Monitoring w IPR – kukurydza cukrowa

7.2.2. Metody monitorowania sprawców chorób w uprawie kukurydzy W integrowanej metodzie ochrony ważna jest zarówno znajomość pierwotnych źródeł infekcji, czyli miejsc, w których bytuje patogen, jak i szczegółowe warunki pogodowe, które sprzyjają rozwojowi sprawców chorób. Im bardziej dogodne warunki do rozwoju i rozprzestrzeniania się patogenów, tym większa jest intensywność wystąpienia chorób i związane z tym straty plonu, które one powodują. Aktualnie nie funkcjonuje na obszarze kraju system wspomagania decyzji w ochronie kukurydzy cukrowej przed chorobami, stąd też decyzje o potrzebie wykonania zabiegu należy podejmować w oparciu o własne obserwacje i doświadczenie. Należy corocznie notować poziom nasilenia występowania sprawców chorób, co pozwala wstępnie przewidzieć ryzyko ich pojawu w kolejnym sezonie wegetacyjnym. Dokładne i częste obserwacje plantacji dostarczają wielu istotnych informacji niezbędnych w prowadzeniu uprawy. Stwierdza się w ten sposób występowanie różnych agrofagów, w tym patogenów i ich nasilenie. W tym aspekcie ważna jest znajomość historii pola, czyli czy i jakie choroby oraz w jakim nasileniu wcześniej były w tym rejonie obserwowane. Istotne jest, czy były to patogeny, które mogą przetrwać w glebie przez wiele lat. Decyzję o zastosowaniu ochrony interwencyjnej przeciwko chorobom należy podjąć na podstawie własnego monitoringu stanu fitosanitarnego plantacji i doświadczenia, gdyż dotychczas nie zostały opracowane progi ekonomicznej szkodliwości dla chorób tej rośliny. Dla potrzeb określania terminu pojawu, nasilenia występowania i szkodliwości sprawców chorób grzybowych kukurydzy, niezbędne są systematycznie wykonywane obserwacje uprawy od momentu wysiania ziarniaków aż do zbioru plonu kolb. W przypadku wystąpienia chorób wczesnowiosennych wpływających na kiełkowanie i wschody roślin może zaistnieć potrzeba odkopania ziarniaków w miejscach braku wschodów lub oceny systemu korzeniowego zamierających siewek, celem poznania przyczyny zamierania kukurydzy. W przypadku chorób pojawiających się od momentu rozwoju przez rośliny pierwszych liści zalecane jest, aby w ciągu całego okresu wegetacji kukurydzy przynajmniej raz w tygodniu obserwować rozwój patogenów poprzez dokładne obserwowanie co najmniej 100 losowo wybranych roślin w czterech miejscach zasiewu na powierzchni do 10 ha. Na plantacjach o areale 10–50 ha, liczbę punktów obserwacyjnych należy zwiększyć co najmniej do 8–10, a na bardzo dużych polach (powyżej 100 ha) nie powinno ich być mniej niż 15–20. Należy unikać obserwacji roślin w pasie brzeżnym, gdzie zwykle nasilenie występowania chorób jest wyższe niż w głębni łanu. Do określenia nasilenia występowania większości chorób kukurydzy często obok wyliczenia procentu roślin opanowanych oblicza się także stopień zasiedlenia poszczególnych organów. W przypadku drobnej plamistości liści, żółtej plamistości liści oraz rdzy kukurydzy zwykle stosuje się pięciostopniową skalą porażenia, gdzie pierwszy stopień oznacza porażenie 0,1– 5,0% powierzchni blaszki liściowej, natomiast stopień piąty powyżej 50% powierzchni liści. W odniesieniu do fuzariozy kolb stosuje się zwykle skalę pięciostopniową, gdzie stopień pierwszy oznacza porażenie bardzo małe (do 2% ziarniaków), a stopień piąty porażenie bardzo duże (51–100% porażonych ziarniaków). Do oceny nasilenia występowania zgnilizny korzeni i zgorzeli podstawy łodygi zwykle wykorzystuje się skalą 9-stopniową, w której stopień pierwszy oznacza brak objawów, stopień trzeci – zmiany chorobowe na pierwszym lub drugim węźle, a stopień dziewiąty to całkowity rozkład tkanek.

