Materiał siewny i odmiany w IPR – kukurydza cukrowa

4. DOBÓR ODMIAN KUKURYDZY CUKROWEJ W INTEGROWANEJ PRODUKCJI Na rynku krajowym obecny jest materiał siewny kukurydzy cukrowej zarówno reprezentujący krajową, jak i zagraniczną hodowlę. Poszczególne odmiany mogą różnić się pomiędzy sobą choćby długością okresu wegetacji, plennością, wiernością plonowania, długością i kształtem kolby, barwą ziarna i osadki, kształtem ziarna, liczbą ziaren w kolbie, wysokością osadzenia kolby na roślinie, mniejszym bądź większym przyleganiem liści okrywowych do kolb, pokrojem roślin, podatnością na tworzenie odrostów bocznych, liczbą kolb na odrostach, barwą i owłosieniem liści, czy też liczbą międzywęźli na łodydze głównej. Niektóre odmiany mogą się różnicować także podatnością na niektóre agrofagi, jednakże nie można mówić o obecności na rynku polskim odmian odpornych na szkodniki i choroby. Kluczowym czynnikiem różnicującym poszczególne odmiany od siebie jest zawartość cukrów w ziarniakach, która wpływa na podział tego warzywa na trzy typy: odmiany słodkie typu su, (zawartość cukrów 4–6%), odmiany o podwyższonej zawartości cukrów typu se (zawartość cukrów 6–8%) oraz odmiany supersłodkie typu sh2 (zawartość cukrów minimum 8–12%). Dobór odmiany powinien być związany z kierunkiem produkcji tego warzywa. Jest to zarówno sprzedaż świeżych kolb w fazie mlecznej lub mleczno-woskowej dojrzałości ziarna, jak również przetwórstwo i tworzenie choćby konserw bądź mrożonek. Każda z odmian musi być dostosowana do warunków glebowo-klimatycznych w miejscu uprawy. Stosowne rekomendacje zwykle są podawane w katalogach odmianowych wydawanych przez hodowców lub dystrybutorów. Powinny one uwzględniać wymagania biologiczne kukurydzy, które wpływają na jej prawidłowy rozwój. Centralny Ośrodek Badania Odmian Roślin Uprawnych w Słupi Wielkiej zgodnie z ustawą o nasiennictwie z dnia 9 listopada 2012 roku oraz rozporządzeniem Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 19 września 2013 roku (Dz.U. z 2021 r. poz. 1300) nie prowadzi urzędowych badań wartości gospodarczej (WGO) dla odmian kukurydzy cukrowej. Gatunek ten nie został ujęty na liście roślin warzywnych i sadowniczych, dla których przeprowadza się badania WGO dla celów list opisowych po ich wpisaniu do Krajowego Rejestru. Odmiany kukurydzy cukrowej wpisuje się w Polsce do rejestru wyłącznie na podstawie spełnienia wymogu odrębności, wyrównania i trwałości (OWT). Aktualnie w Krajowym Rejestrze Odmian znajduje się kilka odmian tego warzywa. Ich aktualna lista znajduje się na stronie: https://coboru.gov.pl/pdo/ipr Liczba zarejestrowanych w Polsce odmian kukurydzy cukrowej jest stosunkowo mała, ze względu na niezbyt duże zainteresowanie hodowców ich rejestracją w naszym kraju. Gatunek ten jest wykorzystywany głównie przez przetwórstwo i większość obecnych na rynku odmian funkcjonuje na podstawie ich wpisu do Wspólnotowego Katalogu Odmian Roślin Warzywnych (CCV).

