodowych i/lub po wystąpieniu pierwszych objawów chorobowych. Ochrona przed alternariozą częściowo zabezpiecza rośliny przez mączniakiem rzekomym. Kapustę powinno uprawiać się na terenach otwartych, przewiewnych, przy zwiększonej rozstawie rzędów. 4.2.2. CHOROBY BAKTERYJNE I INNE CHOROBY INFEKCYJNE Do najgroźniejszych należą: czarna zgnilizna kapustnych, wywoływana przez bakterie z rodzaju Xanthomonas oraz bakteryjne gnicie róż kalafiora, brokułu, główek kapusty – wywołane przez bakterie z rodzajów Pseudomonas i Erwinia. Istnieje duży problem z ochroną kapusty pekińskiej przed bakteriozami z uwagi na brak środków o dużej skuteczności bakteriobójczej. 4.2.2.1. Czarna zgnilizna kapusty (Xanthomonas campestris pv. campestris) Rośliny są najczęściej porażane (od 2 dekady lipca) podczas wysokiej temperatury i wilgotności powietrza. Choroba w ostatnich latach występuje w dużym nasileniu. Początkowo na brzegach liści występują żółknące plamy w kształcie litery V, a widoczne na ich tle czerniejące nerwy, wzdłuż głównego nerwu liści aż do głąba, są typową cechą diagnostyczną choroby. Wiązki naczyniowe czernieją stopniowo w całej roślinie, powodując czernienie, a następnie szybkie gnicie liści. Choroba może rozwijać się w okresie przechowywania, dyskwalifikując całą partię kapusty do handlu. Sprawca choroby zimuje w glebie w resztkach pożniwnych. Pierwszym źródłem tej bakteriozy mogą być porażone nasiona. Patogen zasiedla wiele gatunków chwastów kapustowatych (m.in. dziką rzodkiew, gorczycę czarną), które mogą być także źródłem infekcji. W okresie wegetacji bakterie wnikają biernie wraz z wodą w miejscu uszkodzeń roślin oraz przez aparaty wodne (hydatody), znajdujące się na obrzeżach liści. Latem, przy dużej ilości opadów lub obfitym nawadnianiu przy temperaturze 25-30oC, objawy choroby pojawiają się już po 10-12 dniach od zakażenia. Profilaktyka i zwalczanie. Bezwzględnie należy przestrzegać 4-letniego zmianowania. Wysiewać nasiona kategorii kwalifikowany lub standard, do substratów torfowych wolnych od patogenów chorobotwórczych. Unikać częstego deszczowania roślin w okresach wysokiej temperatury, głównie w nocy. 4.2.2.2. Mokra zgnilizna bakteryjna (bakterie z rodzaju Pseudomonas i Pectobacterium) Bakterie należące do rodzajów Pseudomonas i Pectobacterium są polifagami, dlatego też mokra zgnilizna bakteryjna jest pospolitą chorobą wszystkich gatunków warzyw. Na kapuście pekińskiej choroba występuje zarówno w okresie wegetacji oraz w czasie długotrwałego przechowania. Objawy choroby pojawiają się początkowo w postaci małych, wodnistych plamek u nasady liści, szybko powiększających się i obejmujących swym zasięgiem cały zaatakowany organ. Gnijące rośliny mają nieprzyjemny zapach. Choroba występuje najczęściej w okresach długotrwałej wilgotnej pogody, z temperaturą 25-30oC. Infekcja bakteriami następuje zwykle w miejscach uszkodzeń mechanicznych tkanki oraz spowodowanych przez inne choroby i szkodniki. Profilaktyka i zwalczanie. Bezwzględnie należy przestrzegać 4 letniego zmianowania. Produkcja rozsady z materiału siewnego kategorii kwalifikowany lub standard lub wysiew takiego materiału w pole (przechowywać etykiety oraz dowody zakupu nasion, a w przypadku zakupu rozsady – dokumenty dostawcy i paszport roślin). Unikać częstego deszczowania roślin w okresach wysokiej temperatury, głównie w nocy. Stosować dopuszczone do IP środki ochrony roślin. Usuwać rośliny z objawami chorobowymi. Do krótkotrwałego przechowywania lub transportu należy przeznaczać możliwie suche i nie uszkodzone mechanicznie rośliny. Należy w tym okresie utrzymywać temperaturę około 4oC. Do długotrwałego przechowywania przeznaczać nie przerośnięte i nie przejrzałe główki kapusty, z dobrą okrywą woskową na powierzchni liści. 4.2.2.3. Kiła kapusty (Plasmodiophora brassicae) Sprawca choroby atakuje system korzeniowy, co powoduje, że porażone komórki korzeni nie funkcjonują prawidłowo. W konsekwencji pasożytowania tego agrofaga następuje zaburzenie przewodzenia składników pokarmowych i wody, co prowadzi do więdnięcia roślin. W przypadku dużego nasilenia choroby dochodzi do zamierania roślin. Rośliny kapusty zaatakowane w późniejszej fazie wzrostu mają zdolność tworzenia korzeni przybyszowych, co pozwala roślinie na jej przetrwanie i wydanie plonu handlowego. Porażony system korzeniowy staje się głównym źródłem infekcji gleby. Najczęściej źródłem infekcji jest zakażona gleba na rozsadnikach lub zakażone podłoże i substrat torfowy. Rozwojowi choroby sprzyja zakwaszona gleba, wysoka wilgotność oraz temperatura (optimum 22-25oC). W temperaturze poniżej 15oC infekcja korzeni przebiega bardzo powoli lub do niej nie dochodzi. W Polsce choroba występuje na wszystkich typach gleb, a szczególnie na glebach kwaśnych, pseudobielicowych. Zagrożone kiłą są także gleby torfowe (torfy niskie) oraz torfy wysokie skąd pozyskiwany jest surowiec do produkcji substratów torfowych. Integrowana metoda ochrony kapusty pekińskiej przed kiłą kapusty: 1. Zmianowanie - płodozmian 4 - 5-letnia przerwa w uprawie roślin kapustowatych na tym samym stanowisku. 2. Wapnowanie gleb kwaśnych (pH poniżej 6,0) przez stosowanie 2-4 ton nawozu wapniowego (forma tlenkowa lub wodorotlenkowa). Inne formy wapnia są mało efektywne. 3. Usuwanie z pola porażonych korzeni roślin przed ich zmacerowaniem. 4. Uprawa roślin przedplonowych, naturalnie przyśpieszających zanikanie zarodników przetrwalnikowych P. brassicae: por, pomidor, fasola, ogórki, owies, gryka, rośliny aromatyczne (mięta) lub roczne utrzymywanie gleby w czarnym ugorze. 5. Zabiegi profilaktyczne: chemiczne odkażanie gleby na rozsadnikach w tunelach foliowych, inspektach oraz ziemi do produkcji doniczek. 6. W przypadku zagrożenia Plasmodiophora brassicae konieczne jest wykonanie, w specjalistycznym laboratorium, analizy gleby na obecność patogena. Po stwierdzeniu patogenu w glebie nie prowadzić uprawy roślin z rodziny kapustowatych na danym polu. 7. Podlewanie rozsady przed lub po sadzeniu w polu zalecanymi środkami. 8. Uprawa odmian odpornych na P. brassicae. 4.2.3. CHOROBY NIEINFEKCYJNE 4.2.3.1. Brzegowe zamieranie liści tworzących główkę (Tipburn) Choroba występuje dość powszechnie na kapuście głowiastej, w tym głównie na odmianach późnych, przeznaczonych do kwaszenia. W okresie tworzenia główek na obrzeżach najmłodszych liści następuje zbrunatnienie i zasychanie tkanek. Przy dużej wilgotności powietrza martwe tkanki rośliny stają się miejscem występowania mokrej zgnilizny bakteryjnej lub szarej pleśni. W okresie intensywnego wzrostu główek może także następować wewnętrzne zbrunatnienie tuż przy głąbie. W okresach wilgotnej pogody zamierające tkanki chorych liści stanowią miejsce dla rozwoju szarej pleśni i gnicia róż. Podstawową przyczyną wewnętrznego zbrunatnienia główek kapusty oraz brunatnienie obrzeży młodych liści jest deficyt wapnia w najmłodszych częściach rośliny. Występowaniu choroby sprzyjają także stresowe warunki wzrostu w okresie wegetacji - głównie susza, przenawożenie azotem, potasem oraz obornikiem. Niektóre odmiany kapusty wykazują podatność na tę chorobę. Należą do nich głównie odmiany średnio- późne i późne, tworzące duże główki. W praktyce objawy tej choroby mogą być utożsamiane z czarną zgnilizną bakteryjną. Profilaktyka i zwalczanie. W okresach wysokiej temperatury nawadniać plantacje rytmicznie tak, aby nie dopuścić do nadmiernego podwyższenia wilgotności gleby i powietrza. Powoduje to, bowiem bujny wzrost roślin, a przez to osłabia je i czyni podatnymi na choroby. Należy uprawiać odmiany o mniejszej podatności na chorobę. Rośliny nawozić doglebowo lub dolistnie saletrą wapniową w stężeniu 0,5-1% lub opryskiwać środkiem do dokarmiania dolistnego. 4.2.3.2. Cętkowana plamistość kapusty (nekrotyczna plamistość kapusty) Cętkowana plamistość jest chorobą nieinfekcyjną, pojawiającą się na przejrzewających główkach kapusty pekińskiej. Objawy choroby występują w postaci delikatnych, jasnobrązowych punkcików, średnicy około 2 mm, czasami otoczonych żółtawą obwódką. Niekiedy przebarwienia mogą przybierać większe rozmiary, dochodzące do 1 cm i łączyć się ze sobą, powodując zamieranie części roślin. Choroba jest najczęściej widoczna podczas długotrwałego przechowania główek kapusty w chłodni w nieodpowiedniej temperaturze. Rozwojowi choroby sprzyja uprawa kapusty w okresach cieplejszych, sprzyjających bujnemu wzrostowi roślin przy niedoborze składników pokarmowych, a także przechowywanie kapusty pekińskiej w niższych temperaturach od zalecanej. Profilaktyka i zwalczanie. Trzeba uprawiać odmiany tolerancyjne, do długotrwałego przechowania przeznaczać główki nieprzejrzałe. Kapustę należy przechowywać we właściwej temperaturze. 