Materiał siewny i odmiany w IPR – bobik

4. DOBÓR ODMIAN BOBIKU W INTEGROWANEJ PRODUKCJI Bobik jest bardzo wartościową rośliną szczególnie na glebach zwięzłych. Spośród roślin bobowatych grubonasiennych ma największe wymagania glebowe oraz wodne i ten fakt determinuje rejony jego uprawy. Rekompensatą dużych wymagań jest największy w grupie bobowatych grubonasiennych plon białka. Mimo swoich walorów jest to gatunek niedoceniany od wielu lat. Jedną z przyczyn tej sytuacji może być to, że uprawa bobiku w warunkach spełniających jego wymagania nie zawsze jest łatwa. Intensywny wzrost roślin i możliwość ich wylegania oraz nierównomiernego dojrzewania utrudniają wykonywanie zabiegów ochrony w trakcie wegetacji. Jeżeli natomiast bobik zostanie wysiany na niewłaściwym stanowisku (zbyt lekkie gleby, rejony cechujące się okresowym niedostatkiem opadów) jego duży potencjał plonowania zostaje wyraźnie ograniczony. Głównym kierunkiem jego uprawy jest pozyskiwanie nasion paszowych. Z tego względu skład chemiczny nasion bobiku jest rozpatrywany pod kątem wartości odżywczej i jego przydatności w komponowaniu pasz. Szczególne znaczenie ma informacja o składnikach antyżywieniowych w nasionach – przede wszystkim taninach, które są niepożądane i ograniczają udział nasion w paszy. Trendy w hodowli nowych odmian są odpowiedzią na zapotrzebowanie zgłaszane ze strony praktyki rolniczej. Z tego względu duże znaczenie ma hodowla odmian różnych typów, która uwzględnia specyficzne wymagania użytkowników i producentów pasz. Ostateczną weryfikacją osiągniętego sukcesu hodowlanego jest upowszechnienie odmiany w uprawie oraz duży i stały jej udział w reprodukcji. W przeszłości generalnie hodowano i uprawiano odmiany bobiku cechujące się niesamokończącym typem wzrostu i nasionami zawierającymi taniny w stężeniu blisko 1,0 mg/g s.m. Później prace hodowlane prowadzono w następujących kierunkach: wytworzenia odmian samokończących i odmian o niskiej zawartości tanin w nasionach. Z jednej strony poszukiwano form równomiernie dojrzewających o niższych roślinach, aby łatwiejsze było wykonanie zabiegów pielęgnacyjnych, a z drugiej potrzebne było ulepszenie składu chemicznego nasion – głównie obniżenie zawartości związków antyżywieniowych. Odmiany bobiku grupuje się na podstawie zasadniczych różnic morfologicznych i użytkowych. Obecnie w Krajowym rejestrze (KR) wyodrębnia się trzy grupy odmian bobiku: niesamokończące o znacznej zawartości tanin w nasionach, niesamokończące o niskiej zawartości tanin (tzw. niskotaninowe) w nasionach oraz odmiany samokończące o znacznej zawartości tanin. Podstawową zasadą jest stosowanie materiału siewnego co najmniej kategorii kwalifikowany. Zastosowana odmiana powinna być wpisana do krajowego rejestru lub wspólnotowego katalogu odmian. Szczegółowe zasady doboru odmian w integrowanej produkcji roślin są publikowane na dedykowanej stronie COBORU. Szczegółowe informacje na temat doboru odmian rekomendowanych do IP przez COBORU można znaleźć w wykazie na stronie coboru.gov.pl/pdo/ipr.

5.2. Siew Do siewu należy używać materiału siewnego co najmniej kategorii kwalifikowany, o znanej wartości użytkowej i masie 1000 nasion. Pozwoli to na ustalenie prawidłowej ilości wysiewu zapewniającej właściwą zwartość łanu. Okres od siewu do wschodów jest długi i w tym czasie nasiona porażane są przez grzyby znajdujące się w glebie. Bezpośrednio przed siewem, w celu zwiększenia stopnia brodawkowania i asymilacji azotu z powietrza, należy szczepić nasiona. Bobik należy siać jak najwcześniej, aby wykorzystać dobrą wilgotność gleby do kiełkowania nasion. Niska temperatura w początkowym okresie wzrostu umożliwia przejście pełnej jarowizacji w krótkim czasie, rozwinięcie silniejszego systemu korzeniowego zapewniającego lepsze zaopatrzenie rośliny w składniki pokarmowe i wodę. Opóźniony termin siewu w dużym stopniu decyduje o mniejszej liczbie strąków i nasion na roślinie, masie 1000 nasion, a w rezultacie o poziomie plonowania. Wczesny siew wpływa także na wcześniejsze zakwitanie roślin, niższe formowanie okółków pierwszych kwiatostanów, które lepiej są zaopatrywane w asymilaty i wodę niż kwiatostany położone wyżej. Celowość stosowania wczesnego terminu siewu uzasadniona jest dużą wrażliwością na czynniki pogodowe – dużą rolę w kształtowaniu długości okresu wegetacji bobiku odgrywa temperatura. Każdy dzień opóźnienia siewu w okresie od 30 marca do 14 kwietnia wpływa na zmniejszenie liczby strąków i nasion na roślinie i w konsekwencji powoduje obniżkę plonu nasion bobiku o około 0,8% (około 35 kg/ha) oraz na nieznaczne skrócenie pędów. Opóźnienie siewu powoduje także przedłużenie terminu dojrzewania roślin, pogorszenie warunków ich zbioru i dosuszania nasion. Zapewnienie optymalnego zagęszczenia roślin na jednostce powierzchni zgodnie z zaleceniami dla wybranej odmiany jest jednym z najważniejszych czynników agrotechnicznych decydujących o wielkości plonu nasion bobiku. Ponadto ilość roślin na jednostce powierzchni ma znaczący wpływ na prawidłowy rozwoju generatywny, utrzymanie wolnej od zachwaszczenia plantacji i równomierne dojrzewanie roślin. Zmniejsza się również ryzyko ich wylegania oraz występowania chorób i szkodników. Ilość wysiewu zależy od zdolności kiełkowania i masy 1000 nasion. Potrzebną ilość wysiewu na 1 ha oblicza się według wzoru: axb ilość wysiewu = ------------- c gdzie: a - liczba nasion na 1 m2 b - masa 1000 nasion w g czystość % x zdolność kiełkowania % c – wartość użytkowa materiału siewnego w % (--------------------------------------------------) Zalecana rozstawa rzędów wynosi 20–30 cm, a optymalna głębokość siewu 8–12 cm. Płycej należy wysiewać nasiona na glebach zwięzłych, żyznych i wilgotnych, a głębiej na glebach lżejszych i bardziej suchych. Nasiona umieszczone na tej głębokości mają dobre warunki do kiełkowania, a siewki do rozwoju systemu korzeniowego. Rośliny są wówczas bardziej odporne na suszę i wyleganie oraz możliwe jest mechaniczne i chemiczne zwalczanie chwastów. Ze względu na potrzebę stosowania oprysków w czasie wegetacji bobiku należy wyznaczać ścieżki przejazdowe o szerokości 40–45 cm na koła agregatu opryskującego, w odstępach dostosowanych do szerokości używanego sprzętu.