7.3.2. Metody monitorowania szkodników w uprawie kukurydzy W integrowanej ochronie roślin niezmiernie ważne jest monitorowanie pojawu gatunków szkodliwych (w tym ich poszczególnych stadiów rozwojowych) dla potrzeb ustalenia potrzeby i terminu ich zwalczania. Wyniki obserwacji muszą być zapisywane celem udokumentowania zasadności późniejszego stosowania chemicznej ochrony roślin. Obserwacja roślin kukurydzy na obecność szkodników jest kluczowa do wykrycia zagrożenia i odpowiedniego zareagowania na nie. Prowadzony monitoring powinien obejmować okres od momentu wybrania pola pod siew (analizy gleby na obecność szkodników), aż do momentu zbioru plonu. Monitoring występowania i liczebności gatunków szkodliwych powinien być prowadzony minimum co tydzień, a w przypadku gatunków bardzo ważnych gospodarczo w okresie ustalania terminu ich zwalczania niekiedy 2–3 razy w tygodniu. W tabeli 4. przedstawiono najważniejsze metody pozwalające określić liczebność oraz szkodliwość wybranych szkodników. Należy mieć na uwadze, że w przypadku choćby stosowania różnych narzędzi chwytnych na szkodniki, ich zalecaną liczbę na jednostkę powierzchni mogą ustalać odgórnie ich producenci. Ponadto niektóre pułapki, naczynia chwytne czy też tablice lepowe zaleca się stosować tylko w pasach brzeżnych uprawy – zatem nie ma konieczności ich ustawiania w głębi zasiewu, co wpływa na zmniejszenie liczby potrzebnych narzędzi do zakupu. Niemniej należy skonsultować potrzebną liczbę pułapek do obserwacji z ich prodencentami lub dystrybutorami. Tabela 4. Metody wykonania obserwacji dla potrzeb ustalenia terminów i konieczności zwalczania wybranych szkodników kukurydzy cukrowej Szkodnik Termin analizy Sposób wykonania obserwacji przesiać glebę z dołków o wymiarach 25 x 25 cm i głębokości 30 cm. Na 1 ha uprawy kukurydzy wykonać co najmniej przed siewem 32 odkrywki glebowe w równych odstępach. Wraz z każdym (BBCH 00) kolejnym hektarem liczbę odkrywek należy zwiększać o 2 sztuki. Określić liczbę drutowców. Drutowce na miedzy wokół plantacji kukurydzy umieścić pułapki od siewu do feromonowe m.in. typu Yatlorf z dyspenserem feromonowym dojrzałości pełnej przeznaczonym do odławiania konkretnego gatunku ziarna chrząszczy sprężykowatych. Zalecaną liczbę pułapek na daną (BBCH 00–89) powierzchnię podają ich producenci. Pułapka pozwala określić poziom liczebności sprężykowatych na danym terenie. przesiać glebę z dołków o wymiarach 25 x 25 cm i głębokości 10 cm. Na 1 ha uprawy kukurydzy wykonać co najmniej przed siewem Lenie 32 odkrywki glebowe w równych odstępach. Wraz z każdym (BBCH 00) kolejnym hektarem liczbę odkrywek należy zwiększać o 2 sztuki. Określić liczbę larw leni. od fazy 1 liścia do średnią liczbę mszyc na roślinie na plantacji o powierzchni końca okresu 1 ha ustala się szacując liczbę wszystkich żywych osobników Mszyce wegetacji raz w tygodniu na 10 losowo wybieranych roślinach po kukurydzy przekątnej pola. Stwierdzenie średnio 300 mszyc na roślinę (BBCH 11–97) wskazuje na konieczność wykonania zabiegu chemicznego. z resztek pożniwnych pobrać co najmniej 50-100 fragmentów łodyg kukurydzy z zimującymi gąsienicami omacnicy prosowianki (widoczne otworki) i umieścić je w izolatorze od jesieni do entomologicznym przetrzymywanym w warunkach polowych. wiosny Od wiosny śledzić wyloty motyli z poczwarek, zwracając (po zbiorze plonu) uwagę na szczyt ich liczebności. Po stwierdzeniu licznego wylotu motyli obserwacje nad pojawem szkodnika przenieść na pole kukurydzy. monitoring plantacji