Materiał siewny i odmiany w IPR – papryka

2.3.3. Produkcja rozsady Długość okresu przygotowania rozsady zależy od terminu sadzenia roślin na miejsce stałe. Przyjmuje się, iż jest to około 7-8 tygodni. Najlepsze warunki do produkcji rozsady papryki zapewniają nowoczesne szklarnie specjalistyczne, jednakże do jej przygotowania wykorzystywać można także szklarnie gospodarcze tzw. mnożarki lub ogrzewane tunele. Obiekty takie muszą być odpowiednio dostosowane, aby zapobiegać stratom ciepła, ponadto wyposażone w ogrzewanie boczne lub podgrzewane stoły ażurowe do produkcji rozsad w wielodoniczkach, systemy doświetlania (m.in. wysokoprężne lampy sodowe o mocy 400-600 W lub lampy LED o mocy emitowania 130-180 μmol/m2/s) oraz system nawadniania (tj. mikrozraszacze podwieszane, zraszacze wysokociśnieniowe). Jeżeli brak jest zaplecza technicznego do przygotowania rozsady można ją zakupić. Na rynku jest wiele grup producentów rozsad, mających w swojej ofercie zarówno pikówkę, jak i rozsadę gotową do wysadzenia pod osłony lub w pole. W integrowanej produkcji papryki w przypadku zakupu rozsady konieczne jest przechowywanie dowodu zakupu, dokumentu dostawcy i paszportu roślin. Rozsadę do upraw pod osłonami produkuje się zazwyczaj dwuetapowo. Ze względu na oszczędność miejsca oraz wysokie wymagania termiczne i świetlne papryki na tym etapie, najpierw wysiewa się nasiona do skrzynek wysiewnych, a następnie pikuje do większych pojemników w fazie liścieni z widocznym pąkiem liścia właściwego. W integrowanej uprawie papryki zaleca się, aby produkcja rozsady odbywała się z materiału siewnego warzyw kategorii co najmniej standard. Należy również pamiętać o przechowywaniu etykiet, paszportów roślin oraz dowodów zakupu materiału siewnego. Nasiona papryki kiełkują wolno, dlatego w celu przyspieszenia tego procesu można je moczyć przez dwie doby przed siewem w wodzie o temp. 25-30oC, a następnie po osuszeniu zaprawić. Do skrzynek wysiewnych nasiona wysiewa się w rzędy, odległe o 4-5 cm, a między nasionami w rzędzie co 1 cm. Nasiona sieje się na głębokość 0,5 cm. Przykrywa się piaskiem wymieszanym z przesianym przez sito substratem torfowym lub samym piaskiem. W skrzynkach można nasiona wysiewać również rzutowo, należy jednak zwrócić uwagę by były rozmieszczone równomiernie na całej powierzchni. Przy zapewnionych odpowiednich warunkach termicznych wschody siewek obserwuje się po 9-11 dniach. W produkcji rozsad z siewu do połowy marca konieczne jest doświetlanie rozsad po ukazaniu się liścieni. Po dwóch tygodniach od wschodów, gdy siewki mają rozwinięte liścienie i zaczątek pierwszego liścia właściwego, przystępuje się do ich pikowania. Siewki pikować można w pierścienie PE o średnicy 10-12 cm (pojemność 0,7 dm3), doniczki PE o średnicy 10 cm (pojemność ok. 0,5 dm3) oraz kostki ziemne lub torfowe o wymiarach 7,5-10 cm x 7,5-10 cm (pojemności 0,4-1 dm3), które zapewniają korzystne warunki dla rozwoju korzeni. Następnie pojemniki ustawia się na stołach litych, wypoziomowanych i wyłożonych folią. Możliwe jest również pikowanie roślin do wielodoniczek o pojemności komórki 0,09 dm3 (54 komórki w tacy), ale takie pojemniki muszą być ustawione na stołach ażurowych (np. dno z twardej, odpornej na odkształcenia siatki). Rozsadę do upraw gruntowych produkuje się jednoetapowo, z siewu bezpośrednio do wielodoniczek z substratem torfowym (najlepiej 54 komórki w tacy), od początku kwietnia. W tym czasie rozsada nie wymaga doświetlania i dokarmiania, choć można stosować stymulatory wzrostu, poprawiające budowę systemu korzeniowego. Po uzyskaniu 10-15- centymetrowych roślin, rozsadę trzeba zahartować wystawiając ją na zewnątrz mnożarek, najlepiej na zadaszony rozsadnik. Papryka nie znosi przesuszania, ale należy rozsadę chronić przed ulewnym deszczem i gradem. Prawidłowo wyprodukowana rozsada powinna być krępa z silnym systemie korzeniowym, ciemnozielona i niezdrewniała, mieć 8-10 liści i być w fazie tworzenia pąków kwiatowych. W integrowanej produkcji papryki rozsadę należy przygotowywać w substratach torfowych, wolnych od patogenów i szkodników, powinno się posiadać potwierdzenie dowodem zakupu substratu. Do produkcji rozsady służy najlepiej torf wysoki. Istnieje również możliwość wyprodukowania kostek (prasowanych pod ciśnieniem) z odkażonej mieszanki ziemi kompostowej z gliną, piaskiem lub obornikiem. Skład musi być tak dobrany, aby jego porowatość ogólna wynosiła ok. 80%, a polowa pojemność wodna ok. 70%. Przy produkcji rozsady do uprawy na podłożach inertnych (tj. wełnie mineralnej) nasiona papryki wysiewa się w paluszki z wełny mineralnej, które przed wysiewem nasącza się roztworem pożywki o EC 1,8-2,0 i pH ok. 5,5. Po wysiewie nasiona przykrywa się cienką warstwą wermikulitu oraz zabezpiecza przed przesychaniem np. poprzez nakrycie folią. Gdy siewki zaczynają ukazywać się na powierzchni folię należy zdjąć. W trakcie kiełkowania należy utrzymywać temperaturę 24-26oC, a po wschodach obniżyć do 22oC w dzień i 20oC w nocy. Paluszki z siewkami mającymi wykształcone 2 liście właściwe przesadza się do kostek z wełny mineralnej (o wymiarach 10x10x6,5 cm, z otworem o średnicy 2-2,5 cm i głębokości 1,5-2,5 cm). Na 2-3 dni przed przesadzaniem siewek kostki należy ustawić na stołach wyłożonych białą folią i nasączyć pożywką o EC 2,0-2,2 i pH ok. 5,5 (biała folia na stołach poprawia warunki świetlne). W trakcie wzrostu rozsady temperatura w kostce powinna wynosić 20oC, a otoczenia w dzień 20-22oC, zaś w nocy 18-20oC. W miarę potrzeb należy uzupełniać pożywkę w kostkach, dostarczając ją w takiej ilości, aby kostki były dostatecznie wilgotne, jednakże by pożywka nie wypływała na folię podkładową. Gotowa do sadzenia rozsada powinna być krępa, mieć 8-10 liści, wykształcone pąki kwiatowe i kostkę całkowicie przerośniętą korzeniami.