4.3. SZKODNIKI Skład gatunkowy szkodników występujących na kapuście pekińskiej różni się w zależności od cyklu uprawy. Uprawiana w cyklu wiosennym może być uszkadzana przez: śmietkę kapuścianą, pchełki, chowacze, paciornicę krzyżowiankę oraz mszycę kapuścianą. W cyklu jesiennym duże szkody mogą wyrządzić: śmietka kapuściana, pchełki, chowacze, mszyca kapuściana, gąsienice bielinka kapustnika, bielinka rzepnika, tantnisia krzyżowiaczka, piętnówki kapustnicy, błyszczki jarzynówki i rolnic. W uprawach odmian wczesnych i późnych szkody mogą wyrządzać również ptaki, zające i króliki. W produkcji integrowanej roślin, tam gdzie jest to możliwe, nie zaleca się pyretroidów, jako środków najbardziej niebezpiecznych dla środowiska. 4.3.1. Śmietka kapuściana (Delia brassicae). Gatunek ten jest najgroźniejszym szkodnikiem dla kapusty pekińskiej uprawianej w cyklu wiosennym i jesiennym. Jest to muchówka o długości do 6 mm, koloru szarego. Larwa jest brudnobiała, beznoga, długości do 7 mm. Jajo białe, długości do 1,2 mm. Bobówka ma długość około 6 mm i jest koloru brunatnego. Śmietka zimuje w stadium bobówki w glebie. Owad ma w ciągu roku 3 pokolenia. Wylot muchówek pierwszego pokolenia odbywa się, w zależności od pogody, w końcu kwietnia lub na początku maja (gdy temperatura gleby osiągnie 10oC). Drugie pokolenie pojawia się w połowie czerwca, a trzecie w sierpniu i występuje do jesieni. Samice składają jaja na szyjce korzeniowej i w glebie tuż przy roślinie. Samice drugiego i trzeciego pokolenia mogą składać jaja również na rośliny. Jedna mucha w ciągu życia może złożyć do 120 jaj. Objawami żerowania na młodych roślinach są wżery w postaci płytkich korytarzy na korzeniach oraz więdnięcie roślin podczas suchej, słonecznej pogody. Zasiedlone przez kilka larw rośliny słabo rosną, można je łatwo wyciągnąć z ziemi, żółkną i zamierają. Rośliny starsze mogą mieć uszkodzone główne nerwy liści. W miejscu uszkodzenia tkanka gnije, ponieważ tą drogą przenikają patogeny. Próg zagrożenia wynosi jedno jajo na jedną roślinę. Profilaktyka i zwalczanie. Głęboka orka wykonana po sprzęcie roślin zmniejsza liczbę zimujących bobówek. Nie należy uprawiać kapusty pekińskiej po warzywach z rodziny kapustowatych (kapusta, kalafior, rzodkiewka, chrzan, rzepak), ponieważ przyczynia się to m.in. do nadmiernego nagromadzenia się szkodnika oraz unikać stanowisk w bezpośrednim sąsiedztwie długo kwitnących upraw (wieloletnie motylkowe, rzepak, plantacje nasienne). Należy niszczyć chwasty przed kwitnieniem. Kwitnące rośliny są źródłem nektaru, którym odżywiają się dorosłe śmietki. Z uwagi na dużą szkodliwość śmietki kapuścianej dla kapusty pekińskiej należy również stosować chemiczne zwalczanie przy pomocy środków ochrony roślin zalecanych do integrowanej produkcji. Zabieg opryskiwania należy wykonać na podstawie sygnalizacji. Konieczne jest stosowanie pułapek zapachowych (4 szt./ha), krótko po posadzeniu rozsady, do monitorowania terminu pojawu śmietek, głównie śmietki kapuścianej. Pułapka zapachowa jest prosta w użyciu, nie wymaga znajomości morfologii tego szkodnika, ponieważ odławia tylko samice. Na plantacji kapusty pekińskiej należy ustawić 4 pułapki/1ha, na takiej wysokości by dolna część pojemnika znajdowała się około 10 cm nad roślinami. Lustracje plantacji kapusty pekińskiej (przynajmniej 2 razy w tygodniu), w okresie maj-czerwiec, na obecność roślin uszkodzonych lub zniszczonych przez śmietki, pozwala na precyzyjne ustalenie terminu zabiegu, a co za tym idzie zmniejszenia liczby zabiegów chemicznych. Odłowienie 2 samic (średnia z dwóch pułapek) dziennie przez dwa kolejne dni są sygnałem do rozpoczęcia opryskiwania. W przypadku przedłużenia lotu muchówek, zabieg należy powtórzyć 2-3 razy, co 5-6 dni. Dobre efekty w ochronie przed śmietką kapuścianą daje przykrywanie zagonów agrowłókniną polipropylenową lub siatką entomologiczną o oczkach 1mm x 1 mm i 1mm x 1,5 mm. Osłony należy zastosować zaraz po sadzeniu rozsady na polu. 4.3.2. Pchełki (Phyllotreta spp.) Są to małe skaczące chrząszcze. Najczęściej występują: pchełka smużkowana (Phyllotreta nemorum) - długości 3 mm, czarna, metalicznie błyszcząca z dwoma, jednakowej szerokości żółtymi paskami na grzbietowej stronie ciała, pchełka falistosmuga (Phyllotreta undulata) - długości do 2 mm, czarna z dwiema falistymi, na końcu szerszymi, żółtymi smugami od strony grzbietowej, pchełka czarna (Phyllotreta atra) - długości do 2,5 mm, koloru czarnego, pchełka czarnonoga (Phyllotreta nigripes) - długości do 2,5 mm, koloru metaliczno zielonego. Chrząszcze wygryzają liczne drobne otwory w liściach, powodując zmniejszenie powierzchni asymilacyjnej oraz utratę znacznej ilości wody. Przy masowym wystąpieniu rośliny więdną, liście brązowieją i zamierają. Największe szkody pchełki wyrządzają przy ciepłej, suchej i słonecznej pogodzie. Szczególnie groźne są dla młodych roślin. Profilaktyka i zwalczanie. Niszczenie chwastów z rodziny kapustowatych przed sadzeniem, zapobiega rozprzestrzenianiu się chrząszczy. W przypadku wystąpienia 2-4 chrząszczy na 1 m2 uprawy należy wykonać zabieg jednym z zalecanych środków. Podczas wykonywania zabiegu opryskiwania należy zwrócić uwagę na brzeżne części pola, najsilniej atakowane przez szkodnika. Opóźnianie zabiegu może w krótkim czasie doprowadzić do całkowitego zniszczenia roślin. 4.3.3. Chowacze (Ceutorhynchus spp.) Osobniki dorosłe chowacza czterozębnego (Ceutorhynchus quadridens) są ciemnoszare, długości do 3,5 mm, wygryzają nieregularne dziury w blaszce liściowej. Samice składają jaja do nerwu głównego liścia lub na dolnej stronie ogonka liściowego. Na skutek ich pęcznienia tworzą się kilkumilimetrowe wzgórki. Beznożne, białe z brunatną główką larwy długości do 4 mm, żerują w głównym nerwie liścia, a później przechodzą do rdzenia łodygi, gdzie żerują gromadnie. Chowacz brukwiaczek (Ceutorhynchus napi) jest popielatym chrząszczem wielkości 3,5 mm. Samica składa jaja w okolicy wierzchołka wzrostu. W tych miejscach powstają małe, bielejące guzki. Białawe, do 7 mm larwy po wylęgnięciu żerują w wierzchołkach wzrostu, pędach i ogonkach liściowych. W miejscach uszkodzenia, po odpadnięciu chorej tkanki, pozostają jasnobrązowe blizny. Porażone rośliny nie zawiązują główek. Dorosły chowacz galasówek (Ceutorhynchus pleurostigma) ma długość około 3,5 mm, barwę ciemnobrunatną bez połysku. Zaatakowane rośliny na szyjce korzeniowej lub na korzeniu głównym mają jedną (lub więcej) narośl o średnicy około 1 cm, wewnątrz której jest korytarz z jedną białawą larwą. Profilaktyka i zwalczanie. Nie lokalizować plantacji kapusty pekińskiej w sąsiedztwie rzepaku ozimego i jarego, ze względu na zagrożenie wystąpienia chowaczy. W okresie wegetacji powinno się niszczyć chwasty na plantacji i wokół niej. W momencie stwierdzenia progu zagrożenia, które wynosi jedno nakłucie na roślinę, należy wykonać opryskiwanie roślin jednym z zalecanych środków ochrony roślin. Progiem zagrożenia dla kapusty pekińskiej są 2-4 chrząszcze na 25 roślinach. W okresie zawiązywania główek, po stwierdzeniu obecności na roślinach chrząszczy, należy wykonać 2-3 zabiegi opryskiwania w odstępach 7-dniowych. 4.3.4. Drążyny (Baris spp.) Larwy tego chrząszcza wyrządzają podobne szkody jak chowacze. Zabiegi polecane do zwalczania śmietki kapuścianej, chowaczy, pchełek i gąsienic powinny zabezpieczyć kapustę pekińską przed tym szkodnikiem. 