Materiał siewny i odmiany w IPR – jęczmień browarny

3. DOBÓR ODMIAN JĘCZMIENIA TYPU BROWARNEGO W INTEGROWANEJ PRODUKCJI Najważniejszym celem uprawy jęczmienia typu browarnego jest uzyskanie wysokiej jakości surowca, spełniającego wymagania słodowni. Wpływ na jakość ma wiele czynników, a jednym z najważniejszych jest wybór odpowiedniej odmiany. Dlatego to słodownie decydują jakie odmiany mają być uprawiane i kontraktują tylko najlepsze i sprawdzone przez siebie. Często nawet dostarczają swój materiał siewny. Bardzo ważna jest również odpowiednia agrotechnika, która jest inna przy uprawie odmian typu browarnego i typu pastewnego. W drugiej kolejności należy zwrócić uwagę na wielkość plonowania odmiany, zdrowotność czy odporność na wyleganie. W Centralnym Ośrodku Badania Odmian Roślin Uprawnych (COBORU) bada się odmiany jęczmienia jarego, jak i ozimego w 51 punktach doświadczalnych. Dzięki temu uzyskuje się obiektywne dane na temat ważniejszych cech użytkowych oraz wymagań agrotechnicznych odmian. Odmiany przeznaczone na cele browarne muszą charakteryzować się wysoką wartością technologiczną, na którą składają się parametry jakościowe słodu i brzeczki. Ocenę wartości browarnej odmian jęczmienia przeprowadza się na podstawie pięciu cech: ekstraktywności, liczby Kolbacha, siły diastatycznej, stopnia ostatecznego odfermentowania brzeczki i lepkości brzeczki, z czego największą uwagę zwraca się na ekstraktywność. Im wyższa wartość browarna odmiany, tym większa jej przydatność do produkcji słodu. Bardzo ważne są również cechy ziarna: zawartość białka, która powinna mieścić się w przedziale od 9,5% do 11,5% s.m., gęstość ziarna, masa tysiąca ziaren i wyrównanie. Każdego roku w COBORU rejestrowane są nowe, cenne kreacje, które wnoszą duży postęp pod względem plenności. Dawniej dobre parametry jakościowe uzyskiwano kosztem plonu. Obecnie udało się połączyć jakość z plennością i odmiany typu browarnego często plonują porównywalnie, a nawet wyżej od odmian typu pastewnego. W doświadczeniach COBORU z jęczmieniem, z których pobierane są próby do badań technologicznych, dawka azotu jest ograniczona do 40 kg/ha dla formy jarej i do 50 kg/ha dla formy ozimej. Nadmiar azotu w znacznej mierze przyczynia się do obniżenia jakości słodu, a w konsekwencji do mętnienia piwa. Jeżeli mamy już wybraną i zakontraktowaną odmianę o wysokich plonach, dobrej zdrowotności i odporności na wyleganie, odpowiednio uprawioną, powinniśmy otrzymać ziarno wysokiej jakości. Ziarno, które skupi słodownia musi być zdrowe, suche i nieuszkodzone, wyróżniać się energią kiełkowania powyżej 96%. Ziarno musi być również wyrównane i celne, z zawartością białka pomiędzy 9,5 a 11,5% i bez zanieczyszczeń. Tylko takie ziarno gwarantuje otrzymanie wysokiej jakości słodu. Szczegółowe informacje na temat odmian rekomendowanych do IP przez COBORU można znaleźć w wykazie na stronie coboru.gov.pl/pdo/ipr.

4.2. Siew Określenie optymalnego terminu siewu jęczmienia ozimego bywa trudne, gdyż jego wpływ na plonowanie zależy w dużej mierze od przebiegu pogody w okresie jesieni. Ozima forma jęczmienia w głównych rejonach jego uprawy powinna być wysiewana w drugiej dekadzie września. Negatywnym efektem wczesnych siewów jest nadmierny wzrost wegetatywny jęczmienia, sprzyjający porażeniu roślin przez sprawcę mączniaka prawdziwego zbóż i traw, uszkodzeniu przez ploniarkę zbożówkę, wyprzeniu podczas śnieżnych zim i ewentualnie porażeniu przez sprawcę pleśni śniegowej. Jęczmień jary typu browarnego wymaga wcześniejszego terminu siewu niż jęczmień jary typu pastewnego. Powinien to być koniec marca lub pierwsza dekada kwietnia (w przypadku wydłużenia się zimy). Wczesny siew sprzyja dobrej efektywności nawozów. Opóźnienie terminu siewu powoduje zmniejszenie plonu ziarna, podwyższenie zawartości białka i łuski w ziarnie oraz pogorszenie jakości browarnej, zwłaszcza ekstraktywności słodu. Zaleca się stosować zaprawiony materiał siewny, co najmniej kategorii kwalifikowany o wysokiej jakości, aby otrzymać pełne i wyrównane wschody, decydujące o prawidłowym wzroście roślin i dobrej architekturze łanu. Materiał siewny powinien być zdrowy, czysty, o wysokiej zdolności kiełkowania. Do siewu należy używać wyłącznie zaprawionego materiału siewnego co najmniej kategorii kwalifikowany oraz przechowywać do kontroli dowód zakupu materiału i etykiety. Wpływ gęstości siewu na plonowanie jęczmienia jest związany z konkurencją roślin o światło, wodę i składniki mineralne. Obsada roślin wpływa na plon ziarna, ale nie oddziałuje wyraźnie na jego jakość browarną. Zbyt duża obsada wzmaga konkurencję między roślinami, zwiększa ich wzajemne zacienianie oraz osłabia odporność na wyleganie. Mała gęstość siewu skutkuje niedostateczną liczbą kłosów na jednostce powierzchni i sprzyja rozprzestrzenianiu się chwastów. Duży plon ziarna można uzyskać przy optymalnej gęstości siewu, która zależy od jakości gleby, terminu siewu i właściwości odmian. Większą ilość wysiewu ziarna stosujemy w warunkach, w których rośliny słabiej się krzewią (gorsza gleba, opóźniony siew) i przy słabiej krzewiących się odmianach. Jęczmień typu browarnego sieje się nieco gęściej niż typu pastewnego, aby wystąpiło ograniczone rozkrzewienie. Silne rozkrzewienie osłabia wyrównanie ziarna. Kłosy głównego i pierwszego bocznego pędu zawierają dorodniejsze i bardziej wyrównane ziarno niż później wyrosłe niższe pędy; dlatego lepiej jest, gdy w łanie zdecydowanie przeważają rośliny słabiej rozkrzewione. Gęstość siewu wywiera niewielki wpływ na zawartość białka w ziarnie jęczmienia. Obsada roślin powinna wynosić 370–400 kiełkujących ziarniaków na 1 m2, rzadziej w lepszych stanowiskach, a gęściej w gorszych. Zaleca się rozstawę rzędów 12–15 cm i głębokość siewu 3 cm.