Materiał siewny i odmiany w IPR – kapusta głowiasta

1.4. DOBÓR ODMIAN W produkcji integrowanej roślin bardzo ważnym kryterium doboru odmian jest ich odporność lub tolerancja w stosunku do najgroźniejszych chorób i szkodników, mała wrażliwość na niekorzystne czynniki klimatyczne, silne korzenienie się i zdolność do dobrego wykorzystywania składników pokarmowych. Odmiany nie powinny też wykazywać skłonności do gromadzenia azotanów. Ważna jest również przydatność odmian do planowanych kierunków produkcji (świeży rynek, kwaszenie, przechowywanie itp. cechy). Liczba odmian uprawnych aktualnie dostępnych na rynku jest bardzo duża, w większości mieszańce heterozyjne (oznaczane jako F1). Starych odmian ustalonych jest tylko kilka. Mieszańce charakteryzują się lepszym wyrównaniem roślin, wyższą plennością, wolniejszym przejrzewaniem główek, lepszą przydatnością do przechowywania i często większą odpornością na choroby. Odmiany kapusty różnią się długością okresu wegetacji i pod tym względem podzielone są na 4 główne grupy: wczesne (55-70 dni), średnio wczesne (80–110 dni), średnio późne (115- 130 dni) i późne (135–165 dni). Odmiany wczesne przeznaczone są głównie do uprawy przyspieszonej pod różnego rodzaju osłonami lub wczesnej uprawy w polu. Bardzo ważną cechą tej grupy odmian jest tolerancja w stosunku do spadków temperatury i odporność na pośpiechowatość. Uprawiane są przede wszystkim do bezpośredniego spożycia. U odmian średnio wczesnych i średnio późnych ważną cechą jest możliwość przetrzymania w polu roślin dojrzałych do zbioru, bez pogorszenia jakości główek (np. mała skłonność do pękania), a u odmian późnych przydatność do przechowywania. Odmiany średnio wczesne uprawia się na świeży rynek, dla przetwórstwa (np. sałatki) i do krótkotrwałego kiszenia. Odmiany średnio późne przeznacza się na świeży rynek i do przetwórstwa, głównie kiszenia. Odmiany późne w większości przeznacza się do przechowywania, kwaszenia bezpośrednio po zbiorze i kwaszenia po przechowaniu. W zależności od przeznaczenia plonu wymagana jest różna wielkość główek. Dla zaopatrzenia rynku warzyw świeżych, a zwłaszcza supermarketów najbardziej przydatne, nie tylko w okresie wiosennym, ale i zimą po przechowaniu, są główki małe i średnie (1-2 kg). Przetwórstwo wymaga główek dużych (3-5 kg, a nawet większych), a dla kwaszarnictwa dodatkowo główki powinny być uformowane z liści cienkich, o cienkich nerwach, co gwarantuje uzyskanie delikatnego surowca. Odmiany różnią się też wieloma cechami takimi jak barwa, grubość i unerwienie liści, kształt, zwięzłość i wielkość główek oraz odpornością lub tolerancją w stosunku do chorób i szkodników. Pokrój roślin i wielkość główek mogą być znacznie modyfikowane przez warunki uprawy. Bardzo bogaty zestaw odmian pozwala dobrze dobrać odmianę do potrzeb rynku i warunków uprawowych. W zamieszczonych tabelach 1a-1f podano wybrane odmiany, zalecane do upraw integrowanych, które wyróżniły się w produkcji wysoką plennością i przydatnością do określonego terminu i kierunku uprawy.

1.6. PRODUKCJA ROZSADY W produkcji integrowanej roślin najbardziej zalecana jest uprawa z rozsady. Uprawa z siewu bezpośredniego wymaga większej liczby zabiegów ochronnych we wczesnych fazach rozwojowych kapusty. Rozsadę należy produkować z materiału siewnego kategorii kwalifikowany lub standard (lub wysiew w pole takiego materiału). Po zakupie nasion należy przechowywać ich etykiety oraz dowody zakupu. W przypadku zakupu rozsady należy przechowywać dokument dostawcy i paszport roślin. Produkcję rozsady można prowadzić pod osłonami jak i w odkrytym gruncie. Do najwcześniejszych terminów sadzenia należy stosować rozsadę doniczkowaną, produkowaną w ogrzewanych szklarniach lub tunelach foliowych. Do nasadzeń późniejszych może być stosowana rozsada „rwana” produkowana bezpośrednio w gruncie tunelu nieogrzewanego lub na rozsadniku w polu. Produkcja na rozsadniku jest najtańsza ale dość kłopotliwa, głównie z powodu braku możliwości zapewnienia optymalnych warunków kiełkowania, wschodów i rozwoju roślin, które zależą od przebiegu pogody oraz ze względu niebezpieczeństwo uszkodzenia rozsady przez szkodniki (śmietka kapuściana, pchełki). Obecnie coraz większą popularność, ze względu na swe zalety, zdobywa produkcja rozsady w paletach wielodoniczkowych. Metoda ta umożliwia zapewnienie rozsadzie optymalnych warunków rozwoju, przy łatwej pielęgnacji i kontroli wzrostu oraz stosunkowo niskich kosztach i małych nakładach robocizny. Ważnym aspektem jest też możliwość przenoszenia i transportu tac wraz z roślinami, nawet na duże odległości oraz możliwość przetrzymania przez kilka dni gotowej do wysadzenia rozsady, bez pogorszenia jej jakości, jeśli termin sadzenia musi ulec przesunięciu. 