4.3.5. Mszyca kapuściana (Brevicoryne brassicae). Osobniki bezskrzydłe są niewielkie, do 2 mm długości, szarozielone, z woskowym nalotem, z dwoma rzędami ciemnych plamek na grzbiecie. Osobniki uskrzydlone mają głowę i tułów czarne i zielony odwłok. W ciągu roku występuje 6-8 pokoleń. Masowy nalot na plantację może nastąpić na początku czerwca. Żerują na roślinach w koloniach. Opanowane liście skręcają się i odbarwiają się na biało w miejscu żerowania mszyc. Szczególnie wrażliwe są młode, wschodzące rośliny. Przy bardzo silnym zaatakowaniu młode rośliny mogą zamierać. Zasiedlone przez mszyce rośliny fazie wiązania główek nie wiążą ich. Starsze rośliny tracą wartość handlową. Progiem zagrożeniem jest 60 mszyc na 10 roślinach. Profilaktyka i zwalczanie. Po zbiorze plonu należy niszczyć lub głęboko przyorać resztki pożniwne, na których zimują jaja mszyc. W okresie wegetacji konieczne jest zwalczanie chwastów żywicielskich, na których mogą zimować jaja oraz rozwijają się mszyce. Lustracje plantacji kapusty pekińskiej na obecność mszyc należy przeprowadzać 2 razy w tygodniu. W momencie pojawienia się mszyc należy rozpocząć opryskiwanie roślin zalecanymi środkami ochrony roślin i powtarzać je w miarę potrzeby. 4.3.6. Mączlik warzywny (Aleyrodes proletella) Osobniki dorosłe mają ciało długości 1,5-2 mm. Głowa i tułów są ciemne, odwłok żółtawy i pokryty białym białą woskową wydzieliną. Skrzydła są barwy białej z ciemnymi plamkami pośrodku. Samica składa do 150 jaj. Jaja bezpośrednio po złożeniu są kremowe, a po kilku dniach ciemnieją. Larwy przechodzą cztery stadia rozwojowe; stadium I larw jest owalne, płaskie, posiada trzy pary nóg i ciało jest przezroczyste z żółtą zawartością. Larwa ostatniego stadium nazywana jest puparium. Jest płaska z czerwonymi oczami. W ciągu roku pluskwiak ten rozwija 3-5 pokoleń. Zimują osobniki dorosłe na chwastach, głównie glistniku, jaskółczym zielu, a z roślin uprawnych na rzepaku. Wiosną na chwastach rozwijają się 1 pokolenie. Osobniki dorosłe tego pokolenia przelatują na warzywa kapustne, gdzie rozwijają się kolejne pokolenia. Samice składają jaja na dolną stronę liści w okręgi. Osobniki dorosłe i larwy żerują na dolnej stronie liści, gdzie odżywiają się sokiem rośliny. Podczas żerowania wydalają rosę miodową, która zanieczyszcza liście, a rozwijające się na niej grzyby sadzakowe ograniczają asymilację roślin. Profilaktyka i zwalczanie. Nie lokalizować plantacji kapusty pekińskiej w sąsiedztwie rzepaku ozimego i jarego, ze względu na zagrożenie wystąpienia mączlika warzywnego. W okresie wegetacji należy niszczyć chwasty na plantacji, będące roślinami żywicielskimi dla mączlika warzywnego. Lustracje na obecność mączlika warzywnego na plantacji powinno się przeprowadzać 2 razy w tygodniu. Ochronę chemiczną należy rozpocząć niezwłocznie po zauważeniu osobników dorosłych na kapuście pekińskiej wykorzystując do tego celu insektycydy polecane do IP. 4.3.7. Gnatarz rzepakowiec (Athalia rosae) W niektórych regionach Polski larwa gnatarza nazywana jest „czarną liszką”. Owad dorosły ma odwłok pomarańczowy, głowę czarną. Długość ciała wynosi 6-8 mm, a rozpiętość skrzydeł 15 mm. Jaja są białawe, owalne. Larwa ma 11 par odnóży, długość od 2 do 20 mm i kształtem przypomina gąsienice motyli. Bezpośrednio po wylęgu jest szara, później zmienia barwę na szarozieloną. W miarę wzrostu ciemnieje, dorosła larwa jest prawie czarna i aksamitna. Jest niemrawa i łatwo spada przy poruszeniu rośliną. Zimuje dorosła larwa w kokonie w glebie na głębokości około 5 cm. Wiosną na przełomie maja i czerwca oraz na przełomie sierpnia i września wylatują dorosłe błonkówki. Samice składają jaja w tkankę liścia. Jedna samica składa 200-300 jaj. Po kilku dniach (5-15, w zależności od pogody), wylęgają się larwy i żerują intensywnie przez 2-3 tygodnie. Szczególnie groźne są dla młodych roślin. Stadium rozwojowym powodującym uszkodzenia roślin są larwy. Na młodych roślinach powodują gołożery, na starszych szkieletowanie liści. Lary gnatarza rzepakowca są bardzo żarłoczne oraz trudne do wykrycia w początkowym okresie wystąpienia i żerowania. Przy dużej liczebności larw wystarczy kilka dni, aby zniszczyły całkowicie rośliny na plantacji. Progiem zagrożenia dla kapusty pekińskiej jest obecność 3-4 larw na roślinie. Profilaktyka i zwalczanie. Od drugiej połowy maja oraz w czerwcu, plantacje powinny być lustrowane, co kilka dni, ponieważ jest to okres szczytowy występowania gnatarza rzepakowca. Również we wrześniu mogą roślinom zagrażać larwy tego szkodnika. W przypadku ich licznego wystąpienia należy wykonać zabieg jednym z zalecanych insektycydów. 4.3.8. Paciornica krzyżowianka (Contarinia nasturtii). W niektórych rejonach Polski powoduje duże szkody. Beznogie, bardzo ruchliwe, białożółte larwy dorastają do 2-3 mm, uszkadzają liście sercowe. W uszkodzonych roślinach zanika stożek wzrostu i nie tworzą się główki. Profilaktyka i zwalczanie. Izolacja przestrzenna do około 1000 m od warzyw kapustnych i innych roślin z rodziny kapustowatych, oraz niszczenie chwastów ogranicza szkody na plantacji kapusty pekińskiej. W rejonach, w których szkodnik występuje zaleca się opryskiwanie roślin przed zawiązaniem główek. Zabieg należy powtórzyć 3 razy, co 7 dni. 4.3.9. Bielinek kapustnik (Pieris brassicae) Jest to duży motyl o rozpiętości skrzydeł około 50 mm. Skrzydła kremowożółte. Górny róg przednich skrzydeł jest czarny. Na skrzydłach samicy dodatkowo występuje para czarnych plamek. Tylne skrzydła są białe, z parą czarnych plam. Jaja bielinka kapustnika są żółtopomarańczowe, żeberkowane. Samica składa jaja na liściach w złożach po kilkadziesiąt sztuk. Stadium szkodliwym są gąsienice. Są koloru żółtego pokryte licznymi, ciemnymi plamkami z wyraźnie widoczną głową dorastają do 45 mm. Wygryzają duże nieregularne dziury w liściach. Młode gąsienice początkowo żerują gromadnie, później rozchodzą się po całej roślinie. Przy masowym wystąpieniu powodują gołożery, pozostawiając jedynie grubsze nerwy liści. Progiem zagrożenia są 3-4 złoża lub 10 gąsienic na 10 roślinach. 4.3.10. Bielinek rzepnik (Pieris rapae) Motyl jest podobny do opisanego wyżej, lecz ma mniejszą rozpiętość skrzydeł - około 40 mm. Na przedniej parze skrzydeł samica ma po dwie czarne plamki, a samiec w tym samym miejscu ma tylko jedną plamkę. Samica składa pojedyncze, jasnożółte, trudne do zauważenia jaja. Gąsienice są aksamitne, jasnozielone, z trzema wąskimi, żółtymi liniami wzdłuż ciała, długości do 35 mm. Występuje w dwóch pokoleniach. Pierwsze jest mniej liczne i żeruje na chwastach i roślinach uprawnych z rodziny kapustowatych. Natomiast drugie, liczniejsze, pojawia się pod koniec czerwca i w lipcu. Gąsienice żerują pojedynczo na dolnej stronie liści, wyżerając nieregularne otwory w liściach. W okresie późniejszym mogą wgryzać się również do główek kapusty, które uszkadzają lub zanieczyszczają odchodami. Przy masowym wystąpieniu mogą powodować duże szkody. Zagrożenie stanowi 1-3 gąsienice na 10 roślinach. Profilaktyka i zwalczanie. Lustracje roślin na obecność gąsienic bielinka należy prowadzić od momentu wysadzenia rozsady kapusty pekińskiej, co najmniej 2 razy w tygodniu. Zabieg opryskiwania należy przeprowadzić w okresie wylęgania się gąsienic, stosując preparaty zalecane do IP. Wskazane jest wykonanie, co najmniej jednego zabiegu preparatem niechemicznym np. bakteryjnym. 4.3.11. Tantniś krzyżowiaczek (Plutella maculipennis) Motyl ma rozpiętość skrzydeł 15-17 mm. Przednia para skrzydeł ma barwę brązową, z wyraźną jasną falistą smugą. Tylne skrzydła są jaśniejsze i zakończone strzępiną. Jaja są żółtozielone. Gąsienice są jasnozielone z wyraźną segmentacją ciała i ciemną głową, małe do 12 mm długości. Gąsienice wiosennego pokolenia żerują w liściach sercowych i w zawiązujących się główkach. Rośliny z uszkodzonym przez tantnisia stożkiem wzrostu nie zawiązują główek. Gąsienice początkowo minują liście, później zjadają miękisz w skutek, czego powstają "okienka" w liściach zewnętrznych. Zagrożenie dla plantacji wynosi 6 gąsienic lub poczwarek na 10 roślinach. Profilaktyka i zwalczanie. Przez cały okres wegetacyjny nie wolno dopuścić do zakwitania chwastów. Kwitnące chwasty wabią motyle i są źródłem nektaru. Lustracje roślin na obecność gąsienic tantnisia należy prowadzić od momentu wysadzenia rozsady kapusty pekińskiej 2 razy w tygodniu. Zabieg opryskiwania należy przeprowadzić w okresie wylęgania się gąsienic, stosując jeden ze preparatów zalecanych do IP. Wskazane jest wykonanie co najmniej jednego zabiegu preparatem niechemicznym np. bakteryjnym, szczególnie tuż przed zbiorem. 