2.8. Dobór odmian Wybór plennej, odpornej na niesprzyjające warunki klimatyczne i patogeny odmiany jest jednym z ważniejszych czynników w integrowanej uprawie warzyw. Prawie wszystkie zalecane odmiany papryki dobrze przystosowują się do różnego typu osłon, a niektóre sprawdzają się zarówno w uprawie tunelowej jak i polowej. Ze względu na siłę wzrostu, niektóre z nich są szczególnie wskazane do uprawy w niskich tunelach. Inne, dobrze plonujące w tunelach poleca się do uprawy w szklarniach ze względu na bardzo równomierne wiązanie na wszystkich piętrach. Im gorsze są warunki uprawy tym odmiany powinny być bardziej tolerancyjne na zaburzenia fizjologiczne jak sucha zgnilizna wierzchołkowa owoców (ang. blossom end rot – BER), ordzawienia skórki (ang. colored (brownish) fruit - Cf) czy fizjologiczna plamistość „stip”. Dobór odmian musi być dostosowany również do wymagań rynku. Odmiany dobieramy pod kątem potencjału plonotwórczego, jakości owocu, wczesności owocowania, szybkiego tempa wybarwiania i odporności na patogeny. Przyzwyczajenia konsumenckie decydują o dominacji odmian o owocach w kształcie prostopadłościanu (typ blok) i wybarwiających się na czerwono (zwłaszcza kolor ciemnoczerwony). Słabiej preferuje się owoce żółte, pomarańczowe, zielone i białe oraz w kształcie stożka (m.in. typ kapia, typ igołomskiej, typ Dulce Italiano). Na owoce fioletowe, granatowe i brązowe a także inne kształty (pomidorowy tzw. topepo, miniaturowe stożkowe i kuliste) popyt jest bardzo niewielki, dlatego praktycznie nie spotyka się ich w uprawie. Do rzadkości należy też uprawa papryki odmian ostrych ze względu na małe zapotrzebowanie rynku detalicznego i zbyt małą wartość biologiczną surowca do przetwórstwa. Zdecydowanie różnią się też preferencje odbiorców detalicznych i hurtowych, co do wielkości i kształtności owoców. Hurtowy rynek warzyw świeżych wymaga owoców o kształcie charakterystycznym dla danego segmentu odmian odpowiadających standardom europejskim wymaganym w obrocie sieciowym i eksporcie. Detaliści, zaopatrujący się na giełdach towarowych i targowiskach akceptują owoce niekształtne pod warunkiem ich dużej masy, grubej ścianki i doskonałego wybarwienia. Do przetwórstwa owoce muszą być odpowiednio wybarwione i zdrowe (całe z upraw polowych, krojone spod osłon). Decyzję o wyborze odmiany do uprawy podejmować należy pod kątem wymagań rynku odbiorcy biorąc pod uwagę ich potencjał plonotwórczy, tempo dorastania i wybarwiania owoców oraz odporność na choroby infekcyjne. W uprawach polowych największy areał zajmują czerwono-owocowe odmiany w typie blok, charakteryzują się sztywnym, krótkim pędem głównym i bardzo szybko zawiązują owoce co ogranicza ich masę wegetatywną. Dzięki temu są mało podatne na przewracanie pod ciężarem owoców i w przypadku silnych wiatrów. Nie ma potrzeby ich palikowania. Znoszą również niedobór wilgotności w glebie i są stosunkowo odporne na suchą zgniliznę wierzchołkową owoców. Odmiany wielkoowocowe również nadają się do upraw w gruncie otwartym. Niezbędne informacje dotyczące odmian papryki, które mogą być uprawiane w systemie IP zostały podane na stronie Centralnego Ośrodka Badania Odmian Roślin Uprawnych (COBORU) w zakładce „Dobór odmian do integrowanej produkcji roślin” (https://www.coboru.gov.pl/pdo/ipr).