Materiał siewny i odmiany w IPR – gryka

4. DOBÓR ODMIAN GRYKI W INTEGROWANEJ PRODUKCJI W integrowanej produkcji należy wysiewać odmiany gryki wymienione w Krajowym rejestrze (KR). Obecnie wpisane są cztery odmiany gryki:  Kora  MHR Korona  MHR Smuga  Panda Wszystkie zarejestrowane odmiany gryki pochodzą z Małopolskiej Hodowli Roślin Spółka z o.o. Obecnie Centralny Ośrodek Badania Odmian Roślin Uprawnych (COBORU) nie prowadzi żadnych badań wartości gospodarczej odmian gryki. 5 . PRZEDSIEWNA UPRAWA ROLI I SIEW Gryka spośród wszystkich roślin zbożowych jest najbardziej wrażliwa na niedobór wody w glebie. Zadaniem uprawy roli jest stworzenie dobrych warunków dla równomiernych wschodów oraz do wzrostu i rozwoju roślin gryki, przez: poprawę stosunków wodno- powietrznych gleby, ograniczenie ilości chwastów i samosiewów rośliny przedplonowej, umożliwienie wymieszania z glebą resztek pożniwnych i nawozów mineralnych, bez obniżenia aktywności pożytecznych mikroorganizmów glebowych. Uprawa roli pod grykę powinna być starannie przeprowadzona w celu przygotowania warunków dla optymalnego rozwoju roślin. Gryka, wśród roślin uprawnych, wyróżnia się większą wrażliwością na niedostateczne napowietrzenie gleby, dlatego wymaga większej pulchności gleby, aby jej delikatne korzenie boczne mogły dobrze się rozrastać. 5.1 Uprawa roli Możliwość uprawy gryki po różnych przedplonach wskazuje na niejednakowe metody uprawy roli. Po przedplonach wcześnie schodzących z pola (zboża), należy wykonać uprawki pożniwne. Pierwszym zabiegiem tradycyjnej uprawy jest podorywka płużna. Jest ona jednak mniej wydajna i bardziej energochłonna w porównaniu z zastosowaniem uprawek agregatem podorywkowym (kultywator ścierniskowy, brona talerzowa z wałem strunowym). Zabieg ten powinien być wykonany zaraz po zbiorze przedplonu, na głębokość 6–9 cm. Zadaniem jego jest przykrycie ścierniska, przerwanie parowania z gleby, przykrycie osypanych nasion chwastów i zboża przedplonowego w celu pobudzenia ich do kiełkowania, wyrównanie i wtórne zagęszczenie gleby. Następnym zabiegiem jest bronowanie po wzejściu chwastów i samosiewów zbóż w celu ich zniszczenia. Należy je powtarzać po każdym ukazaniu się kolejnych wschodów chwastów. Alternatywą uprawek pożniwnych jest uprawa międzyplonu ścierniskowego (gorczyca biała, rzodkiew oleista, rzepak lub facelia), jeśli zbiór przedplonu nie był zbyt opóźniony i jest odpowiednia wilgotność gleby. Dobrym rozwiązaniem jest wsiewka poplonowa. Gęsto rosnąca roślina poplonowa zagłuszy samosiewy zbóż i chwastów oraz poprawi biologię gleby. Korzystne jest pozostawienie tej rośliny na zimę (mulcz) i tym samym rezygnacja z orki zimowej. Po zespole uprawek pożniwnych wykonanie orki przedzimowej (na głębokość 20–25 cm) pozostawionej w ostrej skibie, powoduje rozluźnienie roli i zwiększenie porowatości gleby, co sprzyja większemu gromadzeniu wody i lepszemu oddziaływaniu mrozu na tworzenie struktury gruzełkowatej gleby. Jeśli taka orka była wykonana pod przedplon, to można ją zastąpić narzędziami głęboko spulchniającymi