4.3.12. Piętnówka kapustnica (Mamestra brassicae) Skrzydła tego motyla mają rozpiętość około 45 mm. Pierwsza para ma wyraźnie widoczne ciemne, jasno otoczone plamy. W spoczynku, skrzydła są ułożone wzdłuż ciała. Początkowo białawe, a później sinoszare, z wklęsłym środkiem jaja składane są w złożach po kilkanaście lub kilkadziesiąt sztuk. Gąsienice po wylęgu są barwy jasnożółtej, później zielonej lub brunatnej do czarnej, długości 40 mm. Gąsienice początkowo żerują na powierzchni liści, wygryzając duże, okrągłe otwory, brzegi i nerwy liści pozostawiają nienaruszone. Później wgryzają się do główek. Główki są zanieczyszczone odchodami, gniją. Próg zagrożenia wynosi 4-5 gąsienic/50 roślinach. Profilaktyka i zwalczanie. W celu zniszczenia zimujących poczwarek należy po zbiorze roślin wykonać orkę głęboką. Konieczne jest zwalczanie chwastów, które wabią motyle. Lustracje plantacji kapusty pekińskiej na obecność gąsienic piętnówki kapustnicy wykonywać 2 razy w tygodniu. Zwalczanie należy rozpocząć w okresie wylęgania się i żerowania najmłodszych stadiów rozwojowych gąsienic. Nie wolno opóźniać wykonania zabiegu, gdyż po wgryzieniu się do rośliny są praktycznie "niedostępne" dla środków ochrony. 4.3.13. Błyszczka jarzynówka (Autographa gamma) Motyl o rozpiętości skrzydeł około 40 mm. Przednia para jest koloru ciemnobrunatnego, ze złocista plamką w kształcie greckiej litery gamma. Tylna jest szarożółta z brunatną strzępiną. Gąsienice są zielone lub zielonożółte, do 30 mm długości. Przednia część ich ciała jest zwężona. Żerując na liściach dziurawią je i powodują gołożery. Profilaktyka i zwalczanie. Lustracje roślin na obecność gąsienic błyszczki jarzynówki należy prowadzić od momentu wysadzenia rozsady kapusty pekińskiej 2 razy w tygodniu. Zabieg opryskiwania należy wykonać w okresie wylęgania się gąsienic, stosując jeden ze preparatów zalecanych do IP. Wskazane jest wykonanie, co najmniej jednego zabiegu preparatem niechemicznym np. bakteryjnym, szczególnie tuż przed zbiorem. 4.3.14. Rolnice (Agrotinae) Do najczęściej występujących gatunków zalicza się: rolnicę zbożówkę (Agrotis segetum), rolnicę gwoździówkę (Agrotis ypsilon), rolnicę czopówkę (Agrotis exclamationis) rolnicę panewkę (Agrotis c-nigrum). Charakterystyczną cechą wszystkich rolnic jest zwijanie się gąsienic w “kłębuszek” w czasie spoczynku lub w razie zaniepokojenia. Zaczynają żerować wczesną wiosną, kiedy temperatura gleby przekracza 10oC. Uszkadzają podziemne i nadziemne części roślin. Podcinają młode rośliny u nasady, wciągają do swoich podziemnych kryjówek i tam je zjadają. Jedna gąsienica może zniszczyć kilka roślin, co przy licznym ich wystąpieniu na plantacji powoduje przerzedzenie roślin oraz powstawanie tzw. łysin. Starsze gąsienice w ciągu dnia kryją się w glebie i tam żerują uszkadzając podziemne części roślin. Nocą wychodzą na powierzchnię, podgryzają rośliny, które przewracają się; gąsienice wciągają wówczas do kryjówek liście lub je szkieletują. Mogą również uszkadzać stożki wzrostu i kapusta nie zawiązuje główek. Zimują pod powierzchnią ziemi w miejscu żerowania. Rolnice mają na ogół jednoroczny cykl rozwojowy. Próg zagrożenia wynosi 6 larw na m2. Profilaktyka i zwalczanie. Wysadzanie rozsady i siew bezpośredni w pole musi być przeprowadzone z uwzględnieniem nieprzekroczenia progów szkodliwości agrofaga w glebie. Zabiegiem ograniczającym liczebność rolnic jest podorywka wykonana bezpośrednio po zbiorze roślin oraz głęboka orka jesienna. Podczas tych zabiegów znaczna część gąsienic ginie mechanicznie lub jest zjadana przez ptaki, drapieżne chrząszcze biegaczowatych itp. W rejonach gdzie stwierdzono występowanie rolnic należy zaorywać nieużytki, na których znajdują one dobre warunki do ich rozwoju. W sezonie wegetacyjnym na plantacjach i w ich pobliżu należy niszczyć chwasty, na których samice chętnie składają jaja. Ziemię kompostową przeznaczoną do produkcji rozsady należy przed jej użyciem przesiać lub odkazić termicznie. W przypadku stwierdzenia uszkodzeń na roślinach spowodowanych żerowaniem rolnic należy zastosować opryskiwanie interwencyjne. Na mniejszych powierzchniach oraz w uprawach pod osłonami można stosować przynęty pokarmowe (buraki, ziemniaki, marchew). 4.3.15. Mątwik burakowy (Heterodera schachtii) Zaatakowane nicieniem rośliny mają zahamowany wzrost i żółknące liście. System korzeniowy jest nadmiernie rozwinięty, tworzy tzw. "brodę" z ciągle wyrastających nowych korzeni przybyszowych. Szkodnika należy identyfikować przez specjalistów analizując glebę lub roślinę. Profilaktyka i zwalczanie. Wysadzanie rozsady i siew bezpośredni w pole musi być przeprowadzone z uwzględnieniem nieprzekroczenia progów szkodliwości agrofaga w glebie. Na polach gdzie występuje mątwik zalecana jest co najmniej 4-letnia przerwa w uprawie roślin żywicielskich. Okres zależy od stopnia porażenia. W tym czasie należy uprawiać zboża, kukurydzę, lucernę lub cebulę. Konieczne jest zwalczanie chwastów oraz intensywne nawożenie azotem i potasem lub nawożenie organiczne. Na polach silnie porażonych oraz ziemię kompostową przeznaczoną do produkcji rozsady należy odkazić chemicznie. 4.3.16. Ptaki (Aves) Wyrządzają szkody przede wszystkim w okresie suszy. Młode rośliny najchętniej zjadają gołębie, kawki lub gawrony. W ochronie rozsady przed ptakami zaleca się stosowanie siatek ochronnych. Po posadzeniu rozsady na pole można stosować różnego rodzaju „strachy”, wiatraczki, błyszczące przedmioty (folia, szkło, blacha), rozpięte sznurki lub nici nad powierzchnią pola (białe i w jasnych kolorach bawełniane nici, są dobrze widoczne na tle ziemi i ptaki ich unikaj). Detonator gazowy, lub nagrania krzyków ptaków można wykorzystać po otrzymaniu odpowiednich zezwoleń w Regionalnej Dyrekcji Ochrony Środowiska. 4.3.17. Zając szarak (Lepus europaeus) i królik dziki (Oryctolagus cuniculus) Mogą wyrządzić duże straty na plantacji kapusty pekińskiej położonej w pobliżu młodnika sosnowego, pagórków i nasypów kolejowych, gdzie królik chętnie zakłada swoje kolonie. W rejonach zagrożenia najskuteczniejszą metoda jest otoczenie plantacji siatką drucianą lub plastykową. Ogrodzenie powinno mieć wysokość około 1 m. Ponadto należy na obrzeżach plantacji ustawić tyczki spoczynkowe dla ptaków drapieżnych o wysokości 2-4 m z poprzeczką do góry w liczbie 1/5ha, a w przypadku większych plantacji – kilka sztuk. Ptaki siadają na poprzeczce i wypatrują swoje ofiary, którymi poza ptakami roślinożernymi są także zające i dzikie króliki.

4.2.1. CHOROBY GRZYBOWE 4.2.1.1. Zgorzel siewek kapustnych (grzyby z rodzaju Pythium, Fusarium, Phytophthora i Alternaria) Zespół patogenów występujących w glebie i kontaminowane nasiona stanowią duże zagrożenie w produkcji rozsady. Zapobieganie przed tymi agrofagami jest szczególnie ważnym elementem w utrzymaniu dobrej kondycji roślin i wysokiej zdrowotności po ich posadzeniu na miejsce stałe i zapobiega występowaniu epidemii różnych chorób infekcyjnych. Dlatego podłoże i substraty ogrodnicze przeznaczone do produkcji rozsady muszą być wolne od wszelkich patogenów bakteryjnych i grzybowych, a szczególnie grzyba wywołującego kiłę kapusty. Zgorzele siewek powodujące straty w okresie wschodów roślin najczęściej nasilają się w okresie niskiej temperatury i wysokiej wilgotność gleby. Ponadto zbyt głęboki wysiew nasion oraz nie stosowanie podstawowego zabiegu ochronnego, jakim jest przedsiewne zaprawianie nasion również istotnie wpływa na straty powodowane zgorzelą. Rozróżniamy zgorzel przedwschodową, czyli mającą miejsce w okresie produkcji rozsady, gdzie następuje zamieranie kiełków przed wschodami. Istnieje również zgorzel powschodowa, przejawiająca się zamieraniem siewek po wschodach. Często rośliny porażone w starszym wieku mogą przetrwać zakażenie, ale część podliścieniowa jest wówczas zdrewniała i lekko przewężona. Największe straty choroba wywołuje wówczas, gdy kiełkowanie nasion i wzrost siewek odbywa się bardzo powoli lub gdy siewki pikowane są zbyt głęboko do wilgotnego oraz przelanego wodą podłoża. Zbyt mała ilość światła i duże zagęszczenie roślin w okresie produkcji rozsady sprzyja nasileniu zgorzeli siewek. Profilaktyka i zwalczanie. Produkcja rozsady z materiału siewnego kategorii kwalifikowany lub standard lub wysiew takiego materiału w pole (przechowywać etykiety oraz dowody zakupu nasion, a w przypadku zakupu rozsady – dokumenty dostawcy i paszport roślin). Bardzo dobrą metodą produkcji rozsady jest wysiew nasion do wielodoniczek wypełnionych parowanym kompostem, wolnym od chorób. 