Materiał siewny i odmiany w IPR – ogórek pod osłonami

1.3. Dobór odmian Odmiana jest jednym z najważniejszych czynników wpływających na plon i jego jakość. Odmiany różnią się między sobą podatnością na choroby i szkodniki, co ma znaczenie w ochronie środkami chemicznymi i stwarza możliwości ograniczenia zużycia pestycydów. Inne elementy uprawy związane z nawożeniem, rodzajem wykorzystywanych podłoży itp. również zależą od uprawianej odmiany. W uprawie pod osłonami, wykorzystuje się obecnie dwie grupy odmian ogórków: sałatkowe (o tradycyjnych, gładkich owocach o różnej długości) i grubobrodawkowe - partenokarpne, o owocach podobnych do odmian polowych, ale zawiązujących się bez zapylenia, tzw. „małosolne”. Ważnym kryterium doboru odmian jest termin uprawy. Wyróżnić można odmiany nadające się do najwcześniejszej (zimowo-wiosennej) produkcji, a więc z reguły tolerancyjne na okresowe niedobory światła, odmiany wiosenne i jesienne - najbardziej odporne na porażenie chorobami w warunkach wysokiej wilgotności powietrza oraz tolerancyjne na wahania temperatury powietrza. Ogórek ma płaski, szeroki system korzeniowy, ale między odmianami występują różnice w jego wielkości i głębokości przerastania. Jest to bardzo ważna cecha wpływająca na powodzenie uprawy w różnych podłożach. Z reguły, preferuje się odmiany o głębokim i dobrze rozbudowanym systemie korzeniowym, ze względu na lepszą zdolność wykorzystywania stosowanego nawożenia oraz mniejsze wymagania w stosunku do nawadniania, zwłaszcza w uprawach gruntowych, w słomie lub perlicie. Odmiany korzeniące się słabiej mogą być przeznaczone do upraw bezglebowych, na wełnie mineralnej, w kokosie, a więc na takich podłożach, w których zaopatrzenie roślin w wodę i składniki pokarmowe jest optymalne, a system korzeniowy ma ograniczoną przestrzeń rozwoju. Z ekonomicznego punktu widzenia ważną cechą jest intensywność krzewienia się roślin ogórka. Tradycyjne odmiany wykształcają bardzo intensywnie rosnące pędy boczne i wąsy czepne. Wprawdzie są to pędy owocujące, ale ogromna masa zielona wymaga regularnego ograniczania. Wymaga tego zarówno utrzymanie owocowania na odpowiednim poziomie (równowaga wegetatywno-generatywna) jaki i stan fitosanitarny uprawy. Tak zwane odmiany „bezobsługowe” mają bardzo krótkie pędy boczne, co sprawia wrażenie, że owoce wyrastają w pęczkach tylko z pędu głównego. Taki typ wzrostu powoduje, że cięcie pędów jest praktycznie niepotrzebne, a plon wczesny jest większy niż u odmian tradycyjnych, silnie rosnących. Odmiany te jednak powinny być przeznaczone do uprawy w szklarniach i tunelach, w których można utrzymać stabilne parametry klimatu. Jeśli odchylenia od ustalonych parametrów temperatury i wilgotności będą duże, może to być przyczyną opadania i zamierania zawiązków w całym „pęczku”, co odbija się niekorzystnie na wysokości i wczesności plonu. Niedostateczna liczba zawiązków na roślinie stymuluje wzrost wegetatywny, co w konsekwencji wymaga dodatkowych nakładów na przerzedzanie pędów. Upodobania konsumentów w stosunku do cech odmianowych mogą być różne za granicą, w Polsce, a nawet w poszczególnych rejonach kraju. W segmencie sałatkowym na ogół preferowane są odmiany o owocach krótkich i ciemnozielonej barwie skórki, kojarzonej ze świeżością ogórka (tylko w okresie zimowym chętniej kupowane są owoce długi tzw. wężowe). W segmencie „małosolne”, największym popytem cieszą się ogórki o jednolitej, ciemnozielonej barwie i wyraźnych, niezbyt licznych brodawkach. W ofercie jest wiele odmian zagranicznych, ale również, cieszące się dużym uznaniem producentów odmiany krajowe (np. Milenium F1). Wybierając odmianę, należy kierować się przede wszystkim wymaganiami rynku, na jakim się operuje (segment odmianowy, charakterystyka owocu, okres obrotu towarem równoznaczny z okresem produkcji) oraz możliwościami technicznymi obiektu uprawnego i preferowanym w gospodarstwie sposobem uprawy.

