Materiał siewny i odmiany w IPR – czosnek

2.3. Dobór i charakterystyka polskich odmian czosnku Odmiany czosnku dzieli się na strzałkujące (twardołodygowe) oraz niestrzałkujące (miękkołodygowe). Odmiany strzałkujące, do których należy większość odmian uprawianych w Polsce, wytwarzają pęd kwiatostanowy, na którym pojawiają się cebulki powietrzne. Cebule złożone są z nielicznych, ale dużych ząbków ułożonych w jednym okółku wokół pędu kwiatostanowego. Rośliny czosnku strzałkującego wymagają ogławiania, czyli usunięcia pędu kwiatostanowego zaraz po jego wytworzeniu, ponieważ jego pozostawienie ogranicza plon o ok. 25%. Czosnek niestrzałkujący nie wytwarza pędów kwiatostanowych, dlatego ząbki, ułożone spiralnie wypełniają całą główkę. Ząbków jest więcej niż u czosnku strzałkującego, ale są one mniejsze. Czosnek niestrzałkujący przechowuje się lepiej niż strzałkujący, ze względu na grubą warstwę łusek okrywających główkę. Wśród obu tych typów czosnków występują odmiany ozime i jare. Odmiany wyhodowane w Polsce (rody) są dobrze przystosowane do naszych warunków klimatycznych i dlatego powinny być w pierwszej kolejności wybierane do sadzenia. Tabela 1. Charakterystyka kilku odmian czosnku polskiej hodowli Charakterystyka główek czosnku Liczba Barwa łuski Norma sadzenia Masa t/ha Odmiana ząbków (g) główek ząbków (szt.) Odmiana jara Jarus 20-40 7-12 białokremowa perłowa 0,5 Odmiany ozime Biało-fioletowa do Arkus 50-60 4-7 fioletowo-brązowa 1,0 szarej, ożyłkowane Harnaś 60-80 8-12 szara fioletowa 1,0 biała z lekkim Huzar 50-70 12-20 fioletowym biała 0,7 nalotem jasnofioletowa Mega 40-50 3-5 biało-fioletowa z perłowym 1,5 odcieniem biała z fioletowymi Ornak 60-100 4-8 biała 1,5 żyłkami Odmiany ozime czosnku:  Harnaś - strzałkująca, najwcześniejsza, plenna, polecana do bezpośredniego spożycia, do przechowywania i dla przemysłu farmaceutycznego.  Ceves - strzałkująca, bardzo wczesna, plenna. Główki średnie, kuliste lub kulistospłaszczone. Ząbki w główce dość liczne. Główki okryte różowo-beżową łuską z lekkim ożyłkowaniem. Odmiana polecana do uprawy, jako nowalijka, ale również do użytku latem i jesienią.  Arkus - strzałkująca, wczesna, o wysokim plonie Dojrzewa około 7 dni później niż odmiana Harnaś. Polecana do bezpośredniego spożycia i dla przemysłu farmaceutycznego.  Huzar - niestrzałkująca, wytwarza ząbki o ostrym smaku, charakteryzuje się silnie przylegającą łuską. Odmiana o wysokim udziale plonu handlowego w plonie ogólnym, przeznaczona do bezpośredniego spożycia oraz na potrzeby przemysłu przetwórczego i farmaceutycznego.  Mega - strzałkująca, późna, zawierająca najczęściej 5 dużych ząbków o kremowej barwie i perłowym odcieniu łusek. Miąższ charakteryzuje się palącym i ostrym smakiem. Odmiana przeznaczona, przede wszystkim dla przemysłu, farmaceutycznego i spożywczego i do bezpośredniego spożycia.  Ornak – strzałkująca, średnio późna, charakteryzująca się bardzo ostrym smakiem. Główki posiadają największą masę ze wszystkich polskich odmian. Polecana do bezpośredniego spożycia i dla przemysłu farmaceutycznego i przetwórczego.  Orlik - strzałkująca, średnio-późna. W główce znajduje się najczęściej od 8 do 9 średniej wielkości ząbków. Charakteryzuje się dużą tolerancją na niekorzystne warunki środowiskowe.  Zawrat - strzałkująca, średnio-wczesna odmiana o delikatnym smaku. Jedna główka zawiera od 5 do 7 dużych ząbków, pokrytych perłową łuską. Odmiany jare czosnku  Jarus - niestrzałkująca, o zróżnicowanej wielkości ząbków w główce. Idealnie nadaje się do długotrwałego przechowywania (12 miesięcy), polecana do bezpośredniego spożycia, dla przemysłu przetwórczego i farmaceutycznego.  Jankiel – niestrzałkująca, średnio wczesna. Tworzy główki średniej wielkości, owalne z wklęsłą piętką. Łuska okrywająca główki jest biała lub lekko szara. Ząbki w główce ułożone okółkowo, ściśle, średniej wielkości.  Cyryl - niestrzałkująca, średnio-wczesna. Jedna główka zawiera do 20 luźno rozmieszczonych ząbków o kremowej barwie, do których mocno przylegają perłowe łuski. Czosnek ten świetnie nadaje się do długiego przechowywania.