na obecność motyli prowadzić od połowy czerwca. Pułapki feromonowe lub świetlne umieścić w okolicy zasiewu i kontrolować przynajmniej 1–2 razy Omacnica w tygodniu. Można zintensyfikować obserwacje w okresach prosowianka terminów zwalczania szkodnika. Liczbę pułapek faza rozwój źdźbła feromonowych na jednostkę powierzchni podają ich do fazy rozwoju producenci. Zwykle zaleca się użycie 1–2 sztuk na 1 ha. pierwszych Pułapek feromonowych nie umieszcza się w głębi zasiewu. ziarniaków Pułapka świetlna zwykle wystarcza w liczbie 1 sztuka na duże (BBCH 33–73) pole o ile producent nie podaje inaczej. Umieszcza się ją tuż przy polu kukurydzy. Stwierdzenie pierwszych motyli jest sygnałem, do rozpoczęcia biologicznego zwalczania jaj, a liczne i masowe naloty imago wskazują na konieczność wykonania zabiegów biologicznych bądź chemicznych przeciwko wylęgającym się gąsienicom. obserwacje na obecność złóż jaj prowadzić przeglądając od połowy czerwca 1-2 razy w tygodniu co najmniej po 50 kolejnych roślin w rzędzie w 4 miejscach plantacji po od fazy rozwoju przekątnej (razem 200 roślin). Stwierdzenie pierwszych złóż źdźbła do fazy jest sygnałem do natychmiastowego wyłożenia biopreparatu rozwoju zwalczającego jaja. Obecność dużej liczby jaj wskazuje na pierwszych konieczność wykonania w ciągu 4–10 dni zabiegu ziarniaków biologicznego lub chemicznego zwalczania wylęgających się (BBCH 33–73) gąsienic. Dobrym rozwiązaniem jest oznaczenie analizowanych roślin zawierających jaja szkodnika i każdorazowe obserwowanie ich rozwoju – sprawdzanie, kiedy zostaną puste osłonki świadczące o wylęgu. przesiać glebę z dołków o wymiarach 25 x 25 cm i głębokości 30 cm. Na 1 ha uprawy kukurydzy wykonać co najmniej przed siewem Pędraki 32 odkrywki glebowe w równych odstępach. Wraz z każdym (BBCH 00) kolejnym hektarem liczbę odkrywek należy zwiększać o 2 sztuki. Określić liczbę pędraków. od mlecznej do przeglądać po 50 kolejnych roślin i kolb w 4 miejscach pełnej dojrzałości plantacji po przekątnej pola (razem 200 roślin) Piętnówki ziarniaków w poszukiwaniu gąsienic. (BBCH 73–85) obserwacje na obecność jaj prowadzić w kwietniu lub maju analizując po 5 roślin w 10 miejscach plantacji po przekątnej (razem 50 roślin). Analizę wykonywać 1-2 razy w tygodniu. Jeśli stwierdzi się 5 lub więcej jaj na 10 roślin zabieg ochrony roślin będzie uzasadniony. Za pomocą żółtych, białych lub faza 1–3 liści fioletowych naczyń wypełnionych wodą z detergentem (BBCH 11–13) Ploniarka ustawianych w pasie brzeżnym w liczbie 1–2 sztuki na ha zbożówka monitorować nalot muchówek. Podobny efekt daje użycie żółtych tablic lepowych w liczbie 1–2 sztuki na 1 ha. Używając pułapek i tablic nie trzeba ich ustawiac w głębi łanu – szkodnik nalatuje z zewnątrz. aby obliczyć procent roślin uszkodzonych należy przeglądać faza 8–9 liści na powierzchni 1 ha co najmniej po 50 kolejnych roślin (BBCH 18–19) w rzędzie w czterech miejscach plantacji (razem 200 roślin). przesiać glebę z dołków o wymiarach 100 x 100 cm i głębokości 30 cm. Na 1 ha uprawy kukurydzy wykonać co przed siewem najmniej 2 odkrywki glebowe. Wraz z każdym kolejnym (BBCH 00) hektarem liczbę odkrywek należy zwiększać o 2 sztuki o wymiarach 25 x 25 cm i głębokości 30 cm. Określić liczbę rolnic. do monitorowania nalotu motyli poszczególnych gatunków rolnic w pasach brzeżnych zasiewu umieszczać pułapki od 3–9 liści do Rolnice feromonowe. Liczbę zalecanych pułapek podaje producent. woskowej Na powierzchni 1 ha zwykle instaluje się 1-2 pułapki dojrzałości