4.2.1.2. Czerń krzyżowych (Alternarioza kapusty) (Alternaria brassicae, A.brassicola) Grzyb zimuje w resztkach pożniwnych roślin i w chwastach kapustowatych, które jako rośliny żywicielskie są jednym z ważniejszych źródeł rozprzestrzeniania się choroby. Patogeniczne grzyby z rodzaju Alternaria przenoszone są także na nasionach i mogą stanowić źródło pierwotnej infekcji kapusty (są także sprawcami zgorzeli siewek). W okresie wegetacji zarodniki konidialne grzyba przenoszone są przez wiatr i wodę. Do masowego zakażenia roślin dochodzi wówczas, gdy temperatura powietrza wynosi 20-27oC, a okres stałego zwilżenia rośliny - co najmniej 5 godzin lub wilgotność powietrza wynosi 95-100% i utrzymuje się stale przez 18-20 godzin. W uprawie kapusty pekińskiej choroba często pojawia się w drugiej połowie lata. Sprawcy choroby najczęściej atakują dolne, najstarsze liście kapusty. Pojawiają się na nich różnej wielkości, koncentryczne, ciemno zabarwione, otoczone żółtawą obwódką plamy. Powierzchnię tych przebarwień pokrywa warstwa aksamitnego, ciemnobrązowego nalotu zarodników konidialnych. Profilaktyka i zwalczanie. Nie lokalizować plantacji kapusty pekińskiej w sąsiedztwie rzepaku ozimego i jarego, ze względu na zagrożenie wystąpienia czerni krzyżowych. Produkcja rozsady z materiału siewnego kategorii kwalifikowany lub standard lub wysiew takiego materiału w pole (przechowywać etykiety oraz dowody zakupu nasion, a w przypadku zakupu rozsady – dokumenty dostawcy i paszport roślin). Lustracje plantacji co najmniej 1 raz w tygodniu, na obecność czerni krzyżowych. Profilaktyczne/interwencyjne zwalczanie czerni krzyżowych, tylko po stwierdzeniu wystąpienia ryzyka infekcji na podstawie analizy warunków pogodowych i/lub po wystąpieniu pierwszych objawów chorobowych. W okresie zagrożenia chorobą lub po stwierdzeniu pierwszych objawów chorobowych stosować fungicydy o różnych mechanizmach działania, zarejestrowanych do IP. Przynajmniej jeden z zabiegów w sezonie powinien być wykonany preparatem niechemicznym. 4.2.1.3. Szara pleśń (Botrytis cinerea) Sprawcą choroby jest grzyb o charakterze polifagicznym, czyli pasożytujący na znacznej liczbie różnych gatunków roślin. Powoduje on na kapuście pekińskiej w niektóre lata znaczne straty. Ujawnia się zwykle w okresie przedzbiorczym lub podczas przechowania. W warunkach polowych atakuje główki zbyt długo przetrzymywane na polu. Infekcje stymulują wszelkie uszkodzenia mechaniczne tkanek rośliny a także inne czynniki chorobotwórcze i owady. Objawy choroby są charakterystyczne, w postaci początkowo brązowych, wodnistych, różnej wielkości plam na liściach. W okresach chłodnej, wilgotnej pogody przebarwienia te pokrywają się obfitym szarofioletowym nalotem zarodników konidialnych grzyba. Optymalna temperatura rozwoju grzyba wynosi 18–20oC, natomiast do gnicia główek może dochodzi nawet w temperaturze 0oC. Zarodniki roznoszone są przez wiatr i wodę. Porażone rośliny ulegają wtórnie mokrej zgniliźnie bakteryjnej, której sprawca jest Pectobacterium carotovorum subsp. carotovorum. Profilaktyka i zwalczanie. Należy utrzymywać prawidłowe warunki agrotechniczne, zaś w przechowalniach powinna być optymalna temperatura i wilgotność powietrza. Produkcja rozsady z materiału siewnego kategorii kwalifikowany lub standard lub wysiew takiego materiału w pole (przechowywać etykiety oraz dowody zakupu nasion, a w przypadku zakupu rozsady – dokumenty dostawcy i paszport roślin). Lustracje plantacji na obecność szarej pleśni - co najmniej 1 raz w tygodniu. Profilaktyczne/interwencyjne zwalczanie szarej pleśni, tylko po stwierdzeniu wystąpienia ryzyka infekcji na podstawie analizy warunków pogodowych i/lub po wystąpieniu pierwszych objawów chorobowych. W okresie zagrożenia chorobą lub po stwierdzeniu pierwszych objawów chorobowych stosować fungicydy o różnych mechanizmach działania, zarejestrowanych do IP. Przynajmniej jeden z zabiegów w sezonie powinien być wykonany preparatem niechemicznym. 4.2.1.4. Mączniak rzekomy kapustnych (Peronospora parasitica) W ostatnich latach choroba stanowi poważne zagrożenie w jesiennym cyklu uprawy kapusty pekińskiej. Występuje powszechnie w rejonach uprawy warzyw kapustnych, zwłaszcza w okresach jesiennej uprawy kapusty pekińskiej, kalafiorów, brokułów, kapusty głowiastej i rzodkiewki. Choroba atakuje rośliny głównie w okresie przed zbiorem, na plantacjach o dużym zagęszczeniu roślin oraz położonych blisko zbiorników wodnych, na stanowiskach nieprzewiewnych, otoczonych krzewami, gdzie utrzymuje się wysoka wilgotność powietrza. Odmiany kapusty pekińskiej najczęściej uprawiane na zbiór jesienny i do przechowania wykazują podatność na mączniaka rzekomego. Dużym niebezpieczeństwem jest występowanie mączniaka w czasie produkcji rozsady. Infekcja liści w tym okresie odbywać się może przez okrywę woskową, która w wyniku uszkodzenia przebarwia się na czarno. Porażone przez mączniaka siewki w szybkim tempie ulęgają szybkiemu wyniszczeniu. U starszych roślin pierwsze objawy choroby w postaci oliwkowożółtych plam widoczne są na górnej stronie dolnych liści. W obrębie tych przebarwień, ale na dolnej stronie blaszki liściowej, w okresach wysokiej wilgotności, widoczny jest obfity białoszary nalot zarodników infekcyjnych-konidialnych. Porażone przez mączniaka liście opadają. Miejsca po liściach stanowią łatwą drogę infekcji dla bakterii wywołujących czarną zgniliznę kapusty. Porażona mączniakiem kapusta ma obniżoną wartość przechowalniczą. Profilaktyka i zwalczanie. Produkcja rozsady z materiału siewnego kategorii kwalifikowany lub standard lub wysiew takiego materiału w pole (przechowywać etykiety oraz dowody zakupu nasion, a w przypadku zakupu rozsady – dokumenty dostawcy i paszport roślin). Lustracje plantacji, co najmniej 1 raz w tygodniu, na obecność mączniaka rzekomego kapustnych. Nie należy deszczować roślin w okresach chłodniejszych i w okresie przedzbiorczym. Profilaktyczne/interwencyjne zwalczanie mączniaka rzekomego, tylko po stwierdzeniu wystąpienia ryzyka infekcji na podstawie analizy warunków pogodowych i/lub po wystąpieniu pierwszych objawów chorobowych. Ochrona przed alternariozą częściowo zabezpiecza rośliny przez mączniakiem rzekomym. Kapustę powinno uprawiać się na terenach otwartych, przewiewnych, przy zwiększonej rozstawie rzędów.

4.2.2. CHOROBY BAKTERYJNE I INNE CHOROBY INFEKCYJNE Do najgroźniejszych należą: czarna zgnilizna kapustnych, wywoływana przez bakterie z rodzaju Xanthomonas oraz bakteryjne gnicie róż kalafiora, brokułu, główek kapusty – wywołane przez bakterie z rodzajów Pseudomonas i Erwinia. Istnieje duży problem z ochroną kapusty pekińskiej przed bakteriozami z uwagi na brak środków o dużej skuteczności bakteriobójczej. 4.2.2.1. Czarna zgnilizna kapusty (Xanthomonas campestris pv. campestris) Rośliny są najczęściej porażane (od 2 dekady lipca) podczas wysokiej temperatury i wilgotności powietrza. Choroba w ostatnich latach występuje w dużym nasileniu. Początkowo na brzegach liści występują żółknące plamy w kształcie litery V, a widoczne na ich tle czerniejące nerwy, wzdłuż głównego nerwu liści aż do głąba, są typową cechą diagnostyczną choroby. Wiązki naczyniowe czernieją stopniowo w całej roślinie, powodując czernienie, a następnie szybkie gnicie liści. Choroba może rozwijać się w okresie przechowywania, dyskwalifikując całą partię kapusty do handlu. Sprawca choroby zimuje w glebie w resztkach pożniwnych. Pierwszym źródłem tej bakteriozy mogą być porażone nasiona. Patogen zasiedla wiele gatunków chwastów kapustowatych (m.in. dziką rzodkiew, gorczycę czarną), które mogą być także źródłem infekcji. W okresie wegetacji bakterie wnikają biernie wraz z wodą w miejscu uszkodzeń roślin oraz przez aparaty wodne (hydatody), znajdujące się na obrzeżach liści. Latem, przy dużej ilości opadów lub obfitym nawadnianiu przy temperaturze 25-30oC, objawy choroby pojawiają się już po 10-12 dniach od zakażenia. Profilaktyka i zwalczanie. Bezwzględnie należy przestrzegać 4-letniego zmianowania. Wysiewać nasiona kategorii kwalifikowany lub standard, do substratów torfowych wolnych od patogenów chorobotwórczych. Unikać częstego deszczowania roślin w okresach wysokiej temperatury, głównie w nocy. 4.2.2.2. Mokra zgnilizna bakteryjna (bakterie z rodzaju Pseudomonas i Pectobacterium) Bakterie należące do rodzajów Pseudomonas i Pectobacterium są polifagami, dlatego też mokra zgnilizna bakteryjna jest pospolitą chorobą wszystkich gatunków warzyw. Na kapuście pekińskiej choroba występuje