glebę, bez jej odwracania (ciężkie grubery, głębosz). Głębsze spulchnianie gleby głęboszem na 40–50 cm wystarczy raz na 4–5 lat. W uprawie uproszczonej alternatywą dla orki przedzimowej jest uprawa gruberem. Pierwszym możliwie wczesnym zabiegiem wiosną powinno być bronowanie. Zmniejsza ono parowanie wody z gleby i przyspiesza jej ogrzewanie. Następnie należy użyć kultywatora lub agregatu uprawowego i powtórzenie tego zabiegu na krótko przed siewem. Zawarty w agregacie wał strunowy zagęszcza warstwę gleby tuż pod powierzchnią, co umożliwia umieszczenie wysiewanych orzeszków na podobnej głębokości i sprzyja wyrównanym wschodom. Zastosowanie agregatu jest uzasadnione ekonomicznie (obniżenie kosztów paliwa i robocizny). Nie powinno się uprawiać gleby zbyt wilgotnej. W przypadku uprawy kultywatorem (bez agregatu) zaleca się wyposażenie ciągnika w spulchniacze śladów lub koła bliźniacze, aby zmniejszyć ugniatanie gleby. 5.2. Siew gryki Do siewu należy używać wyłącznie materiału siewnego kwalifikowanego lub w kategorii standard, oraz przechowywać do kontroli dowody zakupu nasion i etykiety. 5.2.1 Termin siewu Siew gryki powinien się odbyć, wtedy gdy minie ryzyko przymrozków, a gleba na głębokości 5-10 cm osiągnie temperaturę 10-12°C. Termin siewu gryki zależy od rejonu klimatycznego, należy zatem ją wysiewać.  środkowo – wschodnim: 10-25 maja  wschodni: 10-25 maja  południowo – wschodni: 10-25 maja  północno – zachodni: 25 – 30 maja  południowo – wschodni: 25 - 30 maja Gryka charakteryzuje się dużymi wymaganiami świetlnymi. Zróżnicowanie w oświetleniu łanu gryki powoduje zmiany we wzroście, rozwoju, liczbie gałązek, kwiatostanów i nasion na roślinie, a w konsekwencji w poziomie plonowania. Zmiany te są głównie zależne od liczby i rozmieszczenia roślin na jednostce powierzchni. Spośród poszczególnych zabiegów agrotechnicznych, za najważniejsze można uznać sposoby siewu gryki, dzięki którym możemy wpływać na przedłużanie okresu jej kwitnienia oraz na metody odchwaszczenia. Grykę można uprawiać: a) w szerokich międzyrzędziach, w których odległość między rzędami wynosi ok. 45–50 cm, co umożliwiające mechaniczną ich pielęgnację po wschodach gryki; b) w standardowej rozstawie międzyrzędzi przyjętej dla zbóż tj. ok. 11-15 cm szerokości między rzędami. 5.2.2. Uprawa w szerokich międzyrzędziach Pierwszą obróbkę międzyrzędzi wykonuje się, gdy rośliny osiągną wysokość 5–7 cm (w fazie 2 liści), za pomocą opielaczy wielorzędowych zaopatrzonych w redlice tzw. noże podcinające. Drugi zabieg pielęgnacyjny należy przeprowadzić w fazie pąkowania gryki opielaczem wyposażonym w redlice tzw. „gęsiostupki”. Można przeprowadzić trzeci zabieg z zastosowaniem obsypnika, który należy wykonać w pełni kwitnienia, przed zakryciem międzyrzędzi (przy głębokości uprawy 8–10 cm). Obsypywanie pozwala na przykrycie glebą dolnej części pędu głównego do 5 cm. Wówczas tworzą się na tej części pędu korzenie przybyszowe, które zwiększają aktywność biologiczną systemu korzeniowego gryki. Zmniejsza to także podatność roślin na