1.4. Produkcja rozsady Rozsadę do upraw pod osłonami przygotowuje się w ogrzewanych szklarniach, lub w tunelach foliowych. Pomieszczenia na wczesne terminy produkcji muszą być wyposażone w lampy do doświetlania. Dla uzyskania dobrej jakości rozsady potrzebne jest oświetlenie o intensywności około 5000 luksów. Obecnie, produkowanych jest wiele typów lamp mających zastosowanie w produkcji ogrodniczej. Najbardziej ekonomiczne i najkorzystniejsze są lampy LED oraz sodowe wysokoprężne (HPS). Równomierność oświetlenia powinna być bardzo wysoka (>70%). Standardowe doświetlanie rozpoczyna się po rozłożeniu liścieni przy natężeniu światła poniżej 4000 luksów; początkowo przez 8 godzin na dobę, a 3-5 dni przed sadzeniem przez 6 godz. Przez pierwsze 10-12 dni można również prowadzić całodobowe naświetlanie, kontynuując później doświetlanie standardowe. Nowoczesne systemy LED umożliwiają efektywne doświetlanie roślin zarówno w systemie fotoperiodycznym (wydłużanie dnia) jak i kompensacyjnym (wzmacnianie światła dziennego sztucznym). W produkcji rozsad sprawdzają się lampy LED o mocy emitowania 130-180 μmol/s i wydajności (skuteczności) jak najbardziej zbliżonej do wartości światła idealnego tj. 683 lm/W. W przypadku lamp sodowych 5000 luksów uzyskuje się dla lampy o mocy 400 W umieszczając ją na wysokości 1,2 m, co umożliwia doświetlanie rozsady na powierzchni 6,5 m2. Lampa o mocy 600 W (LU 600) pokryje 12,8 m2 powierzchni, ale musi być umieszczona na wysokości 1,8 m. Pomieszczenia do produkcji rozsady muszą być dezynfekowane przed rozpoczęciem sezonu produkcyjnego. Zaniechanie tej czynności może skutkować koniecznością wcześniejszego i częstszego stosowania zabiegów ochrony roślin. Podłoże wykorzystywane do produkcji rozsady również powinno być sterylne. Rozsadę przeznaczoną do upraw tradycyjnych lub prowadzonych na podłożach organicznych produkuje się najczęściej w odkwaszonym i nawiezionym torfie wysokim lub gotowych substratach torfowych. Substrat torfowym wykorzystywany do produkcji rozsady ogórka powinien być wolnym od patogenów i szkodników. Konieczne jest przechowywanie potwierdzenia dowodu zakupu substratu. Zawartość składników pokarmowych w 1 litrze podłoża powinna wynosić: 150-200 mg N, 120-180 mg P, 300 mg K, 60 mg Mg, 2000 mg Ca, a pH - 6,0-6,3. W integrowanej uprawie ogórka pod osłonami produkcja rozsady powinna być wykonywana z materiału siewnego warzyw kategorii kwalifikowany lub standard. Należy również pamiętać o przechowywaniu etykiet, paszportów roślin oraz dowodów zakupu materiału siewnego. W przypadku zakupu rozsady przechowywanie dokumentów dostawcy i paszportów roślin. Do sadzenia należy wybrać najlepsze, zdrowe rośliny, o prawidłowo wykształconych liścieniach. Selekcję powinno się przeprowadzać we wszystkich fazach produkcji. Pierwszą należy wykonać już w momencie kiełkowania nasion. W tym celu, nasiona należy ułożyć na szalkach lub w innych pojemnikach, na bibule, następnie delikatnie podlać wodą i na jedną dobę umieścić w temperaturze 26-28oC. Następnie wybiera się nasiona z dobrze wykształconymi kiełkami i wysiewa do skrzyneczek z perlitem lub bezpośrednio do doniczek lub pierścieni z substratem, albo kostek wełny mineralnej (wówczas należy nasiona przykryć perlitem lub