ziarna feromonowe na konketny gatunek rolnicy (zwykle dominuje (BBCH 13–85) rolnica zbożówka) i sprawdza się je co najmniej raz w tygodniu. Wyraźny wzrost liczby motyli wskazuje na ryzyko licznego pojawu gąsienic. od 3–9 liści do fazy na powierzchni 1 ha przeglądać po 50 kolejnych roślin 2–3 kolanek w 4 miejscach plantacji po przekątnej pola (razem 200 roślin) (BBCH 13–19 w poszukiwaniu gąsienic. do 32–33) od mlecznej do na powierzchni 1 ha przeglądać po 50 kolejnych roślin i kolb pełnej dojrzałości w 4 miejscach plantacji po przekątnej pola (razem 200 roślin) ziarna w poszukiwaniu gąsienic. (BBCH 73–85) w celu określenia liczebności chrząszczy na 1 ha uprawy zainstalować najlepiej z brzegu plantacji 1-2 pułapki feromonowe w odległości jedna od drugiej co najmniej od fazy 3-kolanka 50 metrów. Zalecaną liczbę pułapek na jednostkę powierzchni do dojrzałości może określać producent. Pułapki sprawdzać 1-2 razy Stonka mlecznej w tygodniu, począwszy od lipca do sierpnia. Wyraźny wzrost kukurydziana ziarniaków liczby odławianych chrząszczy jest sygnałem do wykonania (BBCH 32–79) zabiegu zwalczania. Obecność chrząszczy można wykryć także za pomocą jasnozielonych tablic lepowych montowanych na roślinach w liczbie 1–2 sztuki na 1 ha z brzegu pola. w celu wykrycia liczebności i szkodliwości naziemnych gatunków szkodników na powierzchni 1 ha należy przynajmniej raz w tygodniu przeglądać po 100 kolejnych od siewu do zbioru Pozostałe roślin w rzędzie w czterech miejscach plantacji (po plonu gatunki przekątnej). Pomocne będą także żółte tablice lepowe (BBCH 00–99) o nieselektywnym oddziaływaniu, a także niebieskie służące do wykrywania wciornastków. Stosuje się je w liczbie 1–2 sztuki na 1 ha z przegu uprawy. Z chwilą wykrycia szkodników o dużym znaczeniu gospodarczym, decyzja o wykonaniu zabiegu chemicznego przeciwko nim powinna zostać podjęta na podstawie progów ekonomicznej szkodliwości. Próg szkodliwości to takie nasilenie szkodnika, przy którym wartość spodziewanej straty w plonie jest wyższa od łącznych kosztów zabiegów. Progi ekonomicznej szkodliwości agrofagów są jednym z najważniejszych, a zarazem najtrudniejszych do określenia aspektów chemicznej ochrony roślin. Wartości progu szkodliwości nie można traktować jednoznacznie. W zależności od fazy rozwoju rośliny, warunków klimatycznych czy występowania wrogów naturalnych, wartość progu może ulec zmianie. Progi ekonomicznej szkodliwości służą jedynie jako pomoc przy podejmowaniu decyzji, ale nie mogą być jedynym kryterium branym pod uwagę, gdyż równie ważne jest wieloletnie doświadczenie plantatora kukurydzy i jego wiedza praktyczna. Aktualnie obowiązujące progi ekonomicznej szkodliwości stosuje się zarówno do kukurydzy paszowej (zwyczajnej), jak i do kukurydzy cukrowej (słodkiej) (tab. 5). Tabela 5. Progi ekonomicznej szkodliwości szkodników kukurydzy cukrowej Szkodnik Termin obserwacji Próg szkodliwości Drutowce przed siewem (BBCH 00) 2–8 larw na 1 m2 Lenie po wschodach (od BBCH 10) 10 larw na 1 m2 Mszyce od wiechowania (BBCH 51) 300 mszyc na 1 roślinie 6–8 złóż jaj na 100 roślinach lub gdy w poprzednim roku było uszkodzone 15% Omacnica faza wiechowania (BBCH 51–59) roślin kukurydzy uprawianej na ziarno lub prosowianka 30–40% uszkodzonych roślin uprawianych na kiszonkę i CCM Ploniarka od wschodów do 4 liści (BBCH 10– uszkodzenie 15% roślin w roku zbożówka 14) poprzednim wschody (BBCH 10–14) 1 gąsienica na 2 m2 pola Rolnice 1–2 gąsienice po III wylince na 1 m2 stadium 5–6 liści (BBCH 15–16) uprawy