zarówno w okresie wegetacji oraz w czasie długotrwałego przechowania. Objawy choroby pojawiają się początkowo w postaci małych, wodnistych plamek u nasady liści, szybko powiększających się i obejmujących swym zasięgiem cały zaatakowany organ. Gnijące rośliny mają nieprzyjemny zapach. Choroba występuje najczęściej w okresach długotrwałej wilgotnej pogody, z temperaturą 25-30oC. Infekcja bakteriami następuje zwykle w miejscach uszkodzeń mechanicznych tkanki oraz spowodowanych przez inne choroby i szkodniki. Profilaktyka i zwalczanie. Bezwzględnie należy przestrzegać 4 letniego zmianowania. Produkcja rozsady z materiału siewnego kategorii kwalifikowany lub standard lub wysiew takiego materiału w pole (przechowywać etykiety oraz dowody zakupu nasion, a w przypadku zakupu rozsady – dokumenty dostawcy i paszport roślin). Unikać częstego deszczowania roślin w okresach wysokiej temperatury, głównie w nocy. Stosować dopuszczone do IP środki ochrony roślin. Usuwać rośliny z objawami chorobowymi. Do krótkotrwałego przechowywania lub transportu należy przeznaczać możliwie suche i nie uszkodzone mechanicznie rośliny. Należy w tym okresie utrzymywać temperaturę około 4oC. Do długotrwałego przechowywania przeznaczać nie przerośnięte i nie przejrzałe główki kapusty, z dobrą okrywą woskową na powierzchni liści. 4.2.2.3. Kiła kapusty (Plasmodiophora brassicae) Sprawca choroby atakuje system korzeniowy, co powoduje, że porażone komórki korzeni nie funkcjonują prawidłowo. W konsekwencji pasożytowania tego agrofaga następuje zaburzenie przewodzenia składników pokarmowych i wody, co prowadzi do więdnięcia roślin. W przypadku dużego nasilenia choroby dochodzi do zamierania roślin. Rośliny kapusty zaatakowane w późniejszej fazie wzrostu mają zdolność tworzenia korzeni przybyszowych, co pozwala roślinie na jej przetrwanie i wydanie plonu handlowego. Porażony system korzeniowy staje się głównym źródłem infekcji gleby. Najczęściej źródłem infekcji jest zakażona gleba na rozsadnikach lub zakażone podłoże i substrat torfowy. Rozwojowi choroby sprzyja zakwaszona gleba, wysoka wilgotność oraz temperatura (optimum 22-25oC). W temperaturze poniżej 15oC infekcja korzeni przebiega bardzo powoli lub do niej nie dochodzi. W Polsce choroba występuje na wszystkich typach gleb, a szczególnie na glebach kwaśnych, pseudobielicowych. Zagrożone kiłą są także gleby torfowe (torfy niskie) oraz torfy wysokie skąd pozyskiwany jest surowiec do produkcji substratów torfowych. Integrowana metoda ochrony kapusty pekińskiej przed kiłą kapusty:

4.3. SZKODNIKI Skład gatunkowy szkodników występujących na kapuście pekińskiej różni się w zależności od cyklu uprawy. Uprawiana w cyklu wiosennym może być uszkadzana przez: śmietkę kapuścianą, pchełki, chowacze, paciornicę krzyżowiankę oraz mszycę kapuścianą. W cyklu jesiennym duże szkody mogą wyrządzić: śmietka kapuściana, pchełki, chowacze, mszyca kapuściana, gąsienice bielinka kapustnika, bielinka rzepnika, tantnisia krzyżowiaczka, piętnówki kapustnicy, błyszczki jarzynówki i rolnic. W uprawach odmian wczesnych i późnych szkody mogą wyrządzać również ptaki, zające i króliki. W produkcji integrowanej roślin, tam gdzie jest to możliwe, nie zaleca się pyretroidów, jako środków najbardziej niebezpiecznych dla środowiska. 4.3.1. Śmietka kapuściana (Delia brassicae). Gatunek ten jest najgroźniejszym szkodnikiem dla kapusty pekińskiej uprawianej w cyklu wiosennym i jesiennym. Jest to muchówka o długości do 6 mm, koloru szarego. Larwa jest brudnobiała, beznoga, długości do 7 mm. Jajo białe, długości do 1,2 mm. Bobówka ma długość około 6 mm i jest koloru brunatnego. Śmietka zimuje w stadium bobówki w glebie. Owad ma w ciągu roku 3 pokolenia. Wylot muchówek pierwszego pokolenia odbywa się, w zależności od pogody, w końcu kwietnia lub na początku maja (gdy temperatura gleby osiągnie 10oC). Drugie pokolenie pojawia się w połowie czerwca, a trzecie w sierpniu i występuje do jesieni. Samice składają jaja na szyjce korzeniowej i w glebie tuż przy roślinie. Samice drugiego i trzeciego pokolenia mogą składać jaja również na rośliny. Jedna mucha w ciągu życia może złożyć do 120 jaj. Objawami żerowania na młodych roślinach są wżery w postaci płytkich korytarzy na korzeniach oraz więdnięcie roślin podczas suchej, słonecznej pogody. Zasiedlone przez kilka larw rośliny słabo rosną, można je łatwo wyciągnąć z ziemi, żółkną i zamierają. Rośliny starsze mogą mieć uszkodzone główne nerwy liści. W miejscu uszkodzenia tkanka gnije, ponieważ tą drogą przenikają patogeny. Próg zagrożenia wynosi jedno jajo na jedną roślinę. Profilaktyka i zwalczanie. Głęboka orka wykonana po sprzęcie roślin zmniejsza liczbę zimujących bobówek. Nie należy uprawiać kapusty pekińskiej po warzywach z rodziny kapustowatych (kapusta, kalafior, rzodkiewka, chrzan, rzepak), ponieważ przyczynia się to m.in. do nadmiernego nagromadzenia się szkodnika oraz unikać stanowisk w bezpośrednim sąsiedztwie długo kwitnących upraw (wieloletnie motylkowe, rzepak, plantacje nasienne). Należy niszczyć chwasty przed kwitnieniem. Kwitnące rośliny są źródłem nektaru, którym odżywiają się dorosłe śmietki. Z uwagi na dużą szkodliwość śmietki kapuścianej dla kapusty pekińskiej należy również stosować chemiczne zwalczanie przy pomocy środków ochrony roślin zalecanych do integrowanej produkcji. Zabieg opryskiwania należy wykonać na podstawie sygnalizacji. Konieczne jest stosowanie pułapek zapachowych (4 szt./ha), krótko po posadzeniu rozsady, do monitorowania terminu pojawu śmietek, głównie śmietki kapuścianej. Pułapka zapachowa jest prosta w użyciu, nie wymaga znajomości morfologii tego szkodnika, ponieważ odławia tylko samice. Na plantacji kapusty pekińskiej należy ustawić 4 pułapki/1ha, na takiej wysokości by dolna część pojemnika znajdowała się około 10 cm nad roślinami. Lustracje plantacji kapusty pekińskiej (przynajmniej 2 razy w tygodniu), w okresie maj-czerwiec, na obecność roślin uszkodzonych lub zniszczonych przez śmietki, pozwala na precyzyjne ustalenie terminu zabiegu, a co za tym idzie zmniejszenia liczby zabiegów chemicznych. Odłowienie 2 samic (średnia z dwóch pułapek) dziennie przez dwa kolejne dni są sygnałem do rozpoczęcia opryskiwania. W przypadku przedłużenia lotu muchówek, zabieg należy powtórzyć 2-3 razy, co 5-6 dni. Dobre efekty w ochronie przed śmietką kapuścianą daje przykrywanie zagonów agrowłókniną polipropylenową lub siatką entomologiczną o oczkach 1mm x 1 mm i 1mm x 1,5 mm. Osłony należy zastosować zaraz po sadzeniu rozsady na polu. 4.3.2. Pchełki (Phyllotreta spp.) Są to małe skaczące chrząszcze. Najczęściej występują: pchełka smużkowana (Phyllotreta nemorum) - długości 3 mm, czarna, metalicznie błyszcząca z dwoma, jednakowej szerokości żółtymi paskami na grzbietowej stronie ciała, pchełka falistosmuga (Phyllotreta undulata) - długości do 2 mm, czarna z dwiema falistymi, na końcu szerszymi, żółtymi smugami od strony grzbietowej, pchełka czarna (Phyllotreta atra) - długości do 2,5 mm, koloru czarnego, pchełka czarnonoga (Phyllotreta nigripes) - długości do 2,5 mm, koloru metaliczno zielonego. Chrząszcze wygryzają liczne drobne otwory w liściach, powodując zmniejszenie powierzchni asymilacyjnej oraz utratę znacznej ilości wody. Przy masowym wystąpieniu rośliny więdną, liście brązowieją i zamierają. Największe szkody pchełki wyrządzają przy ciepłej, suchej i słonecznej pogodzie. Szczególnie groźne są dla młodych roślin. Profilaktyka i zwalczanie. Niszczenie chwastów z rodziny kapustowatych przed sadzeniem, zapobiega rozprzestrzenianiu się chrząszczy. W przypadku wystąpienia 2-4 chrząszczy na 1 m2 uprawy należy wykonać zabieg jednym z zalecanych środków. Podczas wykonywania zabiegu opryskiwania należy zwrócić uwagę na brzeżne części pola, najsilniej atakowane przez szkodnika. Opóźnianie zabiegu może w krótkim czasie doprowadzić do całkowitego zniszczenia roślin. 