1.6.1. PRODUKCJA NA ROZSADNIKU Pod rozsadnik należy corocznie przeznaczyć inną część pola o dobrej strukturze gleby, dobrze przygotowaną i nawiezioną. Gleba w tunelu powinna być odkażona termicznie lub chemicznie i nawieziona dobrze rozłożonym obornikiem lub kompostem w dawce około 30 kg/10 m2. Uzupełniająco stosuje się nawóz wieloskładnikowy, zawierający również mikroelementy. Nasiona wysiewa się siewnikiem, lub ręcznie, w rzędy co 10-20 cm, na głębokość 1–1,5 cm. Na 1 m2 wysiewa się około 400 sztuk nasion. W przypadku suszy należy glebę nawodnić przed siewem. Dla zapewnienia rozsady na powierzchnię 1 ha potrzeba założyć rozsadnik na powierzchni 100-150 m2 i wysiać 150-200 g nasion. Rośliny na rozsadniku należy systematycznie odchwaszczać i nawadniać w okresach suszy. 1.6.2. PRODUKCJA W TACACH WIELODONICZKOWYCH Do produkcji rozsady kapusty wczesnej najodpowiedniejsze są tace o dużej objętości doniczek - 90 cm3, natomiast dla kapusty średnio wczesnej i późnej lepsze są tace o mniejszej objętości doniczek 25–53 cm3. Są one bardziej ekonomiczne, gdyż wymagają mniejszej ilości podłoża i osiąga się wyższą efektywność wykorzystania miejsca do produkcji rozsady. Ponadto, w paletach o dużych doniczkach, opóźnienie terminu sadzenia i przetrzymanie rozsady odmian przeznaczonych do uprawy jesiennej, wiąże się z jej przerośnięciem, co może być przyczyną przedwczesnego tworzenia główek o mniejszej masie. Podłoże do napełniania palet powinno być lekkie, porowate o dobrej strukturze, dobrze chłonące wodę i wolne od czynników chorobotwórczych, szkodników i nasion chwastów. Optymalny odczyn podłoża powinien mieścić się w zakresie pH 6,5-7,0, a zawartość składników na poziomie 100-200 mg azotu (N), 80-150 mg fosforu (P), 200-300 mg potasu (K) i 60-120 mg magnezu (Mg) oraz mikroelementy (żelazo, miedź, mangan, molibden, bor i cynk) w łącznej ilości około 30 mg w 1 litrze substratu. Rozsadę należy produkować w substratach torfowych, wolnych od patogenów. Wysadzanie rozsady i siew bezpośredni w pole musi być przeprowadzone z uwzględnieniem nie przekroczenia progów szkodliwości agrofagów w glebie. Gotowe substraty przeznaczone do produkcji rozsad, przygotowane są z mieszanek torfowych w specjalistycznych przedsiębiorstwach. Zaprawione nasiona (kompleksowo przeciwko chorobom i szkodnikom) wysiewa się pojedynczo do każdej doniczki w tacy i przysypuje przesianym podłożem, piaskiem lub perlitem. Tace należy ustawić na podkładkach izolujących je od podłoża (specjalne stojaki, stoły z siatką, drewniane palety). Swobodny przepływ powietrza pod tacą zapobiega wyrastaniu korzeni na zewnątrz doniczki, wskutek czego łatwiejsze jest wyjmowanie rozsady i unika się przenoszenia chorób odglebowych. Rozsada kapusty produkowana w tacach wielokomórkowych, szczególnie w doniczkach najmniejszych, szybko wyczerpuje składniki zawarte w podłożu i już po uformowaniu 1-go liścia powinna być dokarmiana. Rozsadę produkowaną w tacach o większych doniczkach można zacząć dokarmiać kilka dni później. Dokarmianie przeprowadza się dwu- lub trzykrotnie przez podlewanie roztworami nawozów wieloskładnikowych, w stężeniach zalecanych przez producenta dla młodych rozsad. Można tez stosować tylko saletrę wapniową w stężeniu 0,5-0,7%. Długość okresu produkcji rozsady zależy od terminu uprawy. Produkcja rozsady kapusty wczesnej trwa około 8 tygodni, a późnej już tylko około 4 tygodni. Gotowa do sadzenia rozsada ma około 4–6 liści. Przed sadzeniem do gruntu rozsada do uprawy wiosennej powinna być odpowiednio zahartowana, poprzez obniżenie temperatury i ograniczenie podlewania w ostatnich kilku dniach przed sadzeniem. Hartując należy pamiętać o wrażliwości kapusty w tej fazie na jarowizację wskutek przechłodzenia. Hartowanie rozsady do uprawy jesiennej ma mniejsze znaczenie i ogranicza się do okresowego zmniejszenia podlewania. Należy jednak uważać, aby nie doprowadzić do zdrewnienia rozsady. Przed sadzeniem w polu rozsada (w doniczkach i na rozsadniku) powinna być obficie podlana.