5.2. Siew Materiał siewny kukurydzy cukrowej powinien być kupowany wyłącznie w zamkniętych i zaplombowanych opakowaniach, trwale zabezpieczonych w etykietę nasienną. W integrowanej produkcji kukurydzy cukrowej obowiazkowe jest stosowanie kwalifikowanego materiału siewnego i wykonanie siewu w odpowiednim dla danego rejonu terminie, z właściwą normą i parametrami siewu z zachowaniem izolacji przestrzennej od innych upraw kukurydzy. Termin siewu Wysiew nasion kukurydzy cukrowej bezpośrednio do gruntu w naszych warunkach klimatycznych zalecany jest od pierwszej połowy maja, kiedy gleba ogrzeje się do temperatury około 10oC, gdyż dopiero w takiej temperaturze nasiona zaczynają kiełkować. Jeżeli warunki pogodowe są sprzyjające, to siewy mogą odbyć się w kwietniu, zwłaszcza na południu kraju. Przy uprawie kukurydzy cukrowej można spotkać się z siewami wykonywanymi etapami, co pozwala dostarczać na rynek świeże kolby przez dłuższy okres czasu. Do szybkich i pełnych wschodów oraz dobrego wzrostu i rozwoju roślin kukurydza wymaga wyższej temperatury w granicach od 16 do 27oC. Siew wcześniejszy na ogół nie daje dobrych wyników, gdyż w zimnej glebie nasiona źle kiełkują i narażone są na gnicie, a wschodzące rośliny giną na skutek występujących w tym okresie przymrozków. Ponieważ zbyt wczesny siew jest ryzykowny, należy stosować odmiany o możliwie najkrótszym okresie wegetacji. Większość odmian extra słodkich potrzebuje wyższej temperatury kiełkowania i dlatego są zwykle wysiewane później. W ostatnich latach przeprowadzono w kraju szereg badań dotyczących wpływu terminów siewu kukurydzy cukrowej na jej plonowanie i jakość. Na Uniwersytecie Rolniczym w Krakowie na podstawie badań trzech krajowych odmian mieszańcowych kukurydzy cukrowej stwierdzono, że przez zastosowanie zróżnicowanych terminów siewu można wydłużyć okres zbioru kolb od 1 do 2 tygodni. Można także spotkać się z uprawą kukurydzy cukrowej z rozsady pod kątem przyśpieszenia terminu zbioru plonu dla potrzeb uzyskania wyższej ceny za świeże kolby. Rozsada może być tworzona w tunelach a następnie wsadzana do gruntu, w tym może być okresowo okrywana przed chłodami np. włókninami, folią itp. Taki sposób uprawy zwykle dotyczy mniejszych gospodarstw. Obsada roślin, rozstaw rzędów, głębokość siewu Masa 1000 ziaren kukurydzy cukrowej waha się w granicach 110 do 270 g w zależności od odmiany. Obsada roślin na 1m2 powinna wynosić od 5 do 8 sztuk. W korzystniejszych warunkach glebowo-klimatycznych zaleca się stosowanie większej obsady, natomiast w warunkach mniej korzystnych obsada powinna być mniejsza. Obsada jest również skorelowana z okresem wegetacji odmiany. Dla odmian wczesnych stosuje się większe zagęszczenie, natomiast dla późniejszych mniejsze. Zbyt duże zagęszczenie roślin na 1m powoduje niepełne zaziarnienie kolb (wierzchołki). Jest to cecha negatywna, co ma istotne znaczenie w przypadku potrzeb świeżego rynku. Każda kolba (dobra kolba) powinna być całkowicie zaziarniona. Zbyt mała obsada roślin na 1 m2 wpływa często na wykształcenie dwóch kolb, co jest zjawiskiem niepożądanym. Dwie kolby to zwykle przedłużenie terminu zbioru, a druga kolba jest najczęściej o obniżonej jakości. Rozmieszczenie roślin w kwadracie daje na pewno najkorzystniejsze rezultaty, gdyż następuje tutaj najlepsze przepylenie roślin. Zwykle kukurydzę cukrową sieje się w rzędach, w rozstawie 50–75 cm i 17–40 cm odległości roślin w rzędzie. Rozstawa międzyrzędzi i odległości roślin w rzędzie zależą od bujności roślin (odmian). Na małych plantacjach stosuje się wysiew ręczny „pod motyczkę”, natomiast na dużych stosuje się siewniki pneumatyczne, zapewniające równomierny wysiew nasion. Przy wysiewie ręcznym siejemy zwykle 3-4 nasiona w punkcie na głębokość 5–6 cm. Po wschodach rośliny należy przerwać, zostawiając w punkcie po jednej roślinie. O ile jest taka możliwość, przed siewem należy zaprawiać nasiona zaprawami przeciw ptakom i chorobom grzybowym. Do siewu używamy tylko nasiona o sprawdzonej sile i energii kiełkowania. Od wartości siewnej nasion zależy ilość wysiewu. Przy ewentualnej niższej wartości siewnej, ilość wysiewu musimy skorygować i wysiać odpowiednio więcej nasion w gniazdo. Nasiona kukurydzy muszą pochodzić z pewnych źródeł, z podanym na opakowaniu atestem. Nie należy absolutnie korzystać z nasion z tzw. własnej produkcji, gdyż odmiany kukurydzy są najczęściej mieszańcami (hybrydy) i w drugim pokoleniu następuje silne rozszczepienie cech. Niezmiernie ważną sprawą jest przy uprawie kukurydzy cukrowej zachowanie właściwej izolacji przestrzennej od kukurydzy ziarnowej lub uprawianej na cele kiszonki, czy też biogazu. Odległość ta powinna wynosić powyżej 300 metrów, a minimalna to 100 m. Jest to niezmiernie ważne, gdyż przy mniejszych odległościach kukurydza cukrowa może zostać przepylona pyłkiem kukurydzy pastewnej o dużej zawartości skrobi. To spowoduje, że u kukurydzy cukrowej wróci zdolność do wiązania skrobi (obniżenie jakości). Również odmiany super słodkie wymagają izolacji przestrzennej wynoszącej od 100 do 300 m w stosunku do odmian normalnie słodkich, gdyż przepylenie prowadzi do obniżenia ich wartości.