wyleganie. Duży odstęp między rzędami gryki umożliwia lepsze oświetlenie roślin, zwiększa ich przestrzeń życiową, co sprzyja tworzeniu większej liczby odgałęzień na roślinie. Najpierw wyrastają gałązki na pędzie głównym, a z nich wyrastają gałązki II rzędu, na których wytwarzają się z kolei gałązki III rzędu. Wszystkie gałązki posiadają kwiatostany, a różny termin ich wytwarzania powoduje wydłużenie okresu kwitnienia danej rośliny, dzięki czemu zwiększa się szansa dłuższego okresu dobrej pogody dla oblotu pszczół, sprzyjającej zapyleniu kwiatków gryki. Zwiększa to wierność plonowania gryki w latach. 5.2.3 Uprawa w standardowej rozstawie międzyrzędzi Uprawa w wąskie międzyrzędzia (ok. 11-15 cm) przy późniejszym terminie siewu (po 20 maja), sprzyja szybkiemu wzrostowi roślin gryki i wczesnemu zakryciu międzyrzędzi (dzięki dużej powierzchni liści i rozgałęzianiu się). Wtedy chwasty są przygłuszone przez grykę i ryzyko zachwaszczenia łanu jest niższe. Wadą tego wariantu jest słabe rozgałęzienie roślin, determinujące krótki okres kwitnienia gryki, co przy wystąpieniu niesprzyjającej pogody w tym okresie, przyczynia się do niskiego plonowania. Przy uprawie gryki w wąskie rzędy optymalny termin siewu to 20-25 maj. 5.2.4 Norma siewu Ilość wysiewu gryki zależy od: jakości gleby, szerokości międzyrzędzi i terminu siewu. Na glebach żyźniejszych rośliny silniej się rozgałęziają i bujniej wyrastają, dlatego duża ich obsada w tych warunkach nie jest korzystna. Występuje wówczas zagrożenie wyleganiem roślin. Wobec silniejszego rozgałęziania się gryki przy uprawie w szerokie międzyrzędzia racjonalna jest mniejsza ilość wysiewu, niż przy uprawie w wąskie międzyrzędzia. Szerokie międzyrzędzia sprzyjają lepszemu przewietrzeniu plantacji, co zmniejsza ryzyko porażenia przez sprawców chorób. Dolne granice przedziałów norm wysiewu należy uwzględniać w dobrych warunkach glebowych, a górne granice na glebach słabych (kompleks żytni słaby). Pośrednie ilości wysiewu stosuje się w średnich warunkach glebowych. Tabela 1. Normy wysiewu gryki (szt. ziaren m2) w wąskie rzędy w zależności od kompleksu glebowego i terminu siewu. Termin siewu 10-20.05 25.05-5.06 Kompleks glebowo-rolniczy Normy wysiewu gryki szt. ziaren m2 szt. ziaren m2 Żytni bardzo dobry 300 350 Zbożowy-górski Żytni dobry 320 370 Żytni słaby 350 400 Owsiano-ziemniaczany górski Grykę sieje się siewnikiem zbożowym w rozstawie od 11-15 cm. Głębokość siewu jest zależna od wilgotności gleby:  optymalna wilgotność gleby: głębokość siewu: 2-3 cm,  gleba przesuszona- głębokość siewu: 4-5 cm. Ilość wysiewu powinna być dostosowana do jakości gleby, terminu siewu i odmiany. Ilość siewu wylicza się ją wg wzoru: Wysiew w kg/ha = liczba nasion w mln szt/ha x MTZ (g) x 10000 zdolność kiełkowania (%) x czystość (%) x 100 Zazwyczaj gryka jest wysiewana, w zależności od masy 1000 nasion i kompleksu glebowo- rolniczego w ilości:  uprawa w wąskie międzyrzędzia (termin siewu 18–25 maja): od 80 do 92 kg/ha,  uprawa w szerokie międzyrzędzia (termin siewu 10–20 maja): od 45 do 58 kg/ha.