Monitoring w IPR – proso

7.2.2. Metody monitorowania sprawców chorób w uprawie prosa W integrowanej metodzie ochrony ważna jest zarówno znajomość pierwotnych źródeł infekcji, czyli miejsc, w których bytuje patogen, jak i szczegółowe warunki pogodowe, które sprzyjają rozwojowi sprawców chorób (tab. 4). Im bardziej dogodne warunki do rozwoju i rozprzestrzeniania się patogena, tym intensywność wystąpienia chorób jest większa i związane z tym straty plonu, które powodują. Tabela 4. Najważniejsze źródła infekcji chorób oraz sprzyjające warunki dla rozwoju ich sprawców Sprzyjające warunki dla rozwoju Choroba Źródła infekcji temperatura wilgotność gleby i [°C] powietrza wilgotna, zimna gleba, Fuzaryjna zgorzel szeroki zakres ziarno, resztki pożniwne wysoka wilgotność podstawy źdźbła temperatury powietrza gleba, resztki pożniwne, wilgotna gleba, wysoka Fuzarioza wiech 18–20 zarodniki w powietrzu wilgotność powietrza wysoka wilgotność Głownia prosa ziarno 20–25 powietrza Helmintosporioza resztki pożniwne, gleba, wysoka wilgotność 18–25 liści prosa ziarno powietrza Mączniak rzekomy gleba, resztki pożniwne, wysoka wilgotność 20–25 prosa samosiewy powietrza wilgotna, zimna gleba, Zgorzel siewek gleba, resztki pożniwne 10–15 wysoka wilgotność powietrza W pierwszej kolejności należy wiedzieć, jakie choroby w danej fazie można zaobserwować, a następnie znać objawy powodowane przez ich sprawców (tab. 5). Ważne jest prawidłowe i możliwie wczesne zidentyfikowanie problemu związanego z pojawieniem się na plantacji sprawców chorób. Właściwa diagnoza choroby to niezbędny krok w integrowanej ochronie i produkcji roślin. Dlatego konieczne jest monitorowanie wizualne występowania chorób prosa od wschodów do pełnej dojrzałości nasion, minimum raz w tygodniu. Tabela 5. Cechy diagnostyczne chorób prosa Choroba Cechy diagnostyczne Fuzaryjna zgorzel Zbrunatnienie i zamieranie całkowite lub częściowe korzeni. Podłużne lub podstawy źdźbła owalne plamy na przykorzeniowej części źdźbła. Na ziarniakach i plewach widoczne zmiany barwy. Porażona część wiechy jest szarobiała lub różowa. Niekiedy na porażonych częściach wiechy zauważyć można skupiska zarodników w postaci wałeczków pomarańczowej Fuzarioza wiech barwy. W czasie dłuższego okresu o podwyższonej wilgotności porażone wiechy z ziarniakami pokrywają się nalotem grzybni barwy białej lub różowej. Porażeniu ulega kwiatostan, zniszczone zostają wszystkie części kwiatowe. Zamiast wiechy tworzy się czarny, wrzecionowaty twór pokryty białą, delikatną osłonką ukryty w pochwie liściowej. W okresie dojrzewania Głownia prosa prosa – osłonka pęka i uwalnia duże ilości brunatnoczarnych zarodników roznoszonych na dojrzałe wiechy. Ostatecznie wiechy wyglądają jak pęk brunatnych włókien. Na liściach i pochwach liściowych początkowo jasnobrązowe, a potem ciemnobrunatne plamy soczewkowatego kształtu. Z czasem plamy łączą się Helmintosporioza ze sobą tworząc rozległe, nieregularne plamy. Silnie porażone liście liści prosa zamierają. Na powierzchni plam w czasie ciepłej, wilgotnej pogody występuje luźna brązowa grzybnia z trzonkami konidialnymi. Porażone liście charakteryzują się jaśniejszą barwą (chloroza). Roślina ma Mączniak rzekomy tendencję do wytwarzania wielu liści wtórnych, a wiecha ulega silnemu prosa zniekształceniu. W uprawie prosa występować może przedwschodowa i powschodowa zgorzel siewek. W przypadku przedwschodowej zgorzeli następuje zamieranie wschodzących roślin pod powierzchnią gleby. W przypadku Zgorzel siewek zgorzeli powschodowej roślina jest spowolniona we wzroście. Korzenie porażonej rośliny są brunatne i przy silnym porażeniu wschodząca roślina po pewnym czasie więdnie i zamiera.

7.3.2. Metody monitorowania szkodników w uprawie prosa Monitorowanie obecności szkodników na plantacji to bardzo istotny element integrowanej ochrony roślin (tab. 6). W tym celu powinno stosować się pułapki chwytne, w tym feromonowe, do odłowu szkodliwej entomofauny. Systematyczna, ciągła obserwacja ułatwia ocenę aktualnej sytuacji na polu, a w razie konieczności pozwala na szybką reakcję. Na podstawie monitoringu podejmuje się decyzje co do zasadności, terminu i sposobu ograniczania populacji agrofagów. Monitoring jest podstawą progów ekonomicznej szkodliwości, czyli kluczowego elementu ochrony chemicznej, ale na chwilę obecną nie są one dla uprawy prosa opracowane. W uprawie prosa podstawową metodą jest lustracja polowa, istotna zwłaszcza dla młodych roślin, które są szczególne narażone na uszkodzenia. Jako metodę wspomagającą można stosować żółte lub niebieskie tablice lepowe, które pomagają w ustaleniu terminu i intensywności nalotu niektórych gatunków szkodliwych. Pomocne może być także zastosowanie czerpaka entomologicznego. Tabela 6. Zasady i terminy obserwacji najważniejszych szkodników prosa Szkodnik Zasada obserwacji Termin obserwacji lustracja pod kątem uszkodzeń korzeni, zarodków, kiełkowanie i rozwój liści Szkodniki liścieni (łysiny w zasiewach), przesiewanie gleby glebowe – dołki 25 × 25 cm, głębokość 30 cm Omacnica monitoring uprawy pod kątem obecności motyli – kłoszenie prosowianka pułapki świetlne lub feromonowe obecność kolonii na wszystkich organach wzrost pędu i kwitnienie Mszyce wegetatywnych obecność imago i stadiów larwalnych na wzrost i kwitnienie Zmieniki wszystkich organach wegetatywnych