4.3.3. Chowacze (Ceutorhynchus spp.) Osobniki dorosłe chowacza czterozębnego (Ceutorhynchus quadridens) są ciemnoszare, długości do 3,5 mm, wygryzają nieregularne dziury w blaszce liściowej. Samice składają jaja do nerwu głównego liścia lub na dolnej stronie ogonka liściowego. Na skutek ich pęcznienia tworzą się kilkumilimetrowe wzgórki. Beznożne, białe z brunatną główką larwy długości do 4 mm, żerują w głównym nerwie liścia, a później przechodzą do rdzenia łodygi, gdzie żerują gromadnie. Chowacz brukwiaczek (Ceutorhynchus napi) jest popielatym chrząszczem wielkości 3,5 mm. Samica składa jaja w okolicy wierzchołka wzrostu. W tych miejscach powstają małe, bielejące guzki. Białawe, do 7 mm larwy po wylęgnięciu żerują w wierzchołkach wzrostu, pędach i ogonkach liściowych. W miejscach uszkodzenia, po odpadnięciu chorej tkanki, pozostają jasnobrązowe blizny. Porażone rośliny nie zawiązują główek. Dorosły chowacz galasówek (Ceutorhynchus pleurostigma) ma długość około 3,5 mm, barwę ciemnobrunatną bez połysku. Zaatakowane rośliny na szyjce korzeniowej lub na korzeniu głównym mają jedną (lub więcej) narośl o średnicy około 1 cm, wewnątrz której jest korytarz z jedną białawą larwą. Profilaktyka i zwalczanie. Nie lokalizować plantacji kapusty pekińskiej w sąsiedztwie rzepaku ozimego i jarego, ze względu na zagrożenie wystąpienia chowaczy. W okresie wegetacji powinno się niszczyć chwasty na plantacji i wokół niej. W momencie stwierdzenia progu zagrożenia, które wynosi jedno nakłucie na roślinę, należy wykonać opryskiwanie roślin jednym z zalecanych środków ochrony roślin. Progiem zagrożenia dla kapusty pekińskiej są 2-4 chrząszcze na 25 roślinach. W okresie zawiązywania główek, po stwierdzeniu obecności na roślinach chrząszczy, należy wykonać 2-3 zabiegi opryskiwania w odstępach 7-dniowych. 4.3.4. Drążyny (Baris spp.) Larwy tego chrząszcza wyrządzają podobne szkody jak chowacze. Zabiegi polecane do zwalczania śmietki kapuścianej, chowaczy, pchełek i gąsienic powinny zabezpieczyć kapustę pekińską przed tym szkodnikiem. 4.3.5. Mszyca kapuściana (Brevicoryne brassicae). Osobniki bezskrzydłe są niewielkie, do 2 mm długości, szarozielone, z woskowym nalotem, z dwoma rzędami ciemnych plamek na grzbiecie. Osobniki uskrzydlone mają głowę i tułów czarne i zielony odwłok. W ciągu roku występuje 6-8 pokoleń. Masowy nalot na plantację może nastąpić na początku czerwca. Żerują na roślinach w koloniach. Opanowane liście skręcają się i odbarwiają się na biało w miejscu żerowania mszyc. Szczególnie wrażliwe są młode, wschodzące rośliny. Przy bardzo silnym zaatakowaniu młode rośliny mogą zamierać. Zasiedlone przez mszyce rośliny fazie wiązania główek nie wiążą ich. Starsze rośliny tracą wartość handlową. Progiem zagrożeniem jest 60 mszyc na 10 roślinach. Profilaktyka i zwalczanie. Po zbiorze plonu należy niszczyć lub głęboko przyorać resztki pożniwne, na których zimują jaja mszyc. W okresie wegetacji konieczne jest zwalczanie chwastów żywicielskich, na których mogą zimować jaja oraz rozwijają się mszyce. Lustracje plantacji kapusty pekińskiej na obecność mszyc należy przeprowadzać 2 razy w tygodniu. W momencie pojawienia się mszyc należy rozpocząć opryskiwanie roślin zalecanymi środkami ochrony roślin i powtarzać je w miarę potrzeby. 4.3.6. Mączlik warzywny (Aleyrodes proletella) Osobniki dorosłe mają ciało długości 1,5-2 mm. Głowa i tułów są ciemne, odwłok żółtawy i pokryty białym białą woskową wydzieliną. Skrzydła są barwy białej z ciemnymi plamkami pośrodku. Samica składa do 150 jaj. Jaja bezpośrednio po złożeniu są kremowe, a po kilku dniach ciemnieją. Larwy przechodzą cztery stadia rozwojowe; stadium I larw jest owalne, płaskie, posiada trzy pary nóg i ciało jest przezroczyste z żółtą zawartością. Larwa ostatniego stadium nazywana jest puparium. Jest płaska z czerwonymi oczami. W ciągu roku pluskwiak ten rozwija 3-5 pokoleń. Zimują osobniki dorosłe na chwastach, głównie glistniku, jaskółczym zielu, a z roślin uprawnych na rzepaku. Wiosną na chwastach rozwijają się 1 pokolenie. Osobniki dorosłe tego pokolenia przelatują na warzywa kapustne, gdzie rozwijają się kolejne pokolenia. Samice składają jaja na dolną stronę liści w okręgi. Osobniki dorosłe i larwy żerują na dolnej stronie liści, gdzie odżywiają się sokiem rośliny. Podczas żerowania wydalają rosę miodową, która zanieczyszcza liście, a rozwijające się na niej grzyby sadzakowe ograniczają asymilację roślin. Profilaktyka i zwalczanie. Nie lokalizować plantacji kapusty pekińskiej w sąsiedztwie rzepaku ozimego i jarego, ze względu na zagrożenie wystąpienia mączlika warzywnego. W okresie wegetacji należy niszczyć chwasty na plantacji, będące roślinami żywicielskimi dla mączlika warzywnego. Lustracje na obecność mączlika warzywnego na plantacji powinno się przeprowadzać 2 razy w tygodniu. Ochronę chemiczną należy rozpocząć niezwłocznie po zauważeniu osobników dorosłych na kapuście pekińskiej wykorzystując do tego celu insektycydy polecane do IP. 4.3.7. Gnatarz rzepakowiec (Athalia rosae) W niektórych regionach Polski larwa gnatarza nazywana jest „czarną liszką”. Owad dorosły ma odwłok pomarańczowy, głowę czarną. Długość ciała wynosi 6-8 mm, a rozpiętość skrzydeł 15 mm. Jaja są białawe, owalne. Larwa ma 11 par odnóży, długość od 2 do 20 mm i kształtem przypomina gąsienice motyli. Bezpośrednio po wylęgu jest szara, później zmienia barwę na szarozieloną. W miarę wzrostu ciemnieje, dorosła larwa jest prawie czarna i aksamitna. Jest niemrawa i łatwo spada przy poruszeniu rośliną. Zimuje dorosła larwa w kokonie w glebie na głębokości około 5 cm. Wiosną na przełomie maja i czerwca oraz na przełomie sierpnia i września wylatują dorosłe błonkówki. Samice składają jaja w tkankę liścia. Jedna samica składa 200-300 jaj. Po kilku dniach (5-15, w zależności od pogody), wylęgają się larwy i żerują intensywnie przez 2-3 tygodnie. Szczególnie groźne są dla młodych roślin. Stadium rozwojowym powodującym uszkodzenia roślin są larwy. Na młodych roślinach powodują gołożery, na starszych szkieletowanie liści. Lary gnatarza rzepakowca są bardzo żarłoczne oraz trudne do wykrycia w początkowym okresie wystąpienia i żerowania. Przy dużej liczebności larw wystarczy kilka dni, aby zniszczyły całkowicie rośliny na plantacji. Progiem zagrożenia dla kapusty pekińskiej jest obecność 3-4 larw na roślinie. Profilaktyka i zwalczanie. Od drugiej połowy maja oraz w czerwcu, plantacje powinny być lustrowane, co kilka dni, ponieważ jest to okres szczytowy występowania gnatarza rzepakowca. Również we wrześniu mogą roślinom zagrażać larwy tego szkodnika. W przypadku ich licznego wystąpienia należy wykonać zabieg jednym z zalecanych insektycydów. 4.3.8. Paciornica krzyżowianka (Contarinia nasturtii). W niektórych rejonach Polski powoduje duże szkody. Beznogie, bardzo ruchliwe, białożółte larwy dorastają do 2-3 mm, uszkadzają liście sercowe. W uszkodzonych roślinach zanika stożek wzrostu i nie tworzą się główki. Profilaktyka i zwalczanie. Izolacja przestrzenna do około 1000 m od warzyw kapustnych i innych roślin z rodziny kapustowatych, oraz niszczenie chwastów ogranicza szkody na plantacji kapusty pekińskiej. W rejonach, w których szkodnik występuje zaleca się opryskiwanie roślin przed zawiązaniem główek. Zabieg należy powtórzyć 3 razy, co 7 dni. 4.3.9. Bielinek kapustnik (Pieris brassicae) Jest to duży motyl o rozpiętości skrzydeł około 50 mm. Skrzydła kremowożółte. Górny róg przednich skrzydeł jest czarny. Na skrzydłach samicy dodatkowo występuje para czarnych plamek. Tylne skrzydła są białe, z parą czarnych plam. Jaja bielinka kapustnika są żółtopomarańczowe, żeberkowane. Samica składa jaja na liściach w złożach po kilkadziesiąt sztuk. Stadium szkodliwym są gąsienice. Są koloru żółtego pokryte licznymi, ciemnymi plamkami z wyraźnie widoczną głową dorastają do 45 mm. Wygryzają duże nieregularne dziury w liściach. Młode gąsienice początkowo żerują gromadnie, później rozchodzą się po całej roślinie. Przy masowym wystąpieniu powodują gołożery, pozostawiając jedynie grubsze nerwy liści. Progiem zagrożenia są 3-4 złoża lub 10 gąsienic na 10 roślinach. 4.3.10. Bielinek rzepnik (Pieris rapae) Motyl jest podobny do opisanego wyżej, lecz ma mniejszą rozpiętość skrzydeł - około 40 mm. Na przedniej parze skrzydeł samica ma po dwie czarne plamki, a samiec w tym samym miejscu ma tylko jedną plamkę. Samica składa pojedyncze, jasnożółte, trudne do zauważenia jaja. Gąsienice są aksamitne, jasnozielone, z trzema wąskimi, żółtymi liniami wzdłuż ciała, długości do 35 mm. Występuje w dwóch pokoleniach. Pierwsze jest mniej liczne i żeruje na chwastach i roślinach uprawnych z rodziny kapustowatych. Natomiast drugie, liczniejsze, pojawia się pod koniec czerwca i w lipcu. Gąsienice żerują pojedynczo na dolnej stronie liści, wyżerając nieregularne otwory w liściach. W okresie późniejszym mogą wgryzać się również do główek kapusty, które uszkadzają lub zanieczyszczają odchodami. Przy masowym wystąpieniu mogą powodować duże szkody. Zagrożenie stanowi 1-3 gąsienice na 10 roślinach. Profilaktyka i zwalczanie. Lustracje roślin na obecność gąsienic bielinka należy prowadzić od momentu wysadzenia rozsady kapusty pekińskiej, co najmniej 2 razy w tygodniu. Zabieg opryskiwania należy przeprowadzić w okresie wylęgania się gąsienic, stosując preparaty zalecane do IP. Wskazane jest wykonanie, co najmniej jednego zabiegu preparatem niechemicznym np. bakteryjnym. 4.3.11. Tantniś krzyżowiaczek (Plutella maculipennis) Motyl ma rozpiętość skrzydeł 15-17 mm. Przednia para skrzydeł ma barwę brązową, z wyraźną jasną falistą smugą. Tylne skrzydła są jaśniejsze i zakończone strzępiną. Jaja są żółtozielone. Gąsienice są jasnozielone z wyraźną segmentacją ciała i ciemną głową, małe do 12 mm długości. Gąsienice wiosennego pokolenia żerują w liściach sercowych i w zawiązujących się główkach. Rośliny z uszkodzonym przez tantnisia stożkiem wzrostu nie zawiązują główek. Gąsienice początkowo minują liście, później zjadają miękisz w skutek, czego powstają "okienka" w liściach zewnętrznych. Zagrożenie dla plantacji wynosi 6 gąsienic lub poczwarek na 10 roślinach. Profilaktyka i zwalczanie. Przez cały okres wegetacyjny nie wolno dopuścić do zakwitania chwastów. Kwitnące chwasty wabią motyle i są źródłem nektaru. Lustracje roślin na obecność gąsienic tantnisia należy prowadzić od momentu wysadzenia rozsady kapusty pekińskiej 2 razy w tygodniu. Zabieg opryskiwania należy przeprowadzić w okresie wylęgania się gąsienic, stosując jeden ze preparatów zalecanych do IP. Wskazane jest wykonanie co najmniej jednego zabiegu preparatem niechemicznym np. bakteryjnym, szczególnie tuż przed zbiorem. 4.3.12. Piętnówka kapustnica (Mamestra brassicae) Skrzydła tego motyla mają rozpiętość około 45 mm. Pierwsza para ma wyraźnie widoczne ciemne, jasno otoczone plamy. W spoczynku, skrzydła są ułożone wzdłuż ciała. Początkowo białawe, a później sinoszare, z wklęsłym środkiem jaja składane są w złożach po kilkanaście lub kilkadziesiąt sztuk. Gąsienice po wylęgu są barwy jasnożółtej, później zielonej lub brunatnej do czarnej, długości 40 mm. Gąsienice początkowo żerują na powierzchni liści, wygryzając duże, okrągłe otwory, brzegi i nerwy liści pozostawiają nienaruszone. Później wgryzają się do główek. Główki są zanieczyszczone odchodami, gniją. Próg zagrożenia wynosi 4-5 gąsienic/50 roślinach. Profilaktyka i zwalczanie. W celu zniszczenia zimujących poczwarek należy po zbiorze roślin wykonać orkę głęboką. Konieczne jest zwalczanie chwastów, które wabią motyle. Lustracje plantacji kapusty pekińskiej na obecność gąsienic piętnówki kapustnicy wykonywać 2 razy w tygodniu. Zwalczanie należy rozpocząć w okresie wylęgania się i żerowania najmłodszych stadiów rozwojowych gąsienic. Nie wolno opóźniać wykonania zabiegu, gdyż po wgryzieniu się do rośliny są praktycznie "niedostępne" dla środków ochrony. 4.3.13. Błyszczka jarzynówka (Autographa gamma) Motyl o rozpiętości skrzydeł około 40 mm. Przednia para jest koloru ciemnobrunatnego, ze złocista plamką w kształcie greckiej litery gamma. Tylna jest szarożółta z brunatną strzępiną. Gąsienice są zielone lub zielonożółte, do 30 mm długości. Przednia część ich ciała jest zwężona. Żerując na liściach dziurawią je i powodują gołożery. Profilaktyka i zwalczanie. Lustracje roślin na obecność gąsienic błyszczki jarzynówki należy prowadzić od momentu wysadzenia rozsady kapusty pekińskiej 2 razy w tygodniu. Zabieg opryskiwania należy wykonać w okresie wylęgania się gąsienic, stosując jeden ze preparatów zalecanych do IP. Wskazane jest wykonanie, co najmniej jednego zabiegu preparatem niechemicznym np. bakteryjnym, szczególnie tuż przed zbiorem. 4.3.14. Rolnice (Agrotinae) Do najczęściej występujących gatunków zalicza się: rolnicę zbożówkę (Agrotis segetum), rolnicę gwoździówkę (Agrotis ypsilon), rolnicę czopówkę (Agrotis exclamationis) rolnicę panewkę (Agrotis c-nigrum). Charakterystyczną cechą wszystkich rolnic jest zwijanie się gąsienic w “kłębuszek” w czasie spoczynku lub w razie zaniepokojenia. Zaczynają żerować wczesną wiosną, kiedy temperatura gleby przekracza 10oC. Uszkadzają podziemne i nadziemne części roślin. Podcinają młode rośliny u nasady, wciągają do swoich podziemnych kryjówek i tam je zjadają. Jedna gąsienica może zniszczyć kilka roślin, co przy licznym ich wystąpieniu na plantacji powoduje przerzedzenie roślin oraz powstawanie tzw. łysin. Starsze gąsienice w ciągu dnia kryją się w glebie i tam żerują uszkadzając podziemne części roślin. Nocą wychodzą na powierzchnię, podgryzają rośliny, które przewracają się; gąsienice wciągają wówczas do kryjówek liście lub je szkieletują. Mogą również uszkadzać stożki wzrostu i kapusta nie zawiązuje główek. Zimują pod powierzchnią ziemi w miejscu żerowania. Rolnice mają na ogół jednoroczny cykl rozwojowy. Próg zagrożenia wynosi 6 larw na m2. Profilaktyka i zwalczanie. Wysadzanie rozsady i siew bezpośredni w pole musi być przeprowadzone z uwzględnieniem nieprzekroczenia progów szkodliwości agrofaga w glebie. Zabiegiem ograniczającym liczebność rolnic jest podorywka wykonana bezpośrednio po zbiorze roślin oraz głęboka orka jesienna. Podczas tych zabiegów znaczna część gąsienic ginie mechanicznie lub jest zjadana przez ptaki, drapieżne chrząszcze biegaczowatych itp. W rejonach gdzie stwierdzono występowanie rolnic należy zaorywać nieużytki, na których znajdują one dobre warunki do ich rozwoju. W sezonie wegetacyjnym na plantacjach i w ich pobliżu należy niszczyć chwasty, na których samice chętnie składają jaja. Ziemię kompostową przeznaczoną do produkcji rozsady należy przed jej użyciem przesiać lub odkazić termicznie. W przypadku stwierdzenia uszkodzeń na roślinach spowodowanych żerowaniem rolnic należy zastosować opryskiwanie interwencyjne. Na mniejszych powierzchniach oraz w uprawach pod osłonami można stosować przynęty pokarmowe (buraki, ziemniaki, marchew). 4.3.15. Mątwik burakowy (Heterodera schachtii) Zaatakowane nicieniem rośliny mają zahamowany wzrost i żółknące liście. System korzeniowy jest nadmiernie rozwinięty, tworzy tzw. "brodę" z ciągle wyrastających nowych korzeni przybyszowych. Szkodnika należy identyfikować przez specjalistów analizując glebę lub roślinę. Profilaktyka i zwalczanie. Wysadzanie rozsady i siew bezpośredni w pole musi być przeprowadzone z uwzględnieniem nieprzekroczenia progów szkodliwości agrofaga w glebie. Na polach gdzie występuje mątwik zalecana jest co najmniej 4-letnia przerwa w uprawie roślin żywicielskich. Okres zależy od stopnia porażenia. W tym czasie należy uprawiać zboża, kukurydzę, lucernę lub cebulę. Konieczne jest zwalczanie chwastów oraz intensywne nawożenie azotem i potasem lub nawożenie organiczne. Na polach silnie porażonych oraz ziemię kompostową przeznaczoną do produkcji rozsady należy odkazić chemicznie. 4.3.16. Ptaki (Aves) Wyrządzają szkody przede wszystkim w okresie suszy. Młode rośliny najchętniej zjadają gołębie, kawki lub gawrony. W ochronie rozsady przed ptakami zaleca się stosowanie siatek ochronnych. Po posadzeniu rozsady na pole można stosować różnego rodzaju „strachy”, wiatraczki, błyszczące przedmioty (folia, szkło, blacha), rozpięte sznurki lub nici nad powierzchnią pola (białe i w jasnych kolorach bawełniane nici, są dobrze widoczne na tle ziemi i ptaki ich unikaj). Detonator gazowy, lub nagrania krzyków ptaków można wykorzystać po otrzymaniu odpowiednich zezwoleń w Regionalnej Dyrekcji Ochrony Środowiska. 4.3.17. Zając szarak (Lepus europaeus) i królik dziki (Oryctolagus cuniculus) Mogą wyrządzić duże straty na plantacji kapusty pekińskiej położonej w pobliżu młodnika sosnowego, pagórków i nasypów kolejowych, gdzie królik chętnie zakłada swoje kolonie. W rejonach zagrożenia najskuteczniejszą metoda jest otoczenie plantacji siatką drucianą lub plastykową. Ogrodzenie powinno mieć wysokość około 1 m. Ponadto należy na obrzeżach plantacji ustawić tyczki spoczynkowe dla ptaków drapieżnych o wysokości 2-4 m z poprzeczką do góry w liczbie 1/5ha, a w przypadku większych plantacji – kilka sztuk. Ptaki siadają na poprzeczce i wypatrują swoje ofiary, którymi poza ptakami roślinożernymi są także zające i dzikie króliki.