wermikulitem). W przypadku kostek z wełny mineralnej, przed siewem nasion, powinny one być dokładnie zamoczone w roztworze pożywki i w czasie produkcji rozsady systematycznie podlewane tym roztworem. Do produkcji rozsady przygotowuje się pożywkę o EC 2 mS/cm i pH 5,5, która powinna zawierać w 1 litrze: 180 mg N (w tym 5 mg N-NH4), 50 mg P, 190 mg K, 170 mg Ca, 40 mg Mg oraz mikroelementy w postaci gotowych mieszanek (np. 10-13 ml Pionier Mikro na 100 l roztworu). Obliczając skład pożywki należy także brać pod uwagę składniki wnoszone z wodą i kwasem wykorzystywanym do jej zakwaszania. Od wysiewu do pierwszych wschodów należy utrzymywać temperaturę w zakresie 22-24oC, po czym należy ją obniżyć do 22oC w dzień i 20oC w nocy. Jeśli podłoże było właściwie nawożone, to nie ma potrzeby dodatkowego dokarmiania rozsady. Tylko rozsadę produkowaną w kostkach wełny mineralnej należy systematycznie podlewać roztworem pożywki. Aby nie ochładzać kostek w czasie podlewania pożywka powinna być podgrzana do 25oC. Produkcja rozsady doświetlanej trwa wiosną około miesiąca. W końcowym okresie należy rośliny rozstawić, aby nie dopuścić do wzajemnego zacieniania się liści i wybiegania pędów. Rozsada dobrej jakości powinna być krępa i mieć wykształcone 4-5 liści właściwych. Na 1 m2 powinno znajdować się 30-40 roślin. Bardzo dobre wyniki, szczególnie w uzyskaniu odporności na patogeny odglebowe, daje szczepienie ogórka na podkładce z dyni figolistnej (Cucurbita ficifolia). Aby uzyskać odpowiednią do szczepienia fazę rozwojową dyni i ogórka, nasiona ogórka należy wysiać 3-4 dni wcześniej niż dyni. Podłożem powinien być substrat torfowy, co zapewnia minimalne uszkadzanie systemu korzeniowego roślin w momencie ich wyjmowania. Do wschodów należy utrzymywać temperaturę 26-28oC, a potem 22-24oC w dzień i 18-21oC w nocy. Po około 11 dniach od siewu ogórków, rośliny osiągają odpowiednią do szczepienia fazę wzrostu. W momencie szczepienia obie rośliny powinny mieć mniej więcej tą samą grubość pędu, ogórek powinien mieć wykształcony pierwszy liść, a dynia - jego zaczątek. Łodygę dyni należy naciąć od góry w dół, do połowy grubości pędu, na wysokości 1-1,5 cm od liścieni. Łodygę ogórka nacina się w kierunku odwrotnym kończąc w odległości 2 cm od liścieni. Obie rośliny łączy się w miejscu cięcia, owija dość mocno paskiem folii aluminiowej i sadzi do doniczek. Do każdej doniczki należy wbić cienkie patyczki do podpierania rozsady. Do czasu zrośnięcia się tkanek należy utrzymywać wyższą wilgotność powietrza. Rozsady należy umieścić w tunelikach z cienkiej folii, rozłożonej na konstrukcji podtrzymującej. Po 7-9 dniach rośliny można odsłonić i odciąć wierzchołkową część pędu dyni nad miejscem szczepienia. Można też lekko rozluźnić folię owijającą miejsce szczepienia. Całkowite zrośnięcie następuje po około 2 tygodniach. Wtedy dopiero można odciąć pod miejscem szczepienia pęd ogórka i zdjąć folię. W tym czasie, u niektórych odmian mogą wystąpić objawy niedoboru magnezu i wapnia. Najlepiej zastosować profilaktyczne dokarmianie tymi składnikami, dokorzeniowe lub w oprysku dolistnym. Na kilka dni przed sadzeniem rozsady do szklarni należy ustalić wilgotność powietrza i temperaturę w mnożarce na takim poziomie, jaki będzie utrzymywany w szklarni.