Materiał siewny i odmiany w IPR – porzeczka

1.6. Dobór odmian Przy wyborze odmian porzeczek (czarnej i czerwonej) do integrowanej produkcji, należy wziąć pod uwagę ich odporność na najważniejsze choroby: amerykański mączniak agrestu, antraknozę (opadzine) liści porzeczek, rdze wejmutkowo-porzeczkową i rewersję porzeczki czarnej oraz najgroźniejsze szkodniki, w tym wielkopąkowca porzeczkowego, przędziorka chmielowca i pryszczarki. Ponadto, należy uwzględnić plenność krzewów, wielkość i jakość owoców, a także przydatność odmian do kombajnowego zbioru. Ważna jest również przydatność owoców dla przetwórstwa i zamrażalnictwa, a także do spożycia w stanie świeżym (owoce deserowe). Do zakładania plantacji porzeczek prowadzonych metodą IP należy używać tylko kwalifikowanego materiału szkółkarskiego, gdyż daje to gwarancję zdrowotności roślin, czystości odmianowej i wysokiej jakości materiału nasadzeniowego. W 2020 roku, w Krajowym Rejestrze (KR) Centralnego Ośrodka Badania Odmian Roślin Uprawnych (COBORU1) w Słupi Wielkiej wpisanych jest 15 odmian porzeczki czarnej (6 – wczesnych, 7 – średnio-wczesnych i 2 – późne) oraz 8 odmian porzeczki czerwonej (2 – wczesne, 1 – średnio-wczesna i 5 – późnych). Należy podkreślić, że wśród odmian porzeczki czarnej, aż 10 jest hodowli Instytutu Ogrodnictwa w Skierniewicach i większość z nich jest ceniona przez producentów. Odmiany ‘Tisel’, ‘Ores’, ‘Ruben’, ‘Tiben’ oraz nowe – ‘Tihope’, ‘Polares’ i najnowsza - ‘Polben’ mogą być polecane w pierwszej kolejności do IP owoców. Polska odmiana ‘Tihope’ charakteryzuje się wysoką polową odpornością roślin na patogeny oraz silnym wzrostem, luźnym pokrojem krzewów, wysokim plonowaniem oraz dużymi i jędrnymi owocami. Owoce tej odmiany są szczególnie przydatne na mrożonki, a także do przetwórstwa. Natomiast ‘Polares’ jest pierwszą odmianą z genetyczną odpornością na wielkopąkowca porzeczkowego – wektora wirusa rewersji porzeczki czarnej. Krzewy są mało podatne na amerykańskiego mączniaka agrestu oraz cechują się słabym wzrostem, dlatego do dobrego plonowania wymagają żyźniejszych gleb. Owoce o wysokiej jakości są szczególnie przydatne do przetwórstwa na koncentrat (zagęszczony sok). Odmiana ‘Polben’ wyróżnia się wysoką odpornością roślin na amerykańskiego mączniaka agrestu, średnio silnym wzrostem oraz średnio rozłożystym pokojem 1 (COBORU - Centralny Ośrodek Badania Odmian Roślin Uprawnych (www.coboru.pl) starszych krzewów. Krzewy tej odmiany są plenne i regularnie owocują. Owoce są średniej wielkości, jędrne i przydatne do przetwórstwa i zamrażalnictwa. Od wielu lat nie zachodzą zmiany w doborze odmian porzeczki czerwonej. W krajowym rejestrze COBORU są stare i powszechnie znane odmiany holenderskie: ‘Jonkheer van Tets’, ‘Rolan’, ‘Holenderska Czerwona’, ‘Rondom’ i ‘Rovada’, niemiecka odmiana ‘Rosetta’ oraz słowackie – ‘Detvan’ i ‘Tatran’. Na starszych plantacjach uprawiane są głównie odmiany ‘Holenderska Czerwona’, ‘Rondom’ i ‘Rosetta’. W nowszych nasadzeniach, dodatkowo znajdują się słowackie odmiany ‘Detvan’ i ‘Tatran’ oraz holenderskie – ‘Rolan’ i ‘Rovada’. Ta ostatnia odmiana jest również powszechnie polecana do uprawy szpalerowej przy podporach i drutach w celu produkcji owoców deserowych na świeży rynek. Krótki opis i charakterystykę odmian porzeczki czarnej i czerwonej pod względem wybranych cech użytkowych przedstawiono w Tabelach 1 i 2. Tabela 1. Charakterystyka odmian porzeczki czarnej pod względem wybranych cech użytkowych wg KR COBORU z 2020 r. (odmiany uszeregowano wg terminu dojrzewania owoców). Podatność na choroby i szkodniki Termin dojrzewania Wielkość owoców Antraknoza liści Wielkopąkowie c porzeczkowy wejmutkowo- Amerykański Plenność porzeczkowa porzeczek mączniak Odmiana agrestu Rdza Bona wczesna średnia duża mała średnia duża duża Tisel wczesna duża średnia mała średnia mała mała Gofert wczesna duża średnia mała średnia mała średnia Tines wczesna średnia duża mała średnia średnia średnia Ojebyn wczesna średnia średnia mała duża duża duża Ben Connan wczesna średnia średnia mała średnia duża średnia Ceres średnio średnia średnia średnia mała duża mała wczesna Ores średnio średnia średnia mała mała mała mała wczesna Tihope średnio duża duże mała średnia mała średnia wczesna Ben Lomond średnio średnia średnia duża średnia duża duża wczesna Tiben średnio średnia średnia mała średnia średnia średnia wczesna Polben średnio duża średnia mała średnia średnia średnia wczesna Ruben średnio duża średnia mała średnia mała średnia wczesna Polares późna średnia małe mała średnia średnia odporna Ben Tirran późna średnia małe mała średnia duża duża Charakterystyka odmian podana jest na liście opisowej COBORU https://coboru.gov.pl/Polska/Rejestr/odm_w_rej.aspx?kodgatunku=PCJ Tabela 2. Charakterystyka odmian porzeczki czerwonej pod względem wybranych cechy użytkowych wg KR COBORU z 2020 r. (odmiany uszeregowane wg terminu dojrzewania owoców). Termin dojrzewania Podatność na choroby i szkodniki Wielkość owoców Antraknoza liści Plenność wejmutkowo- Amerykański porzeczkowa porzeczek Odmiana mączniak agrestu Rdza Jonkheer van Tets wczesna średnia duża mała średnia mała Rolan wczesna średnia średnia mała duża średnia Detvan średnio średnia średnia mała średnia mała wczesna Rosetta późna duża średnia mała średnia średnia Holenderska Czerwona późna duża średnia mała średnia mała Rondom późna duża średnia mała średnia mała Tatran późna duża mała mała mała mała Rovada późna duża duża mała średnia mała Charakterystyka odmian podana jest na liście opisowej COBORU https://coboru.gov.pl/Polska/Rejestr/odm_w_rej